Azərbaycan.media xəbər verir ki, professor Qulu Məhərrəmlinin təhlilinə görə, ABŞ-İran münasibətlərində yaranmış gərginlik son günlər daha da mürəkkəb və çoxşaxəli xarakter alıb. Mövcud vəziyyətlə bağlı yayılan məlumatlar isə bir-birini təkzib edən, ziddiyyətli məqamlarla zəngindir və bu da beynəlxalq ictimaiyyətdə əlavə suallar doğurur.
Rəsmi İran tərəfindən verilən açıqlamalarda Hörmüz körfəzinin tam açıq olduğu bildirilsə də, ABŞ tərəfi bu faktı qismən təsdiqləməklə yanaşı, eyni zamanda bölgədə öz hərbi nəzarət mexanizmlərini gücləndirib. ABŞ-ın körfəz sularında faktiki olaraq “pusqu blokadası” qurduğu qeyd olunur. Bu blokada yalnız rəqiblərə deyil, hətta NATO üzrə müttəfiqlərə də müəyyən məhdudiyyətlər yaradır ki, bu da alyans daxilində narahatlıq doğuran amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Məhz bu səbəbdən Avropa ölkələri yaranmış vəziyyəti müzakirə etmək və ortaq mövqe müəyyənləşdirmək üçün Emmanuel Macronun təşəbbüsü ilə Parisdə bir araya gəliblər. Görüşdə əsas müzakirə mövzularından biri ABŞ-ın tətbiq etdiyi blokadanın necə aradan qaldırılması və regionda ticarət-gəmiçilik təhlükəsizliyinin təmin olunması olub.
Digər tərəfdən, ABŞ prezidenti Donald Trump regiona böyük hərbi qüvvə və ən müasir döyüş gəmilərini cəlb etməklə açıq şəkildə güc nümayiş etdirir. Bu addım həm təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirilir, həm də diplomatik danışıqlarda üstün mövqe qazanmaq məqsədi daşıyır. Tramp administrasiyası bir tərəfdən sərt ritorika sərgiləsə də, digər tərəfdən İrana “sülh təklifləri” irəli sürərək öz şərtlərinin qəbuluna çalışır.
İran isə ilkin mərhələdə sərt mövqe nümayiş etdirərək geri addım atmaq istəməsə də, sonrakı proseslər göstərir ki, Tehran müəyyən güzəştlərə getməyə hazırdır. Bu, daha çox iqtisadi təzyiqlər, sanksiyaların təsiri və regionda mümkün hərbi eskalasiyanın qarşısını almaq zərurəti ilə izah olunur.
Hazırda ABŞ-ın əsas tələbi İranın nüvə proqramının məhdudlaşdırılması, xüsusilə də uranın zənginləşdirilməsi prosesindən imtina etməsidir. Analitiklər hesab edir ki, əgər bu mərhələdə razılıq əldə olunarsa, növbəti addım kimi İranın raket proqramı da danışıqlar masasına çıxarıla bilər. Bu isə artıq daha geniş təhlükəsizlik məsələlərini əhatə edəcək və danışıqları daha da çətinləşdirəcək.
Ən son məlumatlara görə, Tramp administrasiyası baş verən proseslərin gedişindən müəyyən dərəcədə məmnun qaldığını bildirir və Tehrana konkret vaxt çərçivəsi təqdim edib. Belə ki, ABŞ prezidenti İran rəhbərliyinə öz şərtlərini qəbul etməsi üçün çərşənbə gününə qədər müddət verdiyini açıqlayıb. Bu ultimatum xarakterli yanaşma isə vəziyyətin yaxın günlərdə daha kəskin fazaya keçə biləcəyini istisna etmir.
Beləliklə, ABŞ-İran münasibətlərində hazırkı mərhələ həm diplomatik manevrlər, həm də hərbi güc nümayişi ilə müşayiət olunur. Proseslərin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi isə tərəflərin kompromisə nə dərəcədə hazır olmasından asılı olacaq.
Mənbə: Azərbaycan.media