{"id":77640,"date":"2026-05-05T08:40:49","date_gmt":"2026-05-05T04:40:49","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=77640"},"modified":"2026-05-05T08:43:01","modified_gmt":"2026-05-05T04:43:01","slug":"az%c9%99r-turanin-xalid-s%c9%99id-xocayev-kitabinin-dask%c9%99nd-n%c9%99srin%c9%99-on-soz-elnar%c9%99-akimova","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=77640","title":{"rendered":"Az\u0259r Turan\u0131n &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev&#8221; kitab\u0131n\u0131n Da\u015fk\u0259nd n\u0259\u015frin\u0259 \u00f6n s\u00f6z &#8211; Elnar\u0259 Akimova\u00a0"},"content":{"rendered":"<header class=\"post-header cf\"><\/header>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Elnar\u0259 Akimova\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"post-container cf\">\n<div class=\"post-content-right\">\n<div class=\"post-content description \">\n<div class=\"news_text\">\n<p>Bu kitab i\u015f\u0131\u011fa v\u0259 elm\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f k\u0259d\u0259r abid\u0259sidir. Onu &#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk&#8221;\u00fcn Az\u0259rbaycanda ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi, 1937-ci ilin repressiya qurban\u0131, \u00f6zb\u0259k \u0259silli Az\u0259rbaycan t\u00fcrkoloqu Xalid S\u0259id Xocayevin \u00f6m\u00fcr salnam\u0259si d\u0259 adland\u0131rmaq olar. B\u00fct\u00fcn elmi istiqam\u0259tl\u0259ri v\u0259 t\u0259dqiq \u00e7oxc\u0259h\u0259tliliyi il\u0259 se\u00e7il\u0259n bu kitabda Az\u0259r Turan Xalid S\u0259id Xocayevin f\u0259ci, \u0259zabl\u0131 sonluqla bit\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fc roman siql\u0259ti il\u0259 oxucuya \u00e7atd\u0131r\u0131b. &#8220;Yeni \u0259lifba yolunda \u0259ski xatir\u0259 v\u0259 duy\u011fular\u0131m&#8221; kitab\u0131n\u0131n Da\u015fk\u0259nd n\u0259\u015frin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00d6zb\u0259k dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycandak\u0131 b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Xalid S\u0259id&#8221; adl\u0131 \u00d6n s\u00f6zd\u0259 \u00f6zb\u0259k alimi, professor Baltabayevin bildirdiyi kimi, &#8220;Az\u0259rbaycan alimi Az\u0259r Turan &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev &#8211; \u015f\u0259hid t\u00fcrk\u015f\u00fcnas&#8221; adl\u0131 bir kitab yazm\u0131\u015fd\u0131r. 1937-ci ild\u0259 Xalid S\u0259idin \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u0259hv edils\u0259 d\u0259, q\u0131z\u0131 B\u0259hic\u0259 xan\u0131m\u0131n xatir\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259llif onun elmi portretini yaratm\u0131\u015fd\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>Bu kitab\u0131 elmi portret d\u0259, s\u0259n\u0259dli roman da adland\u0131rmaq olar. Ancaq onu m\u00fc\u0259llifin b\u0259dii fantaziyas\u0131 deyil, d\u0259qiq elmi faktlar v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r hasil\u0259 g\u0259tirib. Xalid S\u0259idin yarad\u0131c\u0131l\u0131q bioqrafiyas\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 geni\u015f t\u0259dqiqata c\u0259lb ed\u0259n Az\u0259r Turan unudulmaqda olan b\u00f6y\u00fck bir alimin haqq\u0131n\u0131 tarixin x\u0259rab\u0259l\u0259ri alt\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131b ayd\u0131nl\u0131\u011fa qovu\u015fdurdu. Bu m\u0259qamda, B\u0259hic\u0259 Xalid S\u0259id q\u0131z\u0131n\u0131n Az\u0259r Turan\u0131n 2009-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev &#8211; \u015f\u0259hid t\u00fcrk\u015f\u00fcnas&#8221; kitab\u0131n\u0131 oxuyandan sonra m\u00fc\u0259llif\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubdak\u0131 fikirl\u0259r yada d\u00fc\u015f\u00fcr: &#8220;Siz m\u0259nim atam\u0131 yenid\u0259n d\u00fcnyaya qaytard\u0131n\u0131z&#8221;.