Emin Sabitoğlu Azərbaycan musiqisinin ruhunu səsə çevirən, melodiyaya nəfəs, notlara insan istiliyi verən nadir sənətkarlardandır. Onun musiqisi danışmayan sözlərin, görünməyən duyğuların, insan qəlbinin gizli izahının dilidir. Hər bir melodiyası bir xatirəni, bir insanın içindəki pıçıltını, bir xalqın keçmişini və gələcəyini birləşdirən səs yoldur. Onun yaratdıqları təkcə dinlənilmir — insanın daxilində bir yol açır, ruhun dərinliklərinə qədər enib orada özünə evi xatırladan bir isti ocaq qurur.
1937-ci ilin Bakı səhərində, Xəzərin duzlu küləyi ilə bir istedad dünyaya gəlmişdi. Bu uşaq — Emin Sabitoğlu — gələcəyin musiqi yaddaşını formalaşdıracaq, Azərbaycan mədəniyyətinə yeni rənglər qatacaqdı. Təbiətin səsi, küçələrin ritmi, pianinonun ilk toxunuşları onun uşaqlıq illərinə poetik bir fon kimi hopmuşdu. Sabit Rəhman kimi dərin düşüncəyə və incə zövqə malik atasının evində böyüməsi isə ona yaradıcı dünyagörüşün qapılarını açmışdı. Burada sözün və musiqinin qovuşduğu, incəsənətin ailə nəfəsi ilə yaşadığı bir mühit vardı. Beləcə, musiqi onun üçün təkcə bir sənət deyil, həyatın özünün davamı oldu.
Bakı Musiqi Akademiyasında aldığı təhsil gənc istedadın ilk istiqamətini müəyyənləşdirdi. Lakin Moskva Dövlət Konservatoriyasında, xüsusilə Yuri Şoporin və digər nüfuzlu ustadların sinfində keçdiyi təhsil onu beynəlxalq musiqi düşüncəsinə daha da yaxınlaşdırdı. Buna baxmayaraq, Sabitoğlunun yaradıcılığını formalaşdıran ən mühüm məktəb Qara Qarayevin böyük sənət məktəbi idi. Qarayev ona musiqini yalnız yazmağı yox, onu düşünməyi, duymağı, hisslərin anatomiyasını notlara çevirməyi öyrətdi. Sabitoğlu burada öz musiqi nəfəsini, öz yolunu tapdı. Bu yol xalqın səsini melodiyaya çevirən, dərin hissləri sadə, anlaşılan və eyni zamanda incə bir poetika ilə ifadə edən üslub idi.
O, musiqidə hisslərin heykəltəraşı idi. 600-dən çox mahnısı insan həyatının müxtəlif çalarlarını özündə yaşadır — sevgi, kədər, ümid, ayrılıq, nostalji… Hər bir əsər sanki insan ruhunun başqa bir tərəfini işıqlandırır. “Şükriyyə”nin minnətdarlıq dolu pıçıltısı, “Uzaq yaşıl ada”nın xatirələrə bükülmüş tənhalığı, “Aman ayrılıq”ın kövrək yanğısı, “Payız gəldi”nin saralmış yarpaq kimi düşüb səssizcə qəlbi oxşayan melodiyası onun duyğularla danışma bacarığını nümayiş etdirirdi. Bu mahnıları dinləyəndə insan musiqinin içindən keçən bir duyğu selinə qapılır — notlar insanın yaşantısına çevrilir.
Emin Sabitoğlunun yaradıcılıq dünyası yalnız səhnə, radio və mahnılarla məhdudlaşmadı. O, teatrın ritmini, səhnənin emosional gərginliyini musiqi ilə tamamlayaraq doqquz musiqili komediya yaratdı. Bu əsərlər təkcə teatrı deyil, bütövlükdə Azərbaycan səhnə mədəniyyətini yenilədi, ona modern bir nəfəs və emosional dərinlik qazandırdı.
