{"id":76937,"date":"2026-04-28T12:02:07","date_gmt":"2026-04-28T08:02:07","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=76937"},"modified":"2026-04-28T12:02:07","modified_gmt":"2026-04-28T08:02:07","slug":"din-bir-olsaydi-yer-uzund%c9%99-%c9%99g%c9%99r-az%c9%99r-turan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=76937","title":{"rendered":"<span style=\"color:red\">Din bir olsayd\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u0259g\u0259r&#8230;\u00a0&#8211; Az\u0259r TURAN<\/span>"},"content":{"rendered":"<div class=\"main wrap cf\">\n<div class=\"row\">\n<div class=\"col-8 main-content\">\n<article class=\"post type-post status-publish format-gallery has-post-thumbnail category-tidbits\">\n<div class=\"post-container cf\">\n<div class=\"post-content-right\">\n<div class=\"post-content description \">\n<blockquote>\n<h4>Y\u0131lmaz Verdiyevin &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r v\u0259 onun &#8220;Soyda\u015f\u0131m&#8221; m\u0259qal\u0259si<\/h4>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<h3><span style=\"color: #0000ff;\">Az\u0259r TURAN<\/span><\/h3>\n<div class=\"news_text\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>2001-ci ild\u0259 &#8220;Yeni Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetinin &#8220;\u018fd\u0259biyyat&#8221; \u0259lav\u0259sinin m\u0259sul redaktoruydum. Bir g\u00fcn telefonuma z\u0259ng g\u0259ldi. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n professor Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flu idi.<\/p>\n<p>&#8211; Bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015fam. Onu kitab kimi \u00e7ap etdirm\u0259k fikrind\u0259y\u0259m. H\u0259m d\u0259 sizin ona \u00d6n s\u00f6z yazma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ist\u0259yir\u0259m, &#8211; dedi.<\/p>\n<p>&#8211; Y\u0131lmaz b\u0259y, etimad\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m, amma m\u0259n sizin kitab\u0131n\u0131za \u00d6n s\u00f6z yazacaq s\u0259viyy\u0259d\u0259 biri deyil\u0259m, siz \u00e7ox b\u00f6y\u00fcks\u00fcn\u00fcz, fikirl\u0259riniz, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259riniz m\u0259nim yaza bil\u0259c\u0259kl\u0259rimd\u0259n xeyli y\u00fcks\u0259kd\u0259dir, bu i\u015fi ba\u015fqas\u0131na h\u0259val\u0259 ets\u0259ydiniz&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; Turan Cavidin t\u0259qdimat\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 etmirl\u0259r, siz &#8220;yox&#8221; dem\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259yin. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yaln\u0131z Yavuz B\u00fcl\u0259nt Bakil\u0259r oxuyub. E-mail \u00fcnvan\u0131n\u0131z\u0131 verin, siz\u0259 d\u0259 g\u00f6nd\u0259rim. Oxuyun, sonra dan\u0131\u015far\u0131q.<\/p>\n<p>Ruhunda da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 m\u00fct\u0259vaze h\u0259zinlik, n\u0259ciblik, k\u00fcbarl\u0131q ona &#8211; b\u00f6y\u00fck bir insana v\u0259 d\u00fcnya miqyas\u0131nda tan\u0131nan d\u0259y\u0259rli bir alim\u0259 \u00f6z kitab\u0131na \u00d6n s\u00f6z yazmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0131ravi bir oxucuya &#8211; m\u0259n\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan vermi\u015fdi.<\/p>\n<p>Ert\u0259si g\u00fcn Y\u0131lmaz Verdiyev dediyi yaz\u0131n\u0131 &#8211; &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6nd\u0259rdi. Oxudum. Heyr\u0259t etdim. Az\u0259rbaycanl\u0131 bir fizikin bel\u0259 bir \u0259s\u0259r yazmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z v\u0259 unikal bir hadis\u0259ydi. Ortaq t\u00fcrkc\u0259nin probleml\u0259rini \u00e7\u00f6z\u00fcrd\u00fc v\u0259 yaz\u0131s\u0131na \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin &#8220;Ucundad\u0131r dilimin h\u0259qiq\u0259tin b\u00f6y\u00fcy\u00fc \/ N\u0259 qoydular dey\u0259yim, n\u0259 k\u0259sdil\u0259r dilimi&#8221; misralar\u0131n\u0131 