{"id":78009,"date":"2026-05-10T08:52:28","date_gmt":"2026-05-10T04:52:28","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=78009"},"modified":"2026-05-10T08:59:07","modified_gmt":"2026-05-10T04:59:07","slug":"milli-m%c9%99fkur%c9%99-v%c9%99-savas-ruhu-butun-estetikalarin-fovqund%c9%99-az%c9%99r-turan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=78009","title":{"rendered":"Milli m\u0259fkur\u0259 v\u0259 sava\u015f ruhu &#8211; b\u00fct\u00fcn estetikalar\u0131n f\u00f6vq\u00fcnd\u0259\u00a0&#8211; Az\u0259r TURAN"},"content":{"rendered":"<header class=\"post-header cf\">\n<p class=\"post-title\">\n<\/header>\n<div class=\"post-container cf\">\n<div class=\"post-content-right\">\n<div class=\"post-content description \">\n<div class=\"news_text\">\n<p>C\u0259vahirl\u0259l Nehru deyirdi ki, m\u00fcharib\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u00fck\u0259ndiyi yerd\u0259 ba\u015flay\u0131r. Amma \u0259d\u0259biyyat m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin sona q\u0259d\u0259r t\u0259n\u0259zz\u00fcl etm\u0259sin\u0259 imkan vermir&#8230;<\/p>\n<p>Mill\u0259timiz 2020-ci ilin noyabr\u0131nda z\u0259f\u0259r v\u0259 bayraq sevincini tarixd\u0259 he\u00e7 zaman ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir co\u015fquyla ya\u015fad\u0131. \u00c7\u00fcnki D\u0259mir Yumruq 30 ilin deyil, 250 ilin i\u015f\u011fal tilsimini s\u0131nd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131, 250 ildir ki, \u0259zab \u00e7\u0259k\u0259n heysiyy\u0259timizin, qanayan q\u00fcrurumuzun qisas\u0131 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131; d\u00fcnyadak\u0131 erm\u0259ni mifinin \u00f6z\u00fcl\u00fc m\u0259hv edilmi\u015fdi. \u0130lham \u018fliyev d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda Da\u015fnaks\u00fctyun, Nemesis, Andranik, \u015eaan Natali mifini \u0259zdi, tarixin axar\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Rusiyan\u0131 C\u0259nubi Qafqazda hakim q\u0131lan ideya &#8211; II Yekaterinan\u0131n \u0259b\u0259dilik Rusiyaya ba\u011fl\u0131 qalacaq erm\u0259ni knyazl\u0131\u011f\u0131 layih\u0259si s\u00fcqut etdi.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z z\u0259f\u0259r sevincini buna layiq m\u0259tnl\u0259rl\u0259 cavabland\u0131ra bildimi? Bug\u00fcnk\u00fc m\u0259ruz\u0259l\u0259rd\u0259 bu suala qism\u0259n cabab verildi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fan dili publisistika olub. Milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z publisistika il\u0259 milli \u015f\u00fcuru formala\u015fd\u0131r\u0131b, publisistika il\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u015f\u00fcurunu yeti\u015fdirib. Publisistika il\u0259 V\u0259t\u0259nin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini b\u0259lirl\u0259yib. V\u0259 m\u0259nc\u0259, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin, Mirz\u0259 C\u0259lilin publisistikas\u0131 olmasayd\u0131, y\u0259ni milli publisistikam\u0131z istisna t\u0259\u015fkil ets\u0259ydi, biz bu g\u00fcn milli \u00fcnvan\u0131m\u0131z\u0131 da d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259zdik. B\u0259z\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131lardan &#8220;m\u00fcharib\u0259d\u0259ki z\u0259f\u0259rimiz\u0259 \u0259d\u0259biyyat hans\u0131 romanla, hans\u0131 b\u0259dii m\u0259tnl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131q verdi?&#8221; dey\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259rd\u0259 bulunurlar. Az qala, tendensiya \u015f\u0259klini alm\u0131\u015f bu yana\u015fma tamamil\u0259 absurddur v\u0259 anla\u015f\u0131lmazd\u0131r. Bu t\u0259l\u0259bl\u0259ri ir\u0259li s\u00fcr\u0259nl\u0259r g\u0259r\u0259kdir ki, tarixin v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n dialektikas\u0131n\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 als\u0131nlar. Heminquey &#8220;\u018flvida, silah&#8221;\u0131 i\u015ftirak etdiyi m\u00fcharib\u0259d\u0259n 10 il sonra yazm\u0131\u015fd\u0131. Do\u011frudur, Fransa-Almaniya m\u00fcharib\u0259si g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Moem &#8220;Qisas&#8221; hekay\u0259sini yarada bildi. Bizd\u0259 is\u0259 &#8220;Qisas&#8221; yazma\u011f\u0131n zaman\u0131 deyildi. \u00c7\u00fcnki bizim m\u00fcharib\u0259 psixoloji, tarixi, milli y\u00f6nl\u0259riyl\u0259 f\u0259rqli m\u00fcharib\u0259ydi. O, bir heysiyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259siydi. Bizim \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z da \u0259sg\u0259rimiz kimi qisas\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda &#8211; \u0259n n\u0259hay\u0259t, \u015eu\u015fada, \u00f6z\u00fc d\u0259 erm\u0259ni q\u0131z\u0131ndan deyil, erm\u0259ni h\u0259rb\u00e7isind\u0259n almal\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259, ad\u0259t\u0259n i\u015fl\u0259k olan janr publisistika olur.