Kino isə Sabitoğlu üçün tamam başqa bir sahə idi — sözsüz danışığın, duyğuların gizli axarının məkanı. 40-a yaxın filmə bəstələdiyi musiqilər Azərbaycan kinosunun emosional xəritəsini formalaşdırdı. “Bizim Cəbiş müəllim” filminin musiqisi müharibənin çətinliyini insan qəlbinin incimli dili ilə danışırdı. “Yeddi oğul istərəm” və “Dədə Qorqud” kimi filmlərdə isə musiqi hadisələrin ardınca gəlmir, onların mənasını tamamlayırdı — sanki obrazların gözlərində qalan sözləri notlarla söyləyirdi. Sabitoğlunun kadrlarla qurduğu musiqi dialoqu Azərbaycan kinosunun zərif ənənələrindən birinə çevrildi.
Onun ilham qaynaqları həmişə təbiətin, xalqın və poeziyanın dərinliklərindən gəlirdi. Səməd Vurğunun poetik nəfəsi, Rəsul Rzanın fəlsəfi ahəngi, xalq musiqisinin səmimi və köklü enerjisi Sabitoğlunun yaradıcılığına nəfəs verən mənəvi qaynaqlar idi. Hər bir ilham anında o, insanın içindən keçən, bəzən dilə gəlməyən bir duyğunu tutub musiqiyə çevirirdi. Onun əsərlərindəki incə kədər və saf sevgi dinləyiciyə səssizcə “Sən tək deyilsən” deyən bir təsəlli idi.
Bütün bu böyüklüklərinə baxmayaraq, Emin Sabitoğlu təvazökarlığı ilə seçilirdi. Aldığı fəxri adlar — “Xalq artisti”, “Şöhrət ordeni”, “Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı” — onun üçün sadəcə simvol idi. Əsl mükafat isə xalqın sevgisi, dinləyicinin musiqisində özünü tapması idi. Gənclərlə söhbət edir, onlara yol göstərir, musiqini bir həyat fəlsəfəsi kimi öyrədirdi.
Onun musiqisi zamanın sərhədlərini aşdı. Dinləyicinin hansı dildə danışması, hansı ölkədə yaşaması önəmli deyildi — Sabitoğlunun melodiyalarında bəşəri bir duyğu, ümumi bir insan dili vardı. Bunun ən gözəl nümunələrindən biri 2022-ci ildə Vyanada keçirilən 85 illik yubiley tədbiridir — bu, onun sənətinin dünya miqyasında necə qəbul edildiyinin sübutudur.
Emin Sabitoğlunun musiqisi bir ömür deyil, bir əbədiyyətdir. O, notları zamana yazmadı — hisslərin, xatirələrin, insan ruhunun tarixinə həkk etdi. Bugün gənc bəstəkarlar onun melodiyalarında öz yolunu axtarır, musiqi məktəblərində onun əsərlərindən öyrənir, dinləyicilər onun melodiyalarında öz hekayələrini tapırlar.
O, musiqini yaşamadan yazmadı — yaşadı və yaşatdı. Onun yaratdığı ahənglər Azərbaycan mədəniyyətinin ən parlaq, ən isti, ən duyğulu səhifələrindən biri kimi yaşamağa davam edəcək.
Emin Sabitoğlu Azərbaycan musiqisində bir zirvədir. Onun melodiyaları hələ də yaddaşlarda canlıdır, dillərdə səslənir. Sabitoğlunun əsərləri yalnız bir dövrün deyil, həm də hisslərin və xatirələrin musiqi tərcümanıdır. Onun musiqi mirası, gələcək nəsillərin sənətkarlarına yol göstərən bir məşəldir.
Müəllif: Fuad Biləsuvarlı,
AYB və AJB üzvü, Prezident və
Həsən bəy Zərdabi mükafatçısı
Mənbə: Azərbaycan.media