epiqraf vermi\u015fdi. H\u0259min g\u00fcn ikinci telefon s\u00f6hb\u0259timiz zaman\u0131 &#8220;Siz bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda he\u00e7 k\u0259sin yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131s\u0131n\u0131z&#8221;, &#8211; dedim. &#8220;M\u0259n Mi\u015fkinaz xan\u0131m\u0131n m\u0259kt\u0259bini bitirmi\u015f\u0259m&#8221;, &#8211; dedi. Mi\u015fkinaz Cavidi n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu. Dediyim kimi, Y\u0131lmaz Verdiyev 1937-ci il repressiyas\u0131n\u0131n qurbanlar\u0131ndan \u018fs\u0259d Verdiyevin o\u011flu idi (\u018fs\u0259d Verdiyev \u0130stiqlaliyy\u0259t k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259ki evd\u0259 H\u00fcseyn Cavidin qon\u015fusu olmu\u015fdu. Cavid v\u0259 Verdiyevl\u0259r ail\u0259si Sovetski m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 d\u0259 qon\u015fu olmu\u015fdular).<\/p>\n<p>H\u0259min gec\u0259 Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flundan m\u0259ktub ald\u0131m: &#8220;Az\u0259r b\u0259y, &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131n b\u0259y\u0259nilm\u0259si m\u0259ni m\u0259mnun etdi. Yaz\u0131da buldu\u011funuz x\u0259talar\u0131 m\u0259n\u0259 d\u0259 bildirm\u0259nizi rica edir\u0259m. Prof.Dr. Y\u0131lmaz \u018fs\u0259d Verdiyev, Trakya Universiteti, \u018fdirn\u0259, T\u00fcrkiy\u0259&#8221;.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 ictimaiyy\u0259ti D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n I qurultay\u0131na haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.\u00a0 Y\u0131lmaz Verdiyevin \u0259s\u0259ri bar\u0259d\u0259 q\u0259zetin ba\u015f redaktoru Alq\u0131\u015f H\u0259s\u0259no\u011fluna dan\u0131\u015fd\u0131m. O da \u0259s\u0259rin b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 &#8220;Yeni Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetind\u0259 d\u0259rcin\u0259 raz\u0131l\u0131q verdi. Yaz\u0131n\u0131n ilk hiss\u0259sini &#8220;D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n qurultay\u0131na T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan professor Y\u0131lmaz \u018fs\u0259d Verdiyevin, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, yeni y\u00fczillikd\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan t\u00fcrkologiyas\u0131n\u0131n nadir t\u0259dqiqatlar\u0131ndan biri kimi etiraf olunacaq &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u0259rm\u0259\u011fan edirik&#8221;.<\/p>\n<p>Y\u0131lmaz b\u0259yin ist\u0259yini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131b yaz\u0131n\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 t\u0259qdim etdik.<\/p>\n<p>Sonra Y\u0131lmaz Verdiyev m\u0259n\u0259 ba\u015fqa yaz\u0131lar\u0131n\u0131 da g\u00f6nd\u0259rdi &#8211; X\u0259z\u0259r t\u00fcrkl\u0259ri bar\u0259d\u0259 &#8220;Soyda\u015f\u0131m&#8221; m\u0259qal\u0259si. Sonra Eyn\u015fteyn haqq\u0131nda bir yaz\u0131. &#8220;Az\u0259r, o\u011ful, siz\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyim &#8220;Eyn\u015fteynin \u015f\u0259xsiyy\u0259ti v\u0259 elmi&#8221; m\u0259qal\u0259m diqq\u0259tinizi \u00e7\u0259kmi\u015f olsa, yay\u0131nlanmas\u0131na q\u0259rar vermi\u015f olsan\u0131z, g\u0259r\u0259k\u0259n \u00e7eviril\u0259r, \u00f6rn\u0259yin: relative &#8211; nisbilik, \u0131\u015f\u0131k \u0131\u015f\u0131n\u0131 &#8211; i\u015f\u0131q \u015f\u00fcas\u0131, eylem &#8211; t\u0259sir, dalga frekans\u0131 &#8211; dal\u011fa tezliyi, tayf &#8211; spektr, birle\u015fik alanlar teorisi &#8211; vahid sah\u0259l\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 s. yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Cevab\u0131n\u0131z\u0131 beklerim. Sayg\u0131lar\u0131mla, Y\u0131lmaz m\u00fc\u0259llim&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>1937-ci ild\u0259 Bak\u0131da &#8220;xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#8221; \u018fs\u0259d