<\/p>\n<p>II Qaraba\u011f sava\u015f\u0131 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 d\u0259 publisistika \u0259d\u0259biyyat\u0131n apar\u0131c\u0131 janr\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>44 g\u00fcnl\u00fck sava\u015f v\u0259 onun f\u0259r\u0259hli n\u0259tic\u0259si Qaraba\u011f\u0131 v\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259 \u015eu\u015fan\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 publisistikam\u0131z\u0131n dominant\u0131na \u00e7evirdi. Az\u0259rbaycan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 tarixind\u0259 \u015eu\u015fa v\u0259 Qaraba\u011f he\u00e7 zaman 2020-ci ilin noyabr\u0131ndan sonra oldu\u011fu kimi bel\u0259 v\u00fcs\u0259tl\u0259 t\u0259msil olunmam\u0131\u015f, bu miqyasda \u0259d\u0259biyyat\u0131n predmetin\u0259 \u00e7evrilm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>2020-ci ilin noyabr\u0131ndan etibar\u0259n milli publisistikam\u0131zda Qaraba\u011fnam\u0259l\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u00fc Z\u0259f\u0259rnam\u0259l\u0259r d\u00f6vr\u00fc \u0259v\u0259z etdi. Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyind\u0259 Anar\u0131n ideya m\u00fc\u0259llifliyi v\u0259 R\u0259\u015fad M\u0259cidin \u00d6n s\u00f6z\u00fc il\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f &#8220;Qaraba\u011f dastan\u0131. Otuz ilin h\u0259sr\u0259ti &#8211; 44 g\u00fcn\u00fcn z\u0259f\u0259ri&#8221; kitab\u0131 Z\u0259f\u0259rnam\u0259l\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259mizin ilk \u0259s\u0259ri oldu. N\u00f6vb\u0259ti Z\u0259f\u0259rnam\u0259 El\u00e7in H\u00fcseynb\u0259ylinin \u00d6n s\u00f6z\u00fc il\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f &#8220;B\u00fct\u00fcn yollar \u015eu\u015faya apar\u0131r&#8221; kitab\u0131 idi. H\u0259r iki kitab, t\u0259bii ki, mill\u0259t olaraq t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ox d\u0259y\u0259rli s\u0259hif\u0259l\u0259rini ehtiva edir.<\/p>\n<p>Ham\u0131n\u0131z xat\u0131rlay\u0131rs\u0131n\u0131z ki, 44 g\u00fcnl\u00fck sava\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin oktyabr\u0131n 3-d\u0259n noyabr\u0131n 14-\u0259 q\u0259d\u0259r 6 say\u0131 &#8220;Qaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r v\u0259 nida&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259rc olunurdu. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259ki simas\u0131 bar\u0259d\u0259 ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259zetin 44 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f h\u0259min saylar\u0131na baxmaq b\u0259s ed\u0259r. Sava\u015f d\u00f6n\u0259mind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n d\u0259y\u0259rli n\u00fcmun\u0259l\u0259ri &#8211; \u015feirl\u0259r, poemalar, hekay\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u0259d\u0259bi t\u0259nqidi yaz\u0131lar, publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259r m\u0259hz &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin h\u0259min n\u00fcsx\u0259l\u0259rind\u0259dir. \u0130lk publisistik v\u0259 proqram s\u0259ciyy\u0259li &#8220;Ali Ba\u015f Komandan\u0131n \u0259mri&#8221; adl\u0131 yaz\u0131n\u0131 akademik Nizami C\u0259f\u0259rov yazd\u0131. Elnar\u0259 Akimovan\u0131n &#8220;Yaln\u0131z Qaraba\u011f u\u011frunda&#8221;, m\u0259nim &#8220;Buras\u0131 Turan qap\u0131s\u0131&#8221;, Tehran \u018fli\u015fano\u011flunun &#8220;Tarixin f\u00fcrs\u0259ti&#8221;, S\u0259lim Babullao\u011flunun &#8220;D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u00e7\u0131lar\u0131na m\u00fcraci\u0259t&#8221;i, Elxan Zal Qaraxanl\u0131n\u0131n &#8220;\u00dclk\u00fcm\u00fcz\u00fcn Qaraba\u011f s\u0259hif\u0259si&#8221;, R\u00fcst\u0259m Kamal\u0131n &#8220;M\u00fcq\u0259dd\u0259s sava\u015f\u0131m\u0131z v\u0259 s\u00f6z\u00fcm\u00fcz&#8221;, Cavi Dan\u0131n &#8220;M\u00fcharib\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri&#8221;, \u015e\u0259hriyar del Geraninin &#8220;Torpaq insan\u0131 udanda q\u0259bir olur, \u0130nsan torpa\u011f\u0131 udanda \u015f\u0259hid&#8221; yaz\u0131lar\u0131 sava\u015f\u0131n ilk h\u0259ft\u0259sind\u0259 d\u0259rc etdiyimiz publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259r oldu. Dediyim kimi, noyabr\u0131n 14-\u0259 kimi proses bu \u015f\u0259kild\u0259 davam etdi. Q\u0259zetin h\u0259r yeni say\u0131 m\u00fcharib\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcratl\u0131 yaz\u0131larla t\u0259qdim olunurdu. Yen\u0259 d\u0259 m\u0259nim &#8220;Salam t\u00fcrk\u00fcn bayra\u011f\u0131na v\u0259 yaxud da\u011f\u0131lan erm\u0259ni mifi&#8221;, &#8220;Erm\u0259ni m\u0259krin\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00fcz il diri qalan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 &#8211; \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 \u00f6rn\u0259yi&#8221;, &#8220;Tanr\u0131n\u0131n evi &#8211; T\u00fcrk Qaraba\u011f&#8221;&#8221;, Elnar\u0259 Akimovan\u0131n &#8220;Erm\u0259nil\u0259rin \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fc u\u015faqlar&#8221;, &#8220;\u015eu\u015fada azan s\u0259si&#8221;, Sad\u0131q Elcanl\u0131n\u0131n &#8220;M\u00fcq\u0259dd\u0259s q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 and i\u00e7ir\u0259m&#8221; yaz\u0131s\u0131&#8230; &#8220;M\u00fcharib\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u0259 zaman yaranacaq?