<\/p>\n<p>T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 bu kitab\u0131n yenid\u0259n n\u0259\u015fr olunmas\u0131 ayr\u0131ca \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. \u00c7\u00fcnki T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n haz\u0131rl\u0131q prosesind\u0259 d\u0259, Qurultay\u0131n ke\u00e7irildiyi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 d\u0259 daha \u00e7ox f\u0259dakarl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259n aliml\u0259rd\u0259n biri Xalid S\u0259id Xocayev olmu\u015fdu. Az\u0259r Turan Xalid S\u0259idin T\u00fcrkoloji Qurultaya ist\u0259r haz\u0131rl\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 &#8211; Yeni \u018flifba Komit\u0259sinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 Kr\u0131ma, T\u00fcrk\u00fcstana s\u0259f\u0259rl\u0259rini, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Qurultaydak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131, m\u0259ruz\u0259sini, Qurultay n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259, x\u00fcsus\u0259n, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini b\u00fct\u00fcn t\u0259fsilat\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b.<\/p>\n<p>Kitabda Az\u0259r Turan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 geni\u015f dayand\u0131\u011f\u0131 m\u0259qam Mahmud Ka\u015f\u011fari &#8220;Divan&#8221;\u0131n\u0131n ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Bununla o, yaln\u0131z bir alimin haqq\u0131n\u0131 b\u0259rpa etmir, h\u0259m\u00e7inin t\u00fcrk \u0259xlaq\u0131n\u0131n, t\u00fcrk m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanm\u0131\u015f bu qiym\u0259tli divan\u0131n ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259sinin biz\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131n\u0131 x\u00fcsusi m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 maraqla vur\u011fulay\u0131r. Az\u0259r Turan bu m\u0259s\u0259l\u0259ni uzun ill\u0259rdir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7evirmi\u015f fikir adam\u0131d\u0131r. H\u0259l\u0259 Xalid S\u0259id bar\u0259d\u0259 ilk kitab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131 ki, Xalid S\u0259idin t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi &#8220;Divan\u00fc-l\u00fc\u011fat-it t\u00fcrk&#8221;\u00fcn bu g\u00fcn\u0259c\u0259n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmamas\u0131, n\u0259\u015fr edilm\u0259m\u0259si, bel\u0259 bir ac\u0131 reall\u0131\u011f\u0131n davam etm\u0259si, meydanda olan m\u0259lum fakta g\u00f6z yumulmas\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f t\u00fcrkologiya, dil\u00e7ilik elmimizin k\u0259siridir. D\u00fcnyada yaln\u0131z bu kitaba g\u00f6r\u0259 h\u0259yat\u0131 d\u0259rb\u0259d\u0259r olmu\u015f, bu kitaba g\u00f6r\u0259 qan\u0131na q\u0259ltan edilmi\u015f bir insan\u0131n &#8211; t\u00fcrk elminin nakam \u015f\u0259hidi Xocayevin \u00e7il\u0259li ruhu h\u0259l\u0259 d\u0259 1937-ci ilin qanl\u0131 \u00e7arm\u0131x\u0131ndan endirilm\u0259yib&#8221;.<\/p>\n<p>Az\u0259r Turan\u0131n Xalid S\u0259id Xocayevl\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 n\u0259hay\u0259t, u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;Sirli&#8221; seyfin tilsimini kim q\u0131racaq, yaxud &#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk&#8221;\u00fcn Az\u0259rbaycanda ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259si niy\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131r?&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259n sonra m\u0259s\u0259l\u0259 yenid\u0259n aktualla\u015fd\u0131. N\u0259hay\u0259t, m\u0259lum oldu ki, itmi\u015f, yaxud 1937-ci ild\u0259 NKVD t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcsadir\u0259 olunmu\u015f \u0259lyazma Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun kitabxanas\u0131nda 30-cu ill\u0259rd\u0259n qalma \u0259lyazmalar\u0131n, kitablar\u0131n aras\u0131ndaym\u0131\u015f. M\u0259qal\u0259 sirli seyfin 86 il davam ed\u0259n tilsiminin q\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Bu d\u0259f\u0259 Az\u0259r Turan\u0131n &#8220;Sirli seyfin s\u0259ks\u0259n alt\u0131 illik tilsimi q\u0131r\u0131ld\u0131 &#8211; Xalid S\u0259id Xocayevin t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi &#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk&#8221; n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlan\u0131r&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259si d\u0259rc olundu v\u0259 problem Az\u0259rbaycan humanitar-filoloji m\u00fchitinin \u0259sas m\u00f6vzular\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>2024-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259n u\u011furlu \u0259d\u0259bi-elmi hadis\u0259 Xalid S\u0259id Xocayevin t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 