Verdiyevin ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015f Y\u0131lmaz b\u0259y 1962-ci ild\u0259 Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetinin fizika fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015f, el\u0259 Moskvada da fizika elml\u0259r doktoru alimlik d\u0259r\u0259c\u0259sini m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdi. Sonra Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Fizika \u0130nstitutunda Kvant Sah\u0259 N\u0259z\u0259riyy\u0259si laboratoriyas\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, 1992-ci ild\u0259n 2003-c\u00fc il\u0259 &#8211; \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Trakya Universitetinin professoru olmu\u015fdu. Kvant Sah\u0259 N\u0259z\u0259riyy\u0259sinin d\u00fcnyada se\u00e7kin isiml\u0259rind\u0259n biri olan Y\u0131lmaz Verdiyev h\u0259m d\u0259 dil\u00e7il\u0259rimizin bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r x\u0259b\u0259rsiz qald\u0131\u011f\u0131 &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; adl\u0131 unikal bir ara\u015fd\u0131rman\u0131n m\u00fc\u0259llifidir.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ilin 15 sentyabr\u0131nda Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flu T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. V\u0259 bu q\u0259fil itkiy\u0259 d\u00fcnyada m\u0259nc\u0259, ham\u0131dan \u00e7ox Turan Cavid vays\u0131nd\u0131. O, sad\u0259c\u0259 u\u015faql\u0131q v\u0259 t\u0259nhal\u0131q dostunu deyil, k\u0259d\u0259rli xatir\u0259l\u0259rinin sonuncu q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259n \u0259zizini &#8211; Y\u0131lmaz\u0131n\u0131 itirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u018ffsus ki,\u00a0 o g\u00fcnl\u0259rin he\u00e7 bir q\u0259zetind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u0259n adi bir m\u0259lumat bel\u0259 yoxdur.<\/p>\n<p>Sonra Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flunun &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; kitab\u0131n\u0131 \u00e7apa haz\u0131rlad\u0131m. Bu k\u0259d\u0259rli, elmli v\u0259 milli kitaba &#8220;Y\u0131lmaz b\u0259y&#8221; adl\u0131 \u00d6n s\u00f6z yaz\u0131b n\u0259\u015fr etdirdim. B\u00f6y\u00fck bir elm adam\u0131n\u0131n, elmd\u0259ki milli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rimizd\u0259n birinin &#8211; fizika professoru Y\u0131lmaz Verdiyevin ortaq t\u00fcrkc\u0259mizin b\u0259rpas\u0131 (!) namin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bu kitab t\u0259kc\u0259 \u00fcslubuna g\u00f6r\u0259 deyil, i\u00e7\u0259risind\u0259ki d\u0259rd a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na, k\u0259d\u0259r v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 z\u0259nginliyin\u0259, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda XX y\u00fczilin Yaz\u0131s\u0131n\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 sindirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7\u0259tin v\u0259 a\u011fr\u0131l\u0131 kitabd\u0131r&#8230; \u00dcmumt\u00fcrk dil f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 tamamil\u0259 yeni bax\u0131\u015f\u0131n ifad\u0259sidir. Ortaq t\u00fcrkc\u0259nin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc iddia ed\u0259n bir \u0259s\u0259rdir. Fizika il\u0259 b\u0259dii f\u0259hmin mistik kodlar\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bir kitabd\u0131r. Bu kitab m\u0259n\u0259, az qala, ciddi bir roman t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Bu kitabda 1937-ci ilin siyasi z\u0259lz\u0259l\u0259sinin izl\u0259rini can\u0131nda v\u0259 taleyind\u0259 ya\u015fadan bir elm adam\u0131n\u0131n ortaq t\u00fcrkc\u0259mizin b\u0259rpas\u0131, yaxud yenid\u0259n hasil\u0259 g\u0259tirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r h\u0259y\u0259canlar\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n