Azərbaycan.media xəbər verir ki, müasir dövrdə ailə və cütlüklər arasındakı münasibətlər getdikcə daha mürəkkəb psixoloji və sosial faktorların təsiri altında formalaşır. Sürətli həyat tempi, artan sosial gözləntilər, emosional yüklənmə və rol toqquşmaları ailədaxili münasibətlərdə gərginlik və anlaşılmazlıqların yaranmasına zəmin yaradır. Ailə cəmiyyətin əsas struktur vahidi olduğundan bu münasibətlərdə yaranan problemlər təkcə fərdi deyil, ümumi sosial rifaha da təsir göstərir.
Peşəkar müşahidələr və uzunmüddətli klinik təcrübə göstərir ki, ailə və cütlüklər arasında yaranan konfliktlərin əhəmiyyətli hissəsi konkret davranışlardan deyil, həmin davranışlara verilən subyektiv mənalardan qaynaqlanır. Bu baxımdan Kognitiv Davranış Terapiyası (KDT) ailədaxili münasibətlərin sağlamlaşdırılmasında elmi cəhətdən sübut olunmuş və praktik baxımdan effektiv yanaşmalardan biri hesab olunur.
KDT-nin nəzəri əsasları
Kognitiv Davranış Terapiyası insanın düşüncə tərzi, emosional reaksiyaları və davranışları arasında qarşılıqlı əlaqəni əsas götürür. Bu yanaşmaya görə, insanı çətinliyə salan əsas amil hadisələrin özü deyil, həmin hadisələrə verdiyi avtomatik düşüncələr və inanclardır. Ailə və cütlüklərlə aparılan iş zamanı KDT funksional olmayan düşüncə sxemlərinin müəyyən edilməsinə və onların daha real, adaptiv düşüncələrlə əvəz olunmasına yönəlir.
Klinik praktikada tez-tez müşahidə olunur ki, tərəflər bir-birinin davranışlarını şəxsi rədd edilmə, hörmətsizlik və ya laqeydlik kimi şərh edir. Bu isə emosional məsafənin artmasına və konfliktlərin dərinləşməsinə səbəb olur. KDT bu cür yanlış interpretasiyaların fərqinə varılmasına və alternativ düşüncə yollarının formalaşdırılmasına imkan yaradır.
Ünsiyyət bacarıqları və davranış dəyişikliyi
Ailədaxili münasibətlərdə sağlam ünsiyyət əsas qoruyucu faktorlardan biri hesab olunur. KDT çərçivəsində tərəflər duyğularını açıq və qeyri-aqressiv formada ifadə etməyi, aktiv dinləmə bacarıqlarını və tənqid-davranış mexanizmlərindən uzaq durmağı öyrənirlər.
Müsbət davranışların gücləndirilməsi bu terapiya modelinin əsas komponentlərindəndir. Təcrübələr göstərir ki, ailə daxilində hörmət, empatiya və emosional dəstəyin artması uşaqların psixoloji inkişafına da birbaşa müsbət təsir göstərir. Cütlüklər arasında isə qarşılıqlı anlayış münasibət məmnuniyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Emosional tənzimləmə və qəzəbin idarə olunması
Ailə konfliktlərinin böyük hissəsi emosional impulsivlik və tənzimlənməmiş qəzəb fonunda baş verir. Kognitiv Davranış Terapiyası emosional reaksiyaların tanınması və idarə olunması üzərində sistemli şəkildə işləyir. Qəzəbin arxasında duran düşüncə və ehtiyaclar aydınlaşdırıldıqda, mübahisələrin dağıdıcı deyil, konstruktiv şəkildə həlli mümkün olur.
Mütəxəssis müşahidələrinə görə, emosional özünənəzarətin formalaşması ailə daxilində təhlükəsizlik hissini gücləndirir və münasibətlərin davamlılığına töhfə verir.
PRİM-də əldə olunan praktik nəticələr
Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzində (PRİM) ailə və cütlüklərlə aparılan uzunmüddətli iş təcrübəsi KDT-nin aşağıdakı müsbət nəticələr verdiyini göstərir:
ailədaxili ünsiyyətin keyfiyyətcə yaxşılaşması;
qarşılıqlı anlayış və empati səviyyəsinin artması;
konfliktlərin daha sağlam üsullarla həll olunması;
emosional gərginliyin azalması;
ailə üzvləri arasında təhlükəsiz və dəstəkləyici psixoloji mühitin formalaşması.
Bu yanaşma təkcə mövcud problemlərin aradan qaldırılmasına deyil, gələcək çətinliklərə qarşı psixoloji dayanıqlığın artırılmasına da xidmət edir.
Nəticə
Kognitiv Davranış Terapiyası ailə və cütlüklər üçün yalnız müalicəvi deyil, eyni zamanda inkişafetdirici model təqdim edir. Bu yanaşma fərdlərə düşüncə və davranışlarının münasibətlərə təsirini anlamağa, daha sağlam əlaqələr qurmağa imkan yaradır.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, münasibətlərin möhkəmləndirilməsi üçün vaxtında və elmi əsaslı psixoloji dəstək almaq son dərəcə vacibdir. Sağlam ailə münasibətləri isə bütövlükdə daha dayanıqlı və sağlam cəmiyyətin formalaşmasına zəmin yaradır.
Psixoloq M. Almara Ağaqızı
PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru
(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin https://www.instagram.com/almara.melikova.aga_qizi/?igsh=MWJwOW52Y2t4bHVkeA%3D%3D instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)
Mənbə: Azərbaycan.media