Mahmud Ka\u015f\u011farinin &#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk&#8221; \u0259s\u0259rinin \u0259lyazmas\u0131n\u0131n N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunda tap\u0131lmas\u0131 idi. Bu, \u00f6mr\u00fc Stalin repressiyas\u0131n\u0131n amans\u0131z dal\u011fas\u0131nda g\u00fcdaza ged\u0259n bir alimin haqq\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 idis\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u00fcrkologiya elmin\u0259 verdiyi b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 idi ki, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ham\u0131dan \u00e7ox, ill\u0259rl\u0259 bu \u0259lyazman\u0131n tap\u0131lmas\u0131 namin\u0259 m\u00fccadil\u0259 aparan, Xalid S\u0259id Xocayevl\u0259 ba\u011fl\u0131 ilk kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi Az\u0259r Turana t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Xalid S\u0259id Xocayevin t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi m\u0259tni n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlayan AMEA Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun direktoru, professor Nadir M\u0259mm\u0259dli d\u0259 kitab\u0131n &#8220;Giri\u015f&#8221; qismind\u0259 &#8220;Xalid S\u0259idl\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycanda ilk monoqrafiyan\u0131n m\u00fc\u0259llifi, g\u00f6rk\u0259mli alim, tan\u0131nm\u0131\u015f publisist, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, mill\u0259t c\u0259fake\u015fi&#8221; adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Az\u0259r Turan\u0131n xidm\u0259tini ayr\u0131ca qeyd etm\u0259yi unutmad\u0131: &#8220;Q\u0259zet m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda &#8220;Divan&#8221;\u0131n m\u0259hz Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunda oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259y\u0259n v\u0259 ciddi axtar\u0131\u015f aparma\u011f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259nd\u0259n xahi\u015f ed\u0259n Az\u0259r Turana d\u0259rin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fc bildirir\u0259m&#8221; (&#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk&#8221; I c\/ Bak\u0131. 2024 s.43-44).<\/p>\n<p>Ba\u015fqa m\u0259qamlar da var kitabda; m\u0259s\u0259l\u0259n, Xalid S\u0259idin 1934-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131ndan, \u015fair, nasir, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas kimi m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, Abdulla Q\u0259dirinin &#8220;\u00d6t\u0259n g\u00fcnl\u0259r&#8221; v\u0259 R\u0259\u015fad Nuri G\u00fcnt\u0259kinin &#8220;\u00c7al\u0131qu\u015fu&#8221; romanlar\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etm\u0259sind\u0259n, h\u0259bs olundu\u011fu gec\u0259nin t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131ndan, \u015f\u0259r toplusu olan 12493 sayl\u0131 istintaq i\u015find\u0259n, q\u0131z\u0131 B\u0259hic\u0259 il\u0259 s\u00f6hb\u0259td\u0259 Xalid S\u0259idin t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131n\u0131n, xarakterinin bir \u00e7ox \u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259n \u0259trafl\u0131 b\u0259hs edilir. Az\u0259r Turan, h\u0259tta h\u0259l\u0259 2008-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev &#8211; \u015f\u0259hid t\u00fcrk\u015f\u00fcnas&#8221; kitab\u0131nda Xalid S\u0259idin yegan\u0259 \u015feirini d\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Bu kitabda g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r ayd\u0131n, t\u0259miz m\u0259qamlardan tutmu\u015f, &#8220;m\u00fc\u0259llimini 30 g\u00fcm\u00fc\u015f\u0259 satan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r&#8221;inin qaranl\u0131q \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r, h\u0259r \u015feyd\u0259n b\u0259hs edilir.<\/p>\n<p>Onun Xalid S\u0259id irsin\u0259 h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259ti ard\u0131c\u0131l, davaml\u0131 xarakter da\u015f\u0131y\u0131b.