qurtulu\u015funu fizikan\u0131n t\u0259r\u0259qqisind\u0259 g\u00f6r\u0259n, &#8220;\u00e7a\u011f\u0131m\u0131z fizika v\u0259 riyaziyyat \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda g\u00fccl\u00fc riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 fizikl\u0259ri olmayan mill\u0259t g\u00fccl\u00fc ola bilm\u0259z&#8221; q\u0259na\u0259tind\u0259 israrl\u0131 olan romantik \u00fcslublu bir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 adam\u0131n\u0131n mill\u0259t\u0259 v\u0259 d\u00fcnyaya bax\u0131\u015flar\u0131 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.<\/p>\n<p>2004-c\u00fc ild\u0259 Y\u0131lmaz Verdiyevin h\u0259min \u0259s\u0259ri t\u0259krar v\u0259 bu d\u0259f\u0259 n\u0259fis \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259\u015fr olundu. Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flu kitab\u0131n giri\u015find\u0259 m\u0259n\u0259 d\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etm\u0259yi unutmay\u0131bm\u0131\u015f: &#8220;S\u0131ra geldi kitab\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda eme\u011fi ge\u00e7enlere te\u015fekk\u00fcr k\u0131sm\u0131na&#8230; &#8220;Leh\u00e7e fark\u0131m\u0131z fergimizdedir&#8221;i ilk okunu\u015ftan be\u011fenen, y\u00fcksek de\u011ferlendiren ve D\u00fcnya Azerbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n kurultay\u0131na yeti\u015ftirmek i\u00e7in alelacele olarak yedi par\u00e7a \u015feklinde &#8220;Yeni Azerbaycan&#8221; gazetesinde yay\u0131nlayan Azer Turana&#8230; \u015f\u00fckranlar\u0131m\u0131\u00a0 sunar\u0131m&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flunun &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; \u0259s\u0259rini b\u00fct\u00fcn dil\u00e7il\u0259rimizin, t\u00fcrkoloqlar\u0131m\u0131z\u0131n oxumas\u0131n\u0131 \u00e7ox ist\u0259rdim.<\/p>\n<p><strong>Bu g\u00fcn onun &#8220;Soyda\u015f\u0131m&#8221; m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir\u0259m. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnl\u0259rin intellektual t\u0259fsirini ver\u0259n bu yaz\u0131 t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 y\u0259hudil\u0259r, islam v\u0259 iudaizm problemi bar\u0259d\u0259 Y\u0131lmaz \u018fs\u0259do\u011flunun n\u0259z\u0259r n\u00f6qt\u0259sini \u0259ks etdirir.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>P.S. \u015e\u0259xsi arxivimd\u0259 qorudu\u011fum v\u0259 indi g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz \u015f\u0259klini m\u0259n\u0259 Turan Cavid vermi\u015fdi. \u015e\u0259kild\u0259 Y\u0131lmaz Verdiyevin\u00a0 22 ya\u015f\u0131 var&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/WhatsApp%20Image%202026-04-24%20at%2008_01_55.jpeg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Y\u0131lmaz \u018fS\u018fDO\u011eLU<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Soyda\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>G\u0259ncliyimd\u0259 oxudu\u011fum &#8220;X\u0259z\u0259rl\u0259r&#8221; kitab\u0131ndan \u00e7ox t\u0259sirl\u0259nmi\u015fdim. \u0130dil v\u0259 Tuna \u00e7aylar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015f, IX \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r var olmu\u015f X\u0259z\u0259rl\u0259r \u0130mperatorlu\u011funda t\u00fcrkl\u0259rin bir q\u0131sminin y\u0259hudi dinini q\u0259bul etm\u0259si m\u0259ni h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Ayr\u0131ca bir zamanlar SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti olmu\u015f, kosmos proqram\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri, Qaqarini kosmosa yola salan \u00fcnl\u00fc riyaziyyat\u00e7\u0131 akademik M.Keld\u0131\u015f\u0131n \u0259ski \u0259lifba il\u0259 yazaraq soyad\u0131n\u0131n xaricd\u0259n g\u0259lmi\u015f anlam\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan Gel-d\u0131\u015f oldu\u011funu, k\u00f6k\u0259ninin t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n g\u0259ldiyini riyaziyyat\u00e7\u0131m\u0131z Zahid X\u0259lilova etiraf etm\u0259si d\u0259 yadda\u015f\u0131mdan silinmirdi.