&#8221; sual\u0131na Kamal Abdulla &#8220;M\u00fcharib\u0259 v\u0259 onun \u0259d\u0259bi-b\u0259dii \u0259ks-s\u0259das\u0131&#8221; m\u0259qal\u0259si il\u0259 cavab verdi. H\u0259diyy\u0259 \u015e\u0259faq\u0259t &#8220;Sonra &#8211; s\u00fckut. (Buna m\u00fcharib\u0259 bar\u0259d\u0259 qad\u0131n dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq da dey\u0259 bil\u0259rsiniz)&#8221;, G\u00fcnel Eyvazl\u0131 &#8220;Erm\u0259ni xisl\u0259ti &#8211; d\u0259yi\u015fm\u0259z xarakterin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 t\u0259krar\u0131&#8221; m\u0259qal\u0259l\u0259rini yazd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259rin G\u0259nc\u0259y\u0259 raket atmas\u0131na &#8220;G\u0259nc\u0259lil\u0259r ana b\u0259tnind\u0259n silahla do\u011fulur&#8221; adl\u0131 publisistik yaz\u0131n\u0131 G\u0259nc\u0259d\u0259ki g\u0259nc m\u00fc\u0259llifl\u0259rimizd\u0259n Kamran Yusifzad\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131. Nargis erm\u0259nil\u0259rin G\u0259nc\u0259y\u0259 raket h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259lak olmu\u015f 1 ya\u015fl\u0131 k\u00f6rp\u0259 M\u0259din\u0259y\u0259 &#8220;M\u0259din\u0259&#8221; adl\u0131 yaz\u0131 h\u0259sr etdi. \u00c7ingiz Abdullayevin &#8220;Rosiyya-1&#8221; televiziya kanal\u0131nda Solovyova verdiyi cavab\u0131 da &#8220;Niy\u0259 siz Az\u0259rbaycan\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 e\u015fitm\u0259k ist\u0259mirsiniz?&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259siyl\u0259 t\u0259qdim etdik. Asif Quliyevin &#8220;9918 g\u00fcnl\u00fck h\u0259sr\u0259td\u0259n sonra F\u00fczulid\u0259 a\u00e7\u0131lan sabah&#8221; m\u0259qal\u0259si F\u00fczulinin i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdu. N\u0259riman Qas\u0131mo\u011flunun &#8220;\u015eu\u015faya az qal\u0131b&#8230;&#8221; m\u0259qal\u0259si Z\u0259f\u0259rimizin ayaq s\u0259sl\u0259rind\u0259n soraq verirdi. Nizam\u0259ddin \u015e\u0259msizad\u0259 &#8220;Erm\u0259ni fa\u015fizmi&#8221; m\u0259qal\u0259si il\u0259 II Qaraba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131n ideoloji aspektl\u0259rini t\u0259hlil edirdi. Firudin Qurbansoy &#8220;V\u0259t\u0259n&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimoloji k\u00f6kl\u0259rini v\u0259 irfani sirrini &#8220;V\u0259t\u0259ni sevm\u0259k&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u015f\u0259rh edirdi.<\/p>\n<p>V\u0259 t\u0259kc\u0259 bu deyil. Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin v\u0259 Az\u0259rbaycan PEN klubunun b\u0259yanatlar\u0131 da &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin h\u0259min saylar\u0131nda d\u0259rc olunub. Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anar\u0131n 1 ayl\u0131q Prezident t\u0259qa\u00fcd\u00fcn\u00fc Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat da m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fc \u0259ks etdir\u0259n h\u0259min s\u0259hif\u0259l\u0259rdir.<\/p>\n<p>&#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin oktyabr\u0131n 3-d\u0259n noyabr\u0131n 14-\u0259 q\u0259d\u0259r olan 6 say\u0131n\u0131 m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n miqyas\u0131n\u0131 \u0259n d\u0259qiq ifad\u0259 ed\u0259n kolleksiya n\u00fcsx\u0259l\u0259ri d\u0259 adland\u0131ra bil\u0259rik. \u018flif \u015e\u0259f\u0259qin erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqeyi d\u0259 m\u0259hz h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131q m\u0259ktub \u015f\u0259klind\u0259 &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 t\u0259nqid olundu. Akademik \u0130sa H\u0259bibb\u0259yli d\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131 Eyvaz Zeynalov da \u018flif \u015e\u0259f\u0259q\u0259 q\u0259zet vasit\u0259sil\u0259 etiraz dolu fikirl\u0259r \u00fcnvanlad\u0131lar.<\/p>\n<p>Q\u0259zetin &#8220;Qaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r!&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259rc olunan ilk say\u0131 Ali Ba\u015f Komandan\u0131n &#8220;Biz haqq yolunday\u0131q. Bizim i\u015fimiz haqq i\u015fidir. Biz z\u0259f\u0259r \u00e7alaca\u011f\u0131q! Qaraba\u011f bizimdir, Qaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r!&#8221; s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi, oktyabr\u0131n 14-d\u0259 d\u0259rc olunan z\u0259f\u0259r say\u0131n\u0131n da ilk s\u0259hif\u0259sind\u0259 yen\u0259 onun &#8220;\u018fziz \u015eu\u015fa, biz qay\u0131tm\u0131\u015f\u0131q&#8221; s\u00f6zl\u0259ri verilmi\u015fdi&#8230; Z\u0259f\u0259r say\u0131m\u0131z\u0131n is\u0259 ilk yaz\u0131s\u0131n\u0131 Anar yazd\u0131: &#8220;G\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n, \u015eu\u015fam. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz ayd\u0131n!&#8221;<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd etdiyim kimi, sava\u015f ba\u015flayanda &#8220;Ali Ba\u015f Komandan\u0131n \u0259mri&#8221; adl\u0131 ilk m\u0259qal\u0259ni akademik Nizami C\u0259f\u0259rov yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, sava\u015f z\u0259f\u0259rl\u0259 ba\u015fa \u00e7atanda &#8220;S\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn Ali Ba\u015f Komandan\u0131&#8221; adl\u0131 son yaz\u0131n\u0131 da o q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131. B\u00f6y\u00fck Z\u0259f\u0259rimiz m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Tatar\u0131stan\u0131n xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 R\u0131nat Muh\u0259mm\u0259diyevin xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anara t\u0259brik m\u0259ktubu da q\u0259zetin Z\u0259f\u0259r say\u0131nda d\u0259rc olundu. Tatar yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259ktubunu ona g\u00f6r\u0259 