Sakit İlkin Poeziyasından
Bilirsənmi, necə keçir günlərim?!..
Ay insafsız, a mürvətsiz, a dinsiz,
Bilirsənmi, necə keçir günlərim?
Gündüzlərin işığında itirəm,
Zülüm-zülüm gecə keçir günlərim…
Çarpışıram kor düyünlər içində,
Gəzir məni yanar güllə içimdə.
Yaxşı günüm varmı günlər içində,
Necə tapım, necə seçim günləri?!
Quru-quru kef soruşan çox olur,
Qalxan olan bu gün dönüb ox olur.
Dar günümdə dost görünmür, yox olur,
Heçdən gəlib, heçə gedir günlərim.
Bu nəğməni nə tez dedim, nə vaxtdı,
Gözləmədim nə zamanı, nə vaxtı?!
Mən özümü itirmişəm nə vaxtdı,
Heç bilmirəm necə keçir günlərim…
Sakit İlkin Şeirinin Bədii Təhlili:
Bu şeir Sakit İlkin poeziyasının daxili ağrını, zamanla və insanlarla münasibətdə yaranan mənəvi aşınmanı son dərəcə səmimi və kəskin poetik dillə ifadə edən nümunələrindən biridir və mətn bütövlükdə insanın öz taleyi ilə üz-üzə qalmasının, təkliyinin və anlaşılmama hissinin poetik etirafı kimi oxunur. Şeirin əsas semantik oxu “günlər” anlayışı üzərində qurulub və bu anlayış adi zaman ölçüsü olmaqdan çıxaraq şairin daxili dünyasında baş verən sarsıntıların, ruhən dağılmanın və ümidlərin tükənməsinin simvoluna çevrilir. “Bilirsənmi, necə keçir günlərim?” sualı ilk baxışda müraciət təsiri bağışlasa da, əslində cavabsızlıq üzərində qurulmuş fəryaddır. Bu sualın ünvanı konkret bir şəxs deyil, bəzən insanın özü, bəzən cəmiyyət, bəzən də taledir və bu qeyri-müəyyənlik şeirin emosional gərginliyini daha da artırır. “Ay insafsız, a mürvətsiz, a dinsiz” ifadələri ittiham xarakteri daşıyır, burada şairin səsi qəzəb və ümidsizlik arasında tərəddüd edir və bu müraciət forması onun yaşadığı haqsızlığın ölçüsünü göstərir. dünya sanki mərhəmətini, ədalətini və mənəvi dayaqlarını itirib. “Gündüzlərin işığında itirəm” misrası şeirin fəlsəfi qatını dərinləşdirir, çünki işıq ənənəvi olaraq həqiqət və aydınlıq rəmzi olduğu halda burada insanın özünü tapa bilmədiyi bir mühitə çevrilir, bu isə daxili zülmətin artıq xarici aləmdən də güclü olduğunu göstərir. Gecənin “zülüm-zülüm” keçməsi isə zamanın şair üçün əzaba çevrildiyini, hər anın ona əlavə bir yük olduğunu ifadə edir. İkinci bənddə metaforik dil daha da sərtləşir. “Kor düyünlər” həyatın açılmayan problemlərini, çıxışsız vəziyyətləri simvolizə edir, “yanar güllə içimdə” obrazı isə daxildən yeyib-bitirən ağrını, insanın öz içində daşıdığı, amma heç kəsə göstərə bilmədiyi sarsıntını çox güclü vizual təsirlə təqdim edir. Bu ağrı hərəkətdədir, canlıdır və insanın bütün varlığını nəzarətə alır. “Yaxşı günüm varmı günlər içində” misrası ümidsizliyin açıq etirafıdır, burada artıq gələcəyə inam yox, sadəcə sual var və bu sualın cavabsız qalması şeirin tragik ovqatını dərinləşdirir. “Necə tapım, necə seçim günləri?!” ifadəsi isə insanın zamana hökm edə bilməməsini, günlərin insanı idarə etməsini göstərir və bu, müasir insanın acizliyinin poetik təsviridir. Üçüncü bənddə sosial münasibətlər ön plana çıxır, “quru-quru kef soruşanlar” formal, səmimiyyətsiz əlaqələrin rəmzidir, burada maraq varmış kimi görünür, amma içi boşdur. “qalxan olan bu gün dönüb ox olur” misrası insan münasibətlərindəki dəyişkənliyi, etibarsızlığı və xəyanəti çox yığcam, amma təsirli şəkildə ümumiləşdirir. Dar gündə dostların yoxa çıxması mövzusu şeirdə şəxsi dərddən çıxaraq ümumbəşəri problemə çevrilir, çünki bu, təkcə bir insanın yox, bütöv bir cəmiyyətin mənəvi böhranının göstəricisidir. “heçdən gəlib, heçə gedir günlərim” misrasında həyatın mənasızlaşması, zamanın boşluğa axması hissi açıq şəkildə duyulur. Son bənddə şair zamanla münasibətini tamamilə itirdiyini etiraf edir, “nə tez dedim, nə vaxtdı” ifadəsi zaman ölçüsünün pozulduğunu, günlərin bir-birinə qarışdığını göstərir. “Mən özümü itirmişəm nə vaxtdı” misrası isə şeirin ideya baxımından ən ağır nöqtəsidir, çünki burada artıq söhbət çətin günlərdən deyil, insanın öz mənliyini itirməsindən gedir və bu itki bütün digər ağrılardan daha dərin və dağıdıcıdır. Şeirin son misrasında yenidən “necə keçir günlərim” sualına qayıdılması dairəvi kompozisiya yaradır və oxucuya bu ağrının hələ də davam etdiyini, cavabın hələ tapılmadığını hiss etdirir. Nəticə olaraq, bu şeir sadəcə şəxsi bir etiraf deyil, müasir insanın təkliyinin, ruhən yorğunluğunun və dəyərlər qarşısında yaşadığı boşluğun poetik güzgüsüdür. Sakit İlkin sadə, lakin dərin mənalı obrazlarla oxucunu öz daxili aləminə çəkir, onu düşünməyə vadar edir və göstərir ki, bəzən günlərin keçməsi yox, insanın o günlərin içində özünü itirməsi ənv böyük faciəyə çevrilir.
✍ Sevil Azadqızı
08.01.2026
Mənbə: Azərbaycan.media