Bizim Teymur əmi... - Fuad Biləsuvarlı yazır

Bir zaman hansı televiziyanı açırdıq, hansı verilişlərə baxırdıq. Orda Respublikanın Xalq artisti, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü, muğamlarımızın, xalq mahnılarımızın, təsniflərin mahir ifaçısı Teymur Mustafayevin el və xalq arasında Teymur əmi kimi məşhurlaşmış Teymur əminin möhtəşəm çıxışlarını, mükəmməl ifalarını, baməzə zarafatlarını görürdük. “Əmi canı”, “qəti qorxusu yoxdur” sözləri üçün çox darıxmışıq. İndi həyatda yoxdur deyə bir kimsə böyük muğam ifaçısını xatırlamır. O sağ ikən bilsəydi ki, vəfat etdikdən sonra unudulacaq, heç o cür verilişlərə hə deyib o cür primitiv verilişlərə gəlib çıxış etməzdi, o verilişlərə reytinq qazandırmazdı. Həyat belədir. Əslində həyatı suçlamayaq. Həyat gözəl, dünya gözəl, insanlar birtəhər olub. Bir vaxtlar reytinq üçün Teymur əmini efirlərə çağıranlar o böyük şəxsiyyəti unutmağa çalışırlar. Ancaq belə doğum və anım günlərində o alicənab, nurlu sənətkarı unutmayaq. Sağlığında heç dilinizdən düşmürdü. İndi bəs nə oldu? Elə bil qurbağa gölünə bir daş atıbsan. Televiziya kanallarından bir səs-səmir yoxdur. Cənub zonasına qarşı niyə bu qədər laqeydsiniz? Qarabağ xanəndələrinə də böyük hörmətim var. Əksəriyyətindən yazı da yazmışam. Ancaq ölkə Qarabağ muğam məktəbindən ibarət deyil. Kim bunu belə şişirdib, bilmirəm. Amma çox böyük yanlışlıq edib. Ümumilikdə nə Bakı, nə Şirvan, nə Cənub, nə də Qarabağ muğam məktəbi var. Ümumilikdə bir muğam məktəbi var. O da canımız-gözümüz Azərbaycan muğam məktəbi. Haşiyədən kənar çıxsam da, mən bunları deməliydim və dedim də. Keçək əzizimiz Teymur əmi haqqında yazıma.

Cəlilabadın Alar kəndindən bir səs qalxdı illər əvvəl — tərtəmiz, doğma, həm də yadigar kimi səslənən bir səs. O səsin sahibi Teymur Mustafayev idi. Uşaqlıq illərində kəndin sükutunu pozan, toyların, yığıncaqların bəzəyi olan bu gənc oğlan sonradan bütün Azərbaycanın səsini öz səsinə qatdı. Hər dəfə oxuyanda elə bil Cəlilabadın torpağından bir nəfəs qalxır, Qarabağın, Şirvanın, Təbrizin sədası onun səsində birləşirdi. Teymur Mustafayevin səsində təkcə muğamın ağır, qəmli havası yox idi — orada torpağın nəfəsi, insanın ürək döyüntüsü, xalqın içindən gələn bir həsrət var idi.
Onun ifasında hər kəlmə, hər səs bir tarix daşıyırdı. O, muğamı oxumurdu, yaşayırdı. Muğam onun üçün sadəcə sənət deyildi, həyatın özü idi. Hər dəfə bir muğam başlayanda o, sanki səhnədə deyil, taleyin dərin bir qatında olurdu — səsin, nəfəsin və duyğunun birləşdiyi yerdə. Səhnəyə çıxanda sakit, təvazökar idi, amma oxuyanda hər kəs susurdu. Çünki Teymur əmi oxuyanda sanki sözlər deyil, insan ruhu danışırdı.
Onun səsində həm dənizin səsi vardı, həm dağın, həm də yurdun. O səs bir millətin yaddaşına çevrildi. Tamaşaçı onun ifasında həm sevinc, həm kədər, həm də qürur tapırdı. Bəzən bir muğamla bir xalqın tarixini danışırdı, bir təsniflə insanların içindəki sükutu oyadırdı. Bu səbəbdən onun ifaları təkcə dinlənilmirdi, həm də yaşanırdı.
Teymur Mustafayevin səhnə mədəniyyəti də özünəməxsus idi. O, göstərmək üçün deyil, paylaşmaq üçün oxuyurdu. O səsi tamaşaçıya təqdim etmir, onunla bölüşürdü. Bəlkə də elə buna görə idi ki, onu təkcə dinləmirdilər — ona qulaq asırdılar, onu hiss edirdilər. Onun səsi nə mikrofon, nə səhnə, nə də zaman tanıyırdı.
Teymur Mustafayev təkcə bir sənətkar deyildi, həm də bir məktəb idi. Onun ifalarından bu gün də gənc xanəndələr öyrənirlər – necə nəfəs almağı, necə səsi duymaq və dinləyiciyə çatdırmağı. O, gənclərə səsi öyrətməklə yanaşı, sənətə hörməti də öyrədirdi. Deyirdi ki, “səs Tanrı payıdır, onu qorumaq sənətkarın borcudur.” Bu sadə, amma dərin fikri ilə neçə-neçə gəncin həyatına yol açdı.
İllər keçdi, amma onun oxuduğu muğamlar köhnəlmədi. Hər dəfə səsi efirdə səslənəndə elə bil zaman dayanır, dinləyici həmin o köhnə Cəlilabad axşamlarına, el məclislərinə qayıdır. O səsdə həm bir kəndin, həm bir xalqın taleyi yaşayır. Teymur Mustafayevin səsi Azərbaycan musiqi yaddaşının bir parçasına çevrildi — o yaddaş ki, unudulmur, köhnəlmir, hər dəfə yenidən doğulur.
Teymur Mustafayev indi sükutdadır, amma onun səsi yaşayır. Hər dəfə bir muğam başlananda, hər dəfə bir saz dillənəndə o, sanki oradadır — səhnənin işığında, dinləyicinin qulağında, xalqın yaddaşında. Onun səsi heç vaxt itmir, çünki o, sadəcə musiqi deyil — millətin ruhudur. O ruh hələ də yaşayır, hər səsdə, hər nəfəsdə, hər xatirədə. Bu böyük sənətkarın zəngin irsi Azərbaycan muğam sənətinin qızıl səhifələrində daim yaşayacaq və gələcək nəsillərə yol göstərəcək.