xat\u0131rlad\u0131ram ki, bu m\u0259ktub tarix bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox m\u00fch\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n<p>Q\u0259zetd\u0259ki, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r \u0259d\u0259bi orqanlar\u0131m\u0131zdak\u0131 diskurslar da 44 g\u00fcnl\u00fck sava\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259rb v\u0259 s\u00fclh konseptin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. Elnar\u0259 Akimovan\u0131n &#8220;N\u0259srd\u0259 Qaraba\u011f diskursu&#8221;, &#8220;Can\u0131yeva G\u00f6y\u0259r\u00e7in&#8221; &#8211; bir \u015feir v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin soyuq m\u0259nz\u0259r\u0259si&#8221;, Cavan\u015fir Yusiflinin &#8220;Qaraba\u011f hekay\u0259l\u0259ri&#8221;, &#8220;H\u0259sr\u0259ti qorumaq, yaxud bir k\u00f6yn\u0259k bayat\u0131 q\u0259d\u0259r&#8221;, &#8220;\u015eu\u015fa, La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r&#8230; yaxud Abbas Tufarqanl\u0131n\u0131n da\u011flar\u0131&#8221;, M\u0259ti Osmano\u011flunun &#8220;Halil Kahraman, g\u0259l&#8221;, Rahid Uluselin &#8220;V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z&#8221;, M\u0259tan\u0259t Vahidin &#8220;Qaraba\u011f torpa\u011f\u0131n\u0131n z\u0259ngul\u0259si \u015eu\u015fad\u0131r&#8221; m\u0259qal\u0259si, Orxan Aras\u0131n &#8220;M\u00fcharib\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221;, Sevinc Nuruq\u0131z\u0131n\u0131n &#8220;O yerd\u0259 ki, bar\u0131t m\u00fc\u015fk qoxuyur&#8221;, Adil C\u0259milin &#8220;D\u00fcnyan\u0131n K\u0259lb\u0259c\u0259r m\u00f6c\u00fcz\u0259si&#8221;, Tahir\u0259 M\u0259mm\u0259din &#8220;\u015eu\u015fa \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259ri: funksiya v\u0259 missiyas\u0131&#8221;, yaxud yen\u0259 d\u0259 h\u0259min m\u00fc\u0259llifin \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131qla publisistikan\u0131n qovu\u015fu\u011funda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Qaraba\u011f sava\u015f\u0131: s\u00f6z\u00fcm\u00fcz v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz&#8221; adl\u0131 \u00e7ox d\u0259rin i\u00e7\u0259rikli yaz\u0131s\u0131 v\u0259 s. R\u00fcst\u0259m Kamal\u0131n s\u0131rf estetik planda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;P\u0259nah xan\u0131n ruhu&#8221;, &#8220;Knyaz Sisianovun q\u0259tli s\u00fcjet elementi kimi&#8221;, &#8220;C\u0259llad d\u0131\u011fa&#8221; &#8220;\u015eu\u015fa p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rinin i\u015f\u0131\u011f\u0131&#8221; m\u0259qal\u0259l\u0259ri, Az\u0259r Abdullan\u0131n &#8220;Sava\u015f d\u00f6n\u0259mind\u0259 &#8220;Bizim t\u0259r\u0259fl\u0259r&#8221; hekay\u0259sin\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f essevari m\u0259tn&#8221;, \u0130lqar F\u0259hminin &#8220;G\u00f6y\u0259r\u00e7in \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 ya s\u00fclh diktaturas\u0131&#8221;, S\u0259rvaz H\u00fcseyno\u011flunun &#8220;Bala anas\u0131na qovu\u015fan kimi&#8230;&#8221;, &#8220;Babalar\u0131n\u0131n kitab\u0131n\u0131 oxumayan erm\u0259nil\u0259r, yaxud yenid\u0259n xortlayan erm\u0259nilik&#8221;, Vaqif Yusiflinin &#8220;Poeziya susmur&#8230; V\u0259t\u0259n \u0259sg\u0259rd\u0259n ba\u015flay\u0131r&#8221;, S\u0259ad\u0259t \u015e\u0131x\u0131yevan\u0131n Qaraba\u011f \u015fairl\u0259rinin \u015feirl\u0259ri \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Nisgilli k\u00f6n\u00fcll\u0259rin t\u0259rc\u00fcman\u0131 \u015eu\u015fa&#8221; m\u0259qal\u0259l\u0259ri, dediyim kimi, m\u00fcharib\u0259 v\u0259 \u0259d\u0259biyyat kontekstin\u0259 istinad edil\u0259r\u0259k yaz\u0131lm\u0131\u015f d\u0259y\u0259rli \u00f6rn\u0259kl\u0259r idi.<\/p>\n<p>2020-ci ilin noyabr\u0131nda akademik Rafael H\u00fcseynovun Z\u0259f\u0259r g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259svirini tarix\u0259 kinolentl\u0259rin yadda\u015f\u0131ndan daha canl\u0131, daha m\u0259hr\u0259m duy\u011fularla \u00f6t\u00fcr\u0259n v\u0259 Ali Ba\u015f Komandana h\u0259sr etdiyi &#8220;Q\u0259l\u0259b\u0259nin memar\u0131&#8221; m\u0259qal\u0259si &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;d\u0259 d\u0259rc olundu. Yaz\u0131n\u0131n mistik qatlar\u0131 Rafael H\u00fcseynovun dig\u0259r yaz\u0131lar\u0131nda oldu\u011fu kimi, x\u00fcsus\u0259n, \u00e7ox d\u0259rin idi v\u0259 bu yaz\u0131 \u018fli Yusifin &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetinin 1919-cu ilin 30 may say\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;P\u0259nc\u0259r\u0259 \u00f6n\u00fcnd\u0259 yar\u0131m saat&#8221; m\u0259qal\u0259sini xat\u0131rlad\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa i\u015f\u011fal alt\u0131nda olanda da fikir v\u0259 yaz\u0131 h\u0259yat\u0131m\u0131zda \u015eu\u015fa \u00fcslubunu ehya ed\u0259n professor Vilay\u0259t Quliyevin Z\u0259f\u0259rd\u0259n sonra &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;d\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;Biz g\u0259ldik, \u015eu\u015fa!