<\/p>\n<p>2008-ci ilin 12 sentyabr\u0131nda &#8220;Yeni \u0259lifba yollar\u0131nda \u0259ski xatir\u0259 v\u0259 duy\u011fular\u0131m&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n &#8220;Birinci \u00dcmum T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131&#8221;, 2015-ci ilin 29 avqustunda is\u0259 &#8220;Annag\u0259ldi baba il\u0259 ki\u00e7ik m\u00fcsahib\u0259&#8221; hiss\u0259l\u0259rini &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 t\u0259qdimatla oxuculara t\u0259qdim etmi\u015fdir. &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev &#8211; \u015f\u0259hid t\u00fcrk\u015f\u00fcnas&#8221; kitab\u0131 il\u0259 is\u0259 d\u00f6vr\u00fcn b\u00f6y\u00fck ehtiyac\u0131na cavab olaraq \u0259d\u0259bi-elmi f\u0259aliyy\u0259tin yeni m\u0259rh\u0259l\u0259sini istiqam\u0259tl\u0259ndirmi\u015f oldu. Yeni elmi meyill\u0259ri, metodoloji ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131, filoloji istiqam\u0259tl\u0259ri \u015f\u0259rtl\u0259ndirmi\u015f tutumlu q\u0259na\u0259t v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri il\u0259 tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n bir i\u015f meydana \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>Doktor Cavad Hey\u0259t Az\u0259r Turan\u0131n t\u00fcrk m\u0259fkur\u0259si yolunda \u015f\u0259hid getmi\u015f bir alimin haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev&#8221; kitab\u0131n\u0131 &#8220;t\u00fcrk haqq\u0131na qay\u0131d\u0131\u015f, milli yadda\u015f\u0131n b\u0259rpas\u0131na b\u00f6y\u00fck xidm\u0259t&#8221; adland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Xalid S\u0259id Xocayevin indi Kanadada ya\u015fayan n\u0259v\u0259si \u018ffruz xan\u0131m yaz\u0131r ki, &#8220;Anam B\u0259hic\u0259 xan\u0131m atas\u0131n\u0131n \u0259lyazmas\u0131n\u0131n bir g\u00fcn tap\u0131laca\u011f\u0131 v\u0259 g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131 arzusunu Az\u0259r Turanla tez-tez b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Uzun ill\u0259r Az\u0259r m\u00fc\u0259llim onu \u0259lyazman\u0131n tap\u0131laca\u011f\u0131na inand\u0131rd\u0131 v\u0259 h\u0259min itmi\u015f m\u0259tni tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259rini \u0259sirg\u0259m\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 s\u00f6z verdi&#8230; Az\u0259r Turan Xalid S\u0259id Xocayev haqq\u0131nda kitab n\u0259\u015fr etdikd\u0259n sonra onun irsi bar\u0259d\u0259 bir s\u0131ra m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc etdirmi\u015f, orada &#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it t\u00fcrk&#8221; \u0259s\u0259rini tez-tez xat\u0131rlatm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6z\u00fc d\u0259 onu tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox s\u0259y g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bir g\u00fcn Xalid S\u0259idin \u0259sas kitab\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k \u00fcmidi il\u0259 anam\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259yirdi&#8230; 2009-cu ild\u0259 ail\u0259miz Kanadaya k\u00f6\u00e7d\u00fc. Anam v\u0259t\u0259nind\u0259n uzaqda olsa da, Az\u0259r Turanla \u0259laq\u0259 saxlama\u011fa, ona g\u00f6nd\u0259ril\u0259n yaz\u0131lar\u0131 oxuma\u011fa davam edirdi. L\u00fc\u011f\u0259tin \u0259lyazmas\u0131n\u0131n m\u00fctl\u0259q tap\u0131laca\u011f\u0131na v\u0259 n\u0259\u015fr olunaca\u011f\u0131na inamla dan\u0131\u015fmas\u0131 anam\u0131 \u00e7ox \u00fcmidl\u0259ndirdi. Ana bu \u00fcmidl\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131 v\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n, onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 inan\u0131rd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259r Turan q\u0259rib\u0259 taleli ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lardand\u0131r. O, Xalid S\u0259id bar\u0259d\u0259 ilk kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi olur. Xalid S\u0259idin q\u0131z\u0131 son yuxusunda onu g\u00f6r\u00fcr, sonuncu d\u0259f\u0259 onunla dan\u0131\u015f\u0131r. Yen\u0259 \u018ffruz xan\u0131m\u0131n m\u0259qal\u0259sind\u0259n sitat g\u0259tirm\u0259li oluram: &#8220;Taleyin \u00e7oxlu sirl\u0259ri v\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259ri var. