Azərbaycan.media xəbər verir ki, Azərbaycan ədəbi və elmi mühitində özünəməxsus yeri olan ziyalılardan biri görkəmli şair Rəfiq Zəkanın qızı, Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin dekanı, dosent, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aydan Xəndandır. O, həm elmi fəaliyyəti, həm də poetik yaradıcılığı ilə seçilən, sözün həm nəzəri, həm də bədii qatına nüfuz edə bilən nadir simalardandır. Onun yaradıcılığı və akademik fəaliyyəti bir-birini tamamlayaraq Azərbaycan mədəni və elmi mühitində unikal yer tutur.
Aydan Xəndan 19 mart 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Uşaqlıq və yeniyetməlik illəri paytaxt mühitində keçib və 1981–1991-ci illərdə Bakı şəhəri 7 nömrəli orta məktəbdə təhsil alıb. Humanitar sahələrə maraq onu Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə gətirib və 1991–1996-cı illərdə Türk filologiyası üzrə ali təhsil alıb. Elə həmin ildən etibarən ömrünü elmə və pedaqoji fəaliyyətə həsr edərək universitetdə çalışmağa başlayıb.
Onun elmi fəaliyyəti ardıcıl və məqsədyönlü olub. 2003-cü ildə “Yəhya Kamal Bəyatlı yaradıcılığının sənətkarlıq xüsusiyyətləri” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. Daha sonra akademik fəaliyyəti davam edib, 2009-cu ildə dosent əvəzi seçilib, 2012-ci ildən isə dosent elmi adını daşıyır. 2014-cü ildə Türk xalqları ədəbiyyatı ixtisası üzrə doktoranturaya qəbul olunması onun elmi axtarışlarının davamlı xarakter daşıdığını göstərir.
Aydan Xəndanın pedaqoji fəaliyyəti yalnız ölkə ilə məhdudlaşmayıb. O, 2006–2008-ci illərdə Latviya Universitetində türk dili müəllimi kimi çalışaraq Azərbaycan elmini beynəlxalq müstəvidə təmsil edib. Eyni zamanda müxtəlif təhsil müəssisələrində pedaqoji fəaliyyət göstərərək tələbələrə türk ədəbiyyatının incəliklərini aşılayıb. Onun elmi əsərləri, metodik vəsaitləri və kitabları türk ədəbiyyatının müxtəlif sahələrini əhatə edir və Azərbaycan elmi mühitinə mühüm töhfələr verir.
Aydan Xəndanın formalaşmasında ailə mühitinin, xüsusilə atası – şair Rəfiq Zəkanın təsiri xüsusi rol oynayıb. Onun sözlərinə görə, “atam evdə türk şairlərindən bəhs edirdi və bu mənə təsirsiz ötüşməyib”, həmçinin “uşaqlıqdan türk ədəbiyyatının vurğunu olmuşam”. Bu təsir onun həm elmi istiqamətində, həm də poetik dünyagörüşündə aydın şəkildə hiss olunur.
Aydan Xəndan atasına olan dərin bağlılığını belə ifadə edir: “Baxmayaraq ki, atamın ölümündən illər keçib, ancaq mən hər gün onunla söhbət edirəm, onu xatırlayıram.” Bu duyğusal bağlılıq onun “Atama” şeirində də öz əksini tapır:
“Səni düşünürəm bu gün mən yenə,
Xəyalım bir anlıq keçmişə dalır,
Səsin ən doğma bir musiqi kimi
Məni o günlərə alır, aparır…”
Onun sözlərinə görə, Rəfiq Zəka yalnız böyük şair deyil, həm də son dərəcə qayğıkeş ata olub: “Atam ailəyə, övladlarına çox bağlı biri idi”, “atamın qadağa qoyduğunu xatırlamıram” və “həddindən artıq yumşaq xasiyyəti vardı”. Bu xüsusiyyətlər şairin insanlara və həyata nikbin baxışını da formalaşdırıb.
Lakin Aydan Xəndanı fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri onun həm alim, həm də şair kimi çıxış etməsidir. Onun şeirlərində insanın daxili aləmi, xatirələr, itkilər, sədaqət və zamanın dəyişdirici gücü səmimi şəkildə ifadə olunur. Onun poetik dili sadə olsa da, ifadə etdiyi emosional və fəlsəfi qatlar oxucunu dərindən düşündürür.
“Biri vardı” şeirində şair itirilmiş bir yaxınlığın ağrısını yaddaş və zaman prizmasından təqdim edir:
“Biri vardı dost deyildi dayaqdı,
Ömrümə min sevinc qatanım idi.
Biri vardı gülüşü dərd qovardı,
Uzaq belə olsa, yaxınım idi.”
Şeir irəlilədikcə zamanın dəyişdirici gücü daha aydın hiss olunur:
“İllər dəyişdirir yəqin hər kəsi,
Keçmişin dəyərin çoxları bilmir,
Nəyəsə aldanıb, özgələşirik,
Bircə xatirələr qalır, silinmir.”
“Yalanlar gerçəklər” şeirində söz və həqiqət arasındakı ziddiyyət açıq şəkildə ifadə olunur:
“Qalaq-qalaq məktub kimə lazımdır,
Əgər sətirlərdə həqiqət yoxsa?
Sonsuz etiraflar boş səsə bənzər,
Gerçəkdə yalanla üzləşiriksə.”
“Saxta dosta” şeirində isə münasibətlərdəki səmimiyyətsizlik tənqid edilir:
“Məni vəsf eyləmə gözəl sözlərlə,
Şənimə badələr qaldırma belə,
Bilirəm ürəyin doludur, yenə,
Boşaltma gəl onu, tələsmə hələ.”
Aydan Xəndanın fəlsəfi baxışı “Bu dünyanın” şeirində daha da dərinləşir:
“Vüsal nədir tapan bilir susuz səhrada dəryanı,
Həsrət nədir çəkən bilir rəsmini bitmiş sevdanın…”
Onun doğma şəhərə bağlılığı isə “Bakıma” şeirində hiss olunur:
“Vəsf etmiş çoxları gecələrini,
Mənsə sübh çağına yaman vurğunam…”
Aydan Xəndanın yaradıcılığı göstərir ki, o, sadə sözlərlə dərin mənalar yarada bilən, həm alim, həm də duyğulu şairdir. Onun fəaliyyəti elm və poeziya arasında körpü rolunu oynayır.
Onun həyatında ən ağır məqamlardan biri – atasının itkisi ilə bağlı xatirəsi xüsusi təsir bağışlayır.
O, həmin anları belə xatırlayır:
“Atamın ölümünü məndən gizlətmişdilər” və “Hardan biləydim ki, bu atamla son görüşümdür.” Bu sözlər onun yaradıcılığında hiss olunan dərin kədərin və xatirə yükünün mənbəyini bir daha göstərir.
Sonluq:
Hər sözündə həyatın qoxusu, hər misrasında xatirələrin əksi olan Aydan Xəndan zamanın içindən gələn səsi oxuculara çatdırır. Onun poeziyası yalnız oxunmur, hiss olunur və yadda qalır – həm ürəyə, həm də düşüncəyə toxunan bir sükut kimi.
Müəllif: Fuad Biləsuvarlı
AYB və AJB üzvü, Prezident və Həsən bəy Zərdabi mükafatçısı
Mənbə: Azərbaycan.media