&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131 S\u00fcleyman pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 irfani prit\u00e7a i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u015eu\u015fan\u0131n \u00f6z\u00fc kimi mistik bir ab-hava yarad\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin 7 noyabr say\u0131nda &#8220;Erm\u0259ni vandalizmi israilli yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc il\u0259&#8221; adl\u0131 son d\u0259r\u0259c\u0259 maraql\u0131 bir m\u0259qal\u0259 var. Xat\u0131rlay\u0131ram, h\u0259min yaz\u0131n\u0131 o vaxt \u00e7ap olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n\u0259 Fikr\u0259t Qoca vermi\u015fdi. Y\u0259hudi jurnalist Roman Qurevi\u00e7in Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyi bu yaz\u0131 &#8220;Qaraba\u011f sava\u015f\u0131nda \u0130srail n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259yir?&#8221; sual\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131rd\u0131. M\u00fc\u0259llif A\u015fkenazi y\u0259hudil\u0259rinin Az\u0259rbaycan ordusunun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259si namin\u0259 dua etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir araya g\u0259l\u0259nd\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 da\u011f y\u0259hudil\u0259ri v\u0259 g\u00fcrc\u00fc y\u0259hudil\u0259rinin d\u0259 bu duada i\u015ftirak etm\u0259li olduqlar\u0131n\u0131 israr edirdi.<\/p>\n<p>&#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 sava\u015f v\u0259 z\u0259f\u0259r amili yaln\u0131z 2020-ci ilin sentyabr\u0131ndan noyabr\u0131na q\u0259d\u0259r, y\u0259ni 44 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 deyil, eyni v\u00fcs\u0259tl\u0259 dekabra q\u0259d\u0259r davam etdi. Ayr\u0131ca Z\u0259f\u0259r parad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 da q\u0259zetin x\u00fcsusi say\u0131 d\u0259rc olundu. Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anar\u0131n siyasi publisistikan\u0131n \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l \u00f6rn\u0259kl\u0259rind\u0259n hesab ed\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz &#8220;Senatorlar v\u0259 &#8220;Para\u015f\u00fct\u00e7\u00fcl\u0259r&#8221;&#8221;, xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 El\u00e7inin iki xalq\u0131n xisl\u0259tini psixoloji bax\u0131mdan t\u0259hlil ed\u0259n &#8220;Xalq\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 xalq\u0131n faci\u0259si&#8221;, Tehran \u018fli\u015fano\u011flunun &#8220;Qalibiyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat\u0131n d\u0259rsl\u0259ri (Z\u0259f\u0259r g\u00fcn\u00fc tezisl\u0259ri), \u0130rad\u0259 Tuncay\u0131n z\u0259f\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 publisistik n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n hesab ed\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz &#8220;Sabahk\u0131 g\u00fcn&#8221; yaz\u0131s\u0131, yen\u0259 d\u0259 m\u0259nim &#8220;Z\u0259f\u0259r parad\u0131, yaxud Nihal Ats\u0131z&#8221; m\u0259qal\u0259m bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u00e7ap olundu.<\/p>\n<p>M\u0259ruz\u0259m II Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f publisistika n\u00fcmun\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 oldu\u011fundan m\u0259n d\u0259 yaln\u0131z publisistik yaz\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131m. Q\u0259zetin m\u00fcharib\u0259 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0131xan saylar\u0131nda \u0130lqar F\u0259hminin &#8220;Balaca ki\u015fil\u0259r&#8221;, M\u0259mm\u0259d \u0130smay\u0131l\u0131n &#8220;Boyuna qurban olum, Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259ri&#8221; \u015feirl\u0259ri d\u0259 d\u0259rc olunmu\u015fdu. Yaxud sonrak\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Qaraba\u011f sava\u015f\u0131 bar\u0259d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015feirl\u0259r, hekay\u0259l\u0259r d\u0259 vard\u0131.<\/p>\n<p>Arif Buzovnal\u0131n\u0131n &#8220;Z\u0259ng\u0259zurdan m\u0259ktub&#8221;, Qulu A\u011fs\u0259sin &#8220;A\u011fdam&#8221;, &#8220;Xo\u015f g\u00f6rd\u00fck, \u015eu\u015fam&#8221;, \u0130brahim \u0130lyasl\u0131n\u0131n &#8220;Qar\u015f\u0131n\u0131zda bir \u00f6m\u00fcr sayq\u0131 duru\u015funday\u0131z&#8221;, Sabir R\u00fcst\u0259mxanl\u0131n\u0131n &#8220;Qaraba\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f&#8221; kimi ilk \u0259n yax\u015f\u0131 \u015feirl\u0259ri d\u0259, m\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Kamal Abdullan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;S\u0259ng\u0259rd\u0259ki s\u0259s&#8221;, \u00c7ingiz Abdullayevin &#8220;K\u00f6rp\u0259 v\u0259 k\u00fcr\u0259n pi\u015fik balas\u0131&#8221; kimi ilk \u0259n yax\u015f\u0131 hekay\u0259l\u0259r d\u0259, Azad Qarad\u0259r\u0259linin \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin yegan\u0259 qad\u0131n \u015f\u0259hidi Ar\u0259st\u0259 Bax\u0131\u015fovan\u0131n xatir\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyi &#8220;Sevgilim v\u0259t\u0259n&#8221; radio-povesti d\u0259 v\u0259 t\u0259kc\u0259 bu da deyil, tutaq ki, sava\u015f\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f hekay\u0259 bar\u0259d\u0259 t\u0259nqid\u00e7i Elnar\u0259 Akimovan\u0131n el\u0259 h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u018fn yeni tarixin &#8220;\u0259r\u0259f\u0259&#8221; m\u0259tni &#8211; &#8220;S\u0259ng\u0259rd\u0259ki s\u0259s&#8221;&#8221; m\u0259qal\u0259si d\u0259 d\u0259rc olunub.