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, anam\u0131n h\u0259yat\u0131nda sonuncu telefon dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 Az\u0259r Turanla oldu. Anam h\u0259min g\u00fcn yuxuda Az\u0259r Turan\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Z\u0259ngl\u0259\u015fdil\u0259r. Yen\u0259 d\u0259 Mahmud Ka\u015f\u011farinin l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259n v\u0259 onu axtarmaq bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Son s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259 Az\u0259r Turan dedi: S\u00f6z verir\u0259m ki, atan\u0131z\u0131n itirilmi\u015f \u0259lyazmas\u0131 tap\u0131lacaq. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu s\u00f6hb\u0259td\u0259n bir ne\u00e7\u0259 saat sonra anam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi&#8221;.<\/p>\n<p>B\u0259hic\u0259 xan\u0131m\u0131n v\u0259fat x\u0259b\u0259rini alanda nec\u0259 sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u015f\u0259xs\u0259n \u015fahid\u0259m v\u0259 bunu s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k indi m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tindir. Bu s\u0259tirl\u0259ri yaz\u0131ram v\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 H\u00fcseyn Cavid yadigar\u0131 Turan Cavidi xat\u0131rlay\u0131ram; sonuncu Cavidi. Onun da son g\u00f6rd\u00fcy\u00fc, son yuxusunu dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259 yan\u0131nda olan t\u0259k adam Az\u0259r Turan idi&#8230;<\/p>\n<p>Xalid S\u0259idin yegan\u0259 \u00f6vlad\u0131n\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyi g\u00fcn\u00fcn ert\u0259si &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 Az\u0259r Turan\u0131n &#8220;Metafizik v\u0259 s\u00fcrreal i\u015f\u0131q, yaxud B\u0259hic\u0259 xan\u0131m\u0131n son yuxusu&#8230;&#8221; m\u0259qal\u0259si d\u0259rc olundu. M\u00fc\u0259llif yaz\u0131da B\u0259hic\u0259 xan\u0131mla olan son s\u00f6hb\u0259tini, onun son yuxusunu r\u0259mzl\u0259ndir\u0259r\u0259k \u015f\u00fcurun d\u0259rk etm\u0259kd\u0259 ac\u0131z qald\u0131\u011f\u0131 sonuclara var\u0131rd\u0131\u2026<\/p>\n<p>2024-c\u00fc il noyabr\u0131n 8-d\u0259 Nyu-Yorkda YUNESKO-nun proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Divan\u0131n \u00e7ap\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259dbird\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u018ffruz xan\u0131m &#8220;Xalid S\u0259idin \u0259lyazmas\u0131n\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259yi olan, babam\u0131n h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na dair ilk monoqrafiyan\u0131n m\u00fc\u0259llifi Az\u0259r Turana bu tribunadan minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirir\u0259m&#8221;, &#8211; dedi: &#8220;M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 b\u00fct\u00fcn ail\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 Az\u0259r Turan\u0131n bu axtar\u0131\u015fda \u0259zmkarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 u\u011fura q\u0259ti inam\u0131 idi ki, bu da tarixi \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131na v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli arzunun h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu&#8221;.<\/p>\n<p>Xalid S\u0259id Xocayev bir q\u0259rib, yaral\u0131 ruh idi. \u0130ndi o ruh ona g\u00f6r\u0259 m\u0259mnundur ki, h\u0259m haqq\u0131 b\u0259rpa olunub, h\u0259m d\u0259 do\u011fma yurduna qay\u0131d\u0131b. V\u018fT\u018fND\u018fN V\u018fT\u018fN\u018f Y\u018fN\u0130&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u00a0Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Elnar\u0259 Akimova\u00a0 &nbsp; Bu kitab i\u015f\u0131\u011fa v\u0259 elm\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f k\u0259d\u0259r abid\u0259sidir. Onu &#8220;Divan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk&#8221;\u00fcn Az\u0259rbaycanda ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi, 1937-ci ilin repressiya qurban\u0131, \u00f6zb\u0259k \u0259silli Az\u0259rbaycan t\u00fcrkoloqu Xalid S\u0259id Xocayevin \u00f6m\u00fcr&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":77641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,1],"tags":[],"class_list":["post-77640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77640"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77640\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77643,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77640\/revisions\/77643"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/77641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}