Unudulmaz sənətkar, səhnənin əbədi səsi – Xalq artisti Rafael Dadaşovun 80 illiyi
Azərbaycan.media xəbər verir ki, Azərbaycan teatr və kino sənətinin yaddaşlarda silinməz iz qoymuş görkəmli simalarından biri – Xalq artisti Rafael Dadaşov yaratdığı obrazlarla milli mədəniyyət tariximizdə əbədi yer tutmuş sənətkarlardandır. Onun səhnə və ekran həyatı təkcə aktyorluq uğuru deyil, bütövlükdə bir sənət məktəbi, bir estetik düşüncə tərzidir.
Rafael Dadaşov oynadığı hər bir rola sadəcə mətn deyil, həyat, duyğu və daxili enerji qatırdı. İstər dramatik, istər komik obrazlarda onun ifası həmişə gerçəkliyin güzgüsü olur, tamaşaçını düşünməyə, hiss etməyə, daxili dialoqa sövq edirdi. O, səhnədə obrazı “oynamırdı” – onu yaşayırdı.
Sənət yolu və teatr məktəbi
Rafael Dadaşov 4 yanvar 1946-cı ildə Zaqatala rayonunda dünyaya gəlib. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirdikdən sonra sənətə olan böyük sevgisi onu Akademik Milli Dram Teatrına gətirdi. 1976-cı ildən etibarən bu teatrın aktyor truppasında fəaliyyət göstərən sənətkar, uzun illər ərzində Azərbaycan dramaturgiyasının qızıl fonduna daxil olan tamaşalarda unudulmaz səhnə obrazları yaratdı.
Onun sənət yolunu səciyyələndirən əsas cəhətlər dərin realizm, psixoloji dəqiqlik və emosional təsir gücü idi. Rafael Dadaşov üçün rol ölçü ilə deyil, məsuliyyətlə oynanırdı.
Teatr obrazları – səhnədə insan taleləri
Rafael Dadaşovun teatr yaradıcılığı çoxşaxəli və məzmun baxımından zəngindir:
Zaur – “Ümid” (Maqsud İbrahimbəyov)
Bu obrazda o, sovet dövrünün sosial ziddiyyətləri fonunda daxili mübarizə yaşayan insan taleyini incə psixoloji çalarlarla təqdim edib. Zaur tamaşaçını seçim və məsuliyyət dilemması ilə üz-üzə qoyurdu.
Don Juan – “Bəşərin komediyası, yaxud Don Juan” (M.İbrahimov)
Rafael Dadaşovun Don Juanı cazibədar olmaqla yanaşı, daxili boşluq və mənəvi tənha qalma faciəsini daşıyan mürəkkəb xarakter kimi yadda qaldı.
Klavdi – “Hamlet” (Uilyam Şekspir)
Bu rolda aktyor hakimiyyət ehtirası ilə günahkarlıq arasında sıxılan bir insanın faciəsini güclü səs tonu, ifadəli mimika və daxili gərginliklə təqdim etdi.
Şeyx Nəsrullah – “Ölülər” (Cəlil Məmmədquluzadə)
İkiüzlülüyün və dini fanatizmin simvolu olan bu obraz Rafael Dadaşovun ifasında həm gülüş doğurur, həm də cəmiyyətin ağrılı problemlərini açıq şəkildə göstərirdi.
Anton Antonoviç – “Müfəttiş” (N.Qoqol)
Bürokratiyanın və rüşvətin səhnə portreti aktyorun ifasında satirik güc və daxili qorxu ilə təqdim olunurdu.
Kino yaradıcılığı – ekranda da eyni güc
Rafael Dadaşov kino sənətində də aktyorluq diapazonunun genişliyini təsdiqlədi:
“Var olun, qızlar” – İsa
“Yarımçıq qalmış serenada” – Saksafonçu
“Bəxt üzüyü” – Rasim
“Mənim ağ şəhərim” – Baş mühəndis
“Qaçaq Süleyman” – Qraf Vorontsov
Bu filmlərdə o, bəzən sadə insan talelərini, bəzən isə tarixi şəxsiyyətlərin mürəkkəb daxili dünyasını ekrana gətirərək tamaşaçı ilə səmimi emosional bağ yaradırdı.
Mükafatlar və rəsmi dəyərləndirmə
Rafael Dadaşovun sənət yolu dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib:
1987 – Azərbaycanın Əməkdar artisti
2006 – Azərbaycanın Xalq artisti
2019 – “Şöhrət” ordeni
Bu mükafatlar onun milli mədəniyyətimizdəki yerinin rəsmi təsdiqidir.
Aktyorluq üslubu və sənət fəlsəfəsi
Rafael Dadaşovun sənəti aşağıdakı əsas xüsusiyyətlərlə seçilirdi:
həyatiliyə əsaslanan obrazlar
güclü mimika və səs tembri
tamaşaçı ilə canlı emosional əlaqə
səhnədə tam hakimiyyət və məsuliyyət hissi
Son söz əvəzi
Rafael Dadaşov təkcə aktyor deyildi. O, səhnənin müdrik səsi, sənətin tərbiyəçisi, Azərbaycan teatr və kino mədəniyyətinin mənəvi dayaqlarından biri idi. Onun yaratdığı obrazlar bu gün də yaşayır, düşündürür və ilham verir.
Səhnə onun addımlarını, tamaşaçı isə onun baxışlarını unutmur.
Rafael Dadaşov sənətin ruhuna çevrilmiş sənətkardır.
Müəllif: Fuad Biləsuvarlı
AYB və AJB üzvü,
Prezident və Həsən bəy Zərdabi mükafatçısı
Mənbə: Azərbaycan.media