<\/p>\n<p>&#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221; Z\u0259f\u0259rd\u0259n sonrak\u0131 ilk Vaqif Poeziya g\u00fcnl\u0259rini d\u0259 \u00f6z\u0259l say\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131. Q\u0259zetin h\u0259min say\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;M\u0259n \u015eu\u015fada yaz\u0131ram&#8221; m\u0259qal\u0259sini x\u00fcsus\u0259n f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k ist\u0259rdim. Yunus O\u011fuz h\u0259min yaz\u0131n\u0131 \u015eu\u015fada yazd\u0131 v\u0259 m\u0259nc\u0259, bu m\u0259qal\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n f\u0259thind\u0259n sonra \u015eu\u015fa gec\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk yaz\u0131 idi.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin bu d\u00f6vrd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti filoloji bax\u0131mdan t\u0259dqiq olunsa, m\u00fcharib\u0259 v\u0259 z\u0259f\u0259r d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z bar\u0259d\u0259 konseptual bir ara\u015fd\u0131rma meydana \u00e7\u0131xar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyev bar\u0259d\u0259 \u00e7ox yaz\u0131lar q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b. Amma m\u0259nc\u0259, \u0259n d\u0259qiq t\u0259yinatl\u0131 yaz\u0131n\u0131 &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 Niyazi Mehdi yazd\u0131. Niyazi Mehdi \u0130lham \u018fliyevi Az\u0259rbaycan m\u00f6c\u00fcz\u0259si adland\u0131rd\u0131: &#8220;Prezident \u0130lham \u018fliyev 27 sentyabr 2020-ci ild\u0259 min a\u011f\u0131zdan g\u0259l\u0259n avaz\u0131n aras\u0131nda bird\u0259n-bir\u0259 ham\u0131n\u0131 mat qoyan unison yarad\u0131b, ham\u0131n\u0131 heyran etdi. Biz\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 k\u0259\u015ff etdi. Biz g\u0259ncl\u0259rimizd\u0259n amals\u0131z, m\u0259suliyy\u0259tsiz ya\u015fayan m\u0259xluqlar kimi naraz\u0131 idik. El\u0259 etdi ki, \u015f\u0259hidliy\u0259 haz\u0131r g\u0259ncliyimiz\u0259, mill\u0259timiz\u0259 g\u00f6zl\u0259rimiz a\u00e7\u0131ld\u0131. Bildik ki, ham\u0131s\u0131 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n d\u0259rin \u0259zabda imi\u015f, \u00fczd\u0259 bayram \u015f\u0259nlikl\u0259ri ed\u0259nd\u0259 bel\u0259. Biz\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev m\u00f6c\u00fcz\u0259si laz\u0131m imi\u015f ki, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nimiz\u0259 qar\u015f\u0131 da\u011f\u0131lan evl\u0259rin, \u015f\u0259hid itkil\u0259r\u0131nin a\u011fr\u0131s\u0131na baxmayaraq s\u0259rt qaya kimi dura bil\u0259k. Ordumuz v\u0259 Prezidentimiz bizi bel\u0259 bir m\u00f6c\u00fcz\u0259y\u0259 sald\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>\u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131n bu yerind\u0259 izninizl\u0259 bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn sava\u015f v\u0259 z\u0259f\u0259r \u0259hval\u0131m\u0131z\u0131 h\u0259m \u0259d\u0259bi, h\u0259m ictimai bax\u0131mdan tam dol\u011fun \u0259ks etdir\u0259n bir publisistik m\u0259tn bar\u0259d\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015fmaq ist\u0259yir\u0259m. El\u0259 bir \u0259s\u0259r ki, \u0130kinci Qaraba\u011f sava\u015f\u0131 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 o \u0259s\u0259rin timsal\u0131nda \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda yeni bir yarad\u0131c\u0131l\u0131q hadis\u0259si ba\u015f verib. M\u0259tni \u0259sg\u0259rin \u00f6z\u00fc yaz\u0131b. S\u00f6hb\u0259t Emin Pirinin &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n gedir. &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;nin m\u00fc\u0259llifi h\u0259m m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc poeziyam\u0131z\u0131n modernist \u015fairl\u0259rind\u0259n, h\u0259m d\u0259 Qaraba\u011f u\u011frunda sava\u015fan milli ordunun zabitl\u0259rind\u0259ndir. V\u0259 &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221; d\u0259 sava\u015f g\u00fcnl\u0259rind\u0259, bel\u0259 dem\u0259k olarsa, \u00f6n at\u0259\u015f x\u0259ttind\u0259 yaranm\u0131\u015f yegan\u0259 \u0259s\u0259rdir. &#8220;\u0130kinci Qaraba\u011f sava\u015f\u0131 bar\u0259d\u0259 ciddi \u0259s\u0259r yaranmad\u0131&#8221; dey\u0259, Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131na irad tutan, m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 nihilist yana\u015fan dostlar\u0131m\u0131z\u0131n diqq\u0259tini h\u0259m d\u0259 &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;n\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \u018fs\u0259rin m\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri \u00e7oxdur. &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;nd\u0259ki &#8220;X\u0131nal\u0131 quzular&#8221; II Qaraba\u011f sava\u015f\u0131 bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan b\u0259dii publisistikas\u0131n\u0131n c\u0259bh\u0259nin i\u00e7\u0259risind\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00fcvert\u00fcras\u0131 kimi s\u0259sl\u0259nir. Silsil\u0259nin ilk yaz\u0131s\u0131 da &#8220;X\u0131nal\u0131 quzular&#8221; adlan\u0131rd\u0131. \u018fslind\u0259 V\u0259t\u0259nin xilas\u0131na v\u0259 qurtulu\u015f sava\u015f\u0131na ax\u0131n ed\u0259n balaca ki\u015fil\u0259r el\u0259 h\u0259min x\u0131nal\u0131 quzular idi. X\u0131nal\u0131 o\u011ful V\u0259t\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259sl\u0259nmi\u015f