Onkoloji yardımda yeni mərhələ: Özəl klinikalara hüquqi imkan verildi – fürsət, yoxsa risk?
Azərbaycan.media xəbər verir ki, milli qanunvericilikdə səhiyyə sahəsi üzrə mühüm dəyişiklik edilib. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən qəbul olunan son düzəlişə əsasən, onkoloji yardım artıq yalnız dövlətə məxsus ixtisaslaşmış tibb müəssisələrində deyil, eyni zamanda “Lisenziyalar və icazələr haqqında” qanuna uyğun lisenziya almış özəl klinikalarda da həyata keçirilə biləcək.
İndiyədək qüvvədə olan “Onkoloji yardım haqqında” qanuna əsasən, xərçəng xəstələrinə tibbi xidmət yalnız dövlətə məxsus ixtisaslaşdırılmış müəssisələrdə, xüsusilə Milli Onkologiya Mərkəzində göstərilirdi və bu xidmətlər dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilirdi. Yeni dəyişiklik isə faktiki olaraq bu sahədə dövlət monopoliyasını yumşaldır və özəl sektora hüquqi imkan yaradır.
Pasiyent üçün nə dəyişir?
Qanunvericilikdə vətəndaşın həkimini və müalicə müəssisəsini seçmək hüququ artıq mövcud olsa da, onkoloji sahədə bu norma praktik olaraq tətbiq edilmirdi. Xərçəng xəstələri məcburi şəkildə dövlət mərkəzlərinə yönləndirilirdi.
Yeni dəyişikliklə:
-
Pasiyent dövlət və ya özəl klinika arasında seçim edə biləcək;
-
Müalicə həkimini sərbəst müəyyənləşdirəcək;
-
Müasir avadanlıqlarla təchiz olunmuş özəl mərkəzlərin xidmətlərindən yararlanmaq imkanı qazanacaq.
Bu addım uzun növbələrin azalmasına, diaqnostika və müalicə prosesinin sürətlənməsinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda, ölkə daxilində onkoloji xidmət imkanlarının genişlənməsi xaricə üz tutan vətəndaşların sayının azalmasına gətirib çıxara bilər. Hazırda minlərlə azərbaycanlı xərçəng müalicəsi üçün başqa ölkələrə gedir ki, bu da həm ailələr üçün ağır maliyyə yükü yaradır, həm də ölkədən ciddi valyuta axınına səbəb olur.
Dövlət üçün mümkün üstünlüklər
Dəyişiklik dövlət sektorunun üzərindəki yükü də qismən azalda bilər:
-
Büdcə xərclərinin bir hissəsi özəl sektorun üzərinə keçə bilər;
-
Dövlət onkoloji mərkəzlərində sıxlıq azala bilər;
-
Rəqabət mühiti formalaşa bilər;
-
Yeni müayinə və müalicə metodlarının tətbiqi sürətlənə bilər.
Nəzəri baxımdan bu, xidmət keyfiyyətinin artmasına, innovativ texnologiyaların tətbiqinə və həkimlərin peşəkar inkişafına təkan verə bilər.
Risklər və narahatlıqlar
Onkologiya adi tibbi xidmət deyil – burada söhbət birbaşa insan həyatından gedir. Özəl sektorun bu sahəyə daxil olması bir sıra riskləri də gündəmə gətirir.
Kommersiyalaşma təhlükəsi
Ən ciddi risk onkoloji xidmətin biznes modelinə çevrilməsidir. Lazımsız analizlər, bahalı “müalicə paketləri”, psixoloji baxımdan həssas vəziyyətdə olan xəstələrin əlavə xərclərə cəlb olunması real təhlükə olaraq qalır. Dövlət nəzarəti zəif olarsa, xəstə üzərindən qazanc mexanizmi güclənə bilər.
Qiymət və sosial əlçatanlıq
Özəl klinikaların dövlət tarifləri ilə işləməməsi ehtimalı müalicə xərclərinin artmasına və sosial baxımdan zəif təbəqənin bu xidmətlərdən kənarda qalmasına səbəb ola bilər.
Keyfiyyət və nəzarət məsələsi
Onkoloji yardım yüksək riskli sahədir. Səhv diaqnoz və ya yanlış müalicə ağır nəticələr doğura bilər. Buna görə də lisenziyalaşdırma prosesi formal yox, son dərəcə ciddi və şəffaf olmalıdır. Eyni zamanda, güclü mütəxəssislərin özəl sektora axını dövlət müəssisələrinin potensialını zəiflədə bilər.
Azərbaycanda onkologiya sahəsində peşəkar kadrların sayı məhduddur. Təcrübəli onkoloq, cərrah və kimyaterapiya mütəxəssislərinin azlığı fonunda özəl sektorun bu boşluğu necə dolduracağı açıq sual olaraq qalır.
Nəticə
Qanuna edilən dəyişiklik hüquqi baxımdan məntiqli addım kimi qiymətləndirilə bilər və pasiyent hüquqlarını genişləndirir. Lakin onun real nəticəsi üç əsas amildən asılı olacaq:
-
Özəl klinikalar üçün lisenziyalaşdırmanın nə dərəcədə ciddi və şəffaf aparılacağından;
-
Qiymətlərin və sosial əlçatanlığın necə tənzimlənəcəyindən;
-
Dövlət nəzarət mexanizmlərinin praktikada nə dərəcədə effektiv işləyəcəyindən.
Əgər bu mexanizmlər düzgün qurularsa, Azərbaycanda daha çevik və pasiyent mərkəzli onkoloji sistem formalaşa bilər. Əks halda, xərçəng müalicəsi sosial xidmət olmaqdan çıxaraq bahalı kommersiya bazarına çevrilə bilər. Bu mərhələdə əsas məsələ qanunun qəbulundan daha çox, onun necə icra olunacağıdır.