qurbanl\u0131q o\u011fuldur. X\u0131nal\u0131 o\u011fullar \u00c7anaqqala sava\u015f\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259sna obrazlar\u0131ndan biri &#8211; \u00c7anaqqaladan 105 il sonra \u0130kinci Qaraba\u011f sava\u015f\u0131nda Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n obrazlar sistemin\u0259 Emin Pirinin g\u00fcnd\u0259liyi vasit\u0259si il\u0259 daxil oldu v\u0259 \u00c7anaqqalada ba\u015flayan m\u0259n\u0259vi silsil\u0259 &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;nd\u0259 tamama yetdi. &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;n\u0259 daxil edil\u0259n &#8220;X\u0131nal\u0131 quzular&#8221;, &#8220;M\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259ktublar&#8221;, &#8220;\u015e\u0259hidliyin pasportu: \u015fahid gilizl\u0259r&#8221;, &#8220;K\u0259lmeyi-\u015f\u0259had\u0259ti bilirsiniz?&#8221;, &#8220;Azad edilmi\u015f l\u00f6hm\u0259&#8221;, &#8220;O g\u00fcn g\u0259ls\u0259ydi&#8221;, &#8220;Xilasetm\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131&#8221;, &#8220;B\u00fct\u00fcn analar m\u0259\u011flubdu&#8221;, &#8220;M\u00fcharib\u0259 zarafatlar\u0131&#8221;, &#8220;La\u00e7\u0131n vaxtlar\u0131m\u0131z&#8221;, &#8220;U\u015faqlardan u\u015faqlara Xocal\u0131&#8221;, &#8220;Bir zamanlar A\u011fdamda&#8221;, &#8220;Se\u00e7\u0259c\u0259yimiz \u0259d\u0259bi obrazlar&#8221;, &#8220;F\u00fczuli g\u00fcnl\u0259ri&#8221;, &#8220;M\u00fcharib\u0259 bitdiyi gec\u0259&#8221; v\u0259 s. II Qaraba\u011f sava\u015f\u0131 d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r f\u0259r\u0259hli, \u0259n s\u0259mimi v\u0259 \u0259d\u0259biyyatla\u015fan s\u0259hif\u0259l\u0259ridir. Bunu da ayr\u0131ca vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m ki, b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 d\u0259rc olunsa da, h\u0259l\u0259 d\u0259 kitab \u015f\u0259klind\u0259 \u00e7ap edilm\u0259mi\u015f &#8220;M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;nin n\u0259\u015fri bu g\u00fcn \u00e7ox z\u0259ruridir. \u00c7\u00fcnki dediyim kimi, bu unikal publisistik \u0259s\u0259r \u00f6n at\u0259\u015f x\u0259ttind\u0259 yaranm\u0131\u015f yegan\u0259 \u0259s\u0259rimizdir.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Rafiq Ha\u015f\u0131movun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan radiosu &#8220;\u018fsg\u0259r\u0259 m\u0259ktub&#8221; verili\u015fini x\u00fcsusi rubrika kimi t\u0259qdim etdi. \u0130lk d\u0259f\u0259ydi ki, Az\u0259rbaycan radiosunun ara\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 epistolyar janr d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 qat\u0131l\u0131r, Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u0259ktublar\u0131 s\u0259sl\u0259ndirilirdi. II Qaraba\u011f sava\u015f\u0131na \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n qatq\u0131s\u0131n\u0131 daha ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn o m\u0259ktublar\u0131n da kitab hal\u0131nda n\u0259\u015fr olunmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac vard\u0131r.<\/p>\n<p>Mirmehdi A\u011fao\u011flunun &#8220;Z\u0259f\u0259rin izi il\u0259&#8221; kitab\u0131 is\u0259 m\u00fc\u0259llifin i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259r\u0259 s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 reportajlardan ibar\u0259tdir. Y\u0259ni 30 ild\u0259n sonra \u015eu\u015fadan ilk reportajlar&#8230;<\/p>\n<p>&#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131n\u0131n 2021-2025-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131xan 11-ci saylar\u0131 da, &#8220;Ulduz&#8221; jurnal\u0131n\u0131n 2020-ci il dekabr v\u0259 2021-ci il yanvar v\u0259 fevral saylar\u0131 da, &#8220;Qobustan&#8221; toplusunun 2022-ci il saylar\u0131ndan biri d\u0259 Z\u0259f\u0259rimiz\u0259, Qaraba\u011fa v\u0259 \u015eu\u015faya h\u0259sr olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>2022-ci ild\u0259 &#8220;Qobustan&#8221; d\u0259rgisinin \u015eu\u015faya h\u0259sr olunmu\u015f \u00f6z\u0259l say\u0131nda P\u0259rvin Nur\u0259liyeva &#8220;\u015eu\u015fan\u0131 dinl\u0259yir\u0259m&#8221; yaz\u0131s\u0131 il\u0259 akademik Zemfira S\u0259f\u0259rovan\u0131n &#8220;\u015eu\u015fa Az\u0259rbaycan\u0131n musiqi qalas\u0131d\u0131r&#8221; kitab\u0131n\u0131 t\u0259hlil edirdi. \u0130ntiqam Qas\u0131mzad\u0259 &#8220;Salam, \u015eu\u015fa&#8221;, &#8220;\u015eu\u015fan\u0131n dolaylar\u0131&#8221;, S\u00fcdab\u0259 A\u011fabalayeva &#8220;X\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 s\u00f6z&#8221;, &#8220;B\u00fct\u00f6vl\u00fck f\u0259ls\u0259f\u0259si&#8221; yaz\u0131lar\u0131nda Qaraba\u011f z\u0259f\u0259rin\u0259 ged\u0259n yolun b\u0259dii-publisistik \u015f\u0259rhini verirdi.<\/p>\n<p>44 g\u00fcnl\u00fck sava\u015f\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131, onun publisistik qanad\u0131 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 &#8220;\u018fzm\u0259y\u0259n \u0259zilir&#8221; d\u00fcsturu il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdi. D\u0259mir Yumruq bizd\u0259 b\u0259zi yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n, \u015fairl\u0259rimizin q\u0259l\u0259mi il\u0259, az qala, pasifizm\u0259 do\u011fru yuvarlanmaqda olan yarad\u0131c\u0131l\u0131q havas\u0131n\u0131 s\u0259ng\u0259r havas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fc. S\u0259ng\u0259r reall\u0131\u011f\u0131 b\u0259z\u0259n \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u0259ynin\u0259 geyindirilmi\u015f Avropaist d\u0259li k\u00f6yn\u0259kl\u0259rinin hesab\u0131na t\u0259bli\u011f olunan yalan\u00e7\u0131 sevgi t\u0259liml\u0259rini n\u0259inki arxa plana ke\u00e7irdi, h\u0259tta inanmaq ist\u0259yirs\u0259n ki, onu pis v\u0259 z\u0259r\u0259rli bir duy\u011fu kimi ke\u00e7mi\u015fd\u0259 buraxd\u0131. H\u0259l\u0259 p\u0259rv\u0259ri\u015f tapmasa da, bu u\u011fursuz v\u0259 m\u0259\u011flub t\u0259lim \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131xda\u015f edildi. Milli taleyimiz v\u0259 mill\u0259tin taleyin\u0259 sahib \u00e7\u0131xan D\u0259mir Yumruq s\u00fcbut etdi ki, Milli m\u0259fkur\u0259 v\u0259 Sava\u015f ruhu b\u00fct\u00fcn estetikalar\u0131n f\u00f6vq\u00fcnd\u0259dir. Fransa-Almaniya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n k\u0259skin vaxt\u0131nda Moem kimi &#8220;Qisas&#8221; hekay\u0259si yazmaq olar. Amma sava\u015f meydan\u0131nda \u0130lya Erenburq kimi m\u00fcharib\u0259 publisistikas\u0131n\u0131 yaratmaq da ondan az \u0259h\u0259miyy\u0259tli deyil. Sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259\u015fhir &#8220;Den Pobeda&#8221; istilah\u0131 m\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 Erenburqun publisistik bir m\u0259qal\u0259sind\u0259n iqtibas edil\u0259r\u0259k dill\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259n indi g\u0259tir\u0259c\u0259yim sitat\u0131 da \u0130lya Erenburqun m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259ks etdir\u0259n yaz\u0131s\u0131ndan g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f\u0259m. Erenburq h\u0259min yaz\u0131s\u0131nda Lui Araqonun s\u00f6zl\u0259rini xat\u0131rlatm\u0131\u015fd\u0131: &#8220;O \u00e7\u0259tin ill\u0259rd\u0259 Matiss biz\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi ki, biz g\u00fcn\u0259\u015fi qoruyub saxlayaq&#8221;. G\u00fcn\u0259\u015fin qorunub saxlanmas\u0131 fa\u015fizm\u0259 qar\u015f\u0131 dir\u0259ni\u015fin simvoluydu. Bunu Erenburqun Sava\u015f publisistikas\u0131n\u0131n palitras\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xat\u0131rlatd\u0131m.<\/p>\n<p>Z\u0259f\u0259r m\u00f6vzulu publisistikam\u0131z\u0131n kitabla\u015fm\u0131\u015f d\u0259y\u0259rli \u00f6rn\u0259kl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Fazil R\u0259hmanzad\u0259nin &#8220;Qaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r!&#8221; kitab\u0131d\u0131r. 2022-ci ild\u0259 qurultayqaba\u011f\u0131 m\u0259ruz\u0259md\u0259 bu kitab bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131m. \u0130ndi onu t\u0259krar xat\u0131rlatma\u011f\u0131m o s\u0259b\u0259bl\u0259dir ki, bu yax\u0131nlarda R\u0259hmanzad\u0259nin h\u0259min \u0259s\u0259ri Almaniyada alman, Bolqar\u0131standa bolqar dilind\u0259 n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlan\u0131r. Yaxud Ad\u0259m \u0130smay\u0131l Bakuvinin erm\u0259ni vandalizminin politoloji \u015f\u0259rhini ver\u0259n v\u0259 publisistika il\u0259 b\u0259dii n\u0259srin qovu\u015fu\u011funda yaratd\u0131\u011f\u0131 &#8220;M\u0259h\u015f\u0259r. Yalan\u0131n 17 an\u0131&#8221; s\u0259n\u0259dli roman\u0131n\u0131n Moskvada n\u0259\u015fr olunmas\u0131 Qaraba\u011fdak\u0131 z\u0259f\u0259rin beyn\u0259lmil\u0259l humanitar t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u0259 a\u015f\u0131lanmas\u0131, t\u0259lqin edilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n<p>\u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131n sonunda \u0259vv\u0259ld\u0259 s\u00f6yl\u0259diyim fikri bir daha t\u0259krarlamaq ist\u0259rdim. 44 g\u00fcnl\u00fck sava\u015f v\u0259 onun f\u0259r\u0259hli n\u0259tic\u0259si Qaraba\u011f\u0131 v\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259 \u015eu\u015fan\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 publisistikam\u0131z\u0131n dominant\u0131na \u00e7evirdi. Az\u0259rbaycan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 tarixind\u0259 \u015eu\u015fa v\u0259 Qaraba\u011f he\u00e7 zaman 2020-ci ilin noyabr\u0131ndan sonra oldu\u011fu kimi bel\u0259 v\u00fcs\u0259tl\u0259 t\u0259msil olunmam\u0131\u015f, bu miqyasda \u0259d\u0259biyyat\u0131n predmetin\u0259 \u00e7evrilm\u0259mi\u015fdi&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u0259vahirl\u0259l Nehru deyirdi ki, m\u00fcharib\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u00fck\u0259ndiyi yerd\u0259 ba\u015flay\u0131r. Amma \u0259d\u0259biyyat m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin sona q\u0259d\u0259r t\u0259n\u0259zz\u00fcl etm\u0259sin\u0259 imkan vermir&#8230; Mill\u0259timiz 2020-ci ilin noyabr\u0131nda z\u0259f\u0259r v\u0259 bayraq sevincini tarixd\u0259 he\u00e7&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":78014,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52,1],"tags":[],"class_list":["post-78009","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78009","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78009"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78013,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78009\/revisions\/78013"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/78014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}