<\/p>\n<p>Bir d\u0259f\u0259 Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015f\u0131m, y\u0259hudi soylu dostuma yar\u0131zarafat, yar\u0131ciddi olaraq: &#8211; &#8220;S\u0259nin soyun X\u0259z\u0259rl\u0259rd\u0259n, y\u0259ni t\u00fcrk soylar\u0131ndan g\u0259lmirmi?&#8221; dey\u0259 sordum. Dostum \u00e7\u0259kik g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00fcl\u0259r\u0259k: &#8211; &#8220;Dem\u0259k ist\u0259yirs\u0259n ki, eyni soydan\u0131z?&#8221; &#8211; deyib sual\u0131ma sualla cavab verdi. M\u0259n d\u0259: &#8211; &#8220;B\u0259li, h\u0259r ikimizin b\u0259nz\u0259rliyin\u0259 i\u015far\u0259 edir\u0259m&#8221;, &#8211; dedim. Dostum: &#8211; &#8220;Bu m\u0259nim d\u0259 a\u011fl\u0131mdan ke\u00e7\u0259n bir fikir. \u018fc\u0259ba, bizim o biri t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015flar\u0131m\u0131zdan f\u0259rqli, isti m\u00fcnasib\u0259timizin arxas\u0131nda anadang\u0259lm\u0259 b\u0259nz\u0259rlikl\u0259rmi dayan\u0131r? Ail\u0259 yap\u0131m\u0131z\u0131n da b\u0259nz\u0259rlikl\u0259ri m\u0259ni heyran edir&#8221;, &#8211; dedi. V\u0259 sonra ilginc bir etirafda bulundu: &#8211; &#8220;S\u0259nin bu t\u0259sbitin m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn yeni deyil. M\u0259ni t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259c\u0259yinimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn? Onsuz da h\u0259yat yolda\u015f\u0131m m\u0259nim \u00e7\u0259kik g\u00f6zl\u0259rimin X\u0259z\u0259rl\u0259ri xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyib, m\u0259niml\u0259 zarafat edir. H\u0259tta t\u0259rs damar\u0131m tutanda &#8211; &#8220;Bax, yen\u0259 X\u0259z\u0259rli xasiyy\u0259tin ortaya \u00e7\u0131xd\u0131&#8221;, &#8211; deyir&#8221;.<\/p>\n<p>Biri m\u00fcs\u0259lman, dig\u0259ri y\u0259hudi kimlikli t\u00fcrk\u00fcn iki \u00f6vlad\u0131n\u0131n t\u0259bii s\u0259mimiliyinin ke\u00e7mi\u015f\u0259 ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131 f\u0259rq etm\u0259k q\u0259rib\u0259 bir duy\u011fudur.<\/p>\n<p>M\u0259n dostlar\u0131ma, &#8211; &#8220;\u018fn\u0259lh\u0259q, haq m\u0259n\u0259m, haq m\u0259nd\u0259dir&#8221;, dey\u0259n sufi d\u0259rvi\u015fin:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Din bir olsayd\u0131 y\u00fcr \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u0259g\u0259r,<\/em><\/p>\n<p><em>Daha m\u0259sud olurd\u0131 cinsi-b\u0259\u015f\u0259r<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; fikrini t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib ona s\u00f6yl\u0259dim. V\u0259 \u0259lav\u0259 etdim: &#8220;N\u0259 m\u0259n m\u00fcs\u0259lman kimi m\u00fcs\u0259lmanam, n\u0259 d\u0259 s\u0259n y\u0259hudi kimi y\u0259hudis\u0259n. H\u0259r ikimiz d\u0259 saxta sovet adam\u0131y\u0131q &#8211; dinsiz, imans\u0131z&#8221;.<\/p>\n<p>Dostum: &#8211; &#8220;Bu yax\u015f\u0131d\u0131rm\u0131?&#8221; &#8211; dey\u0259 soru\u015fdu. M\u0259n d\u0259: &#8211; &#8220;Yax\u015f\u0131, ya pis, amma ger\u00e7\u0259kdir&#8221;, &#8211; dey\u0259 cavab verdim. Buna qar\u015f\u0131l\u0131q olaraq, dostum \u00f6y\u00fcn\u0259r\u0259k \u0259ski y\u0259hudi dilini &#8211; \u0130branic\u0259ni \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259, T\u00f6vrat\u0131 oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259di. M\u0259nim is\u0259 \u00f6y\u00fcn\u0259c\u0259k bir \u015feyim yox idi. U\u015faql\u0131\u011f\u0131mdan biz\u0259 m\u0259scidin cin-\u015feytan yuvas\u0131 oldu\u011fu fikri a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131ndan, qorxumuzdan m\u0259scidd\u0259n iki k\u00fc\u00e7\u0259 aral\u0131 ke\u00e7\u0259rdik. M\u0259scid\u0259 ilk d\u0259f\u0259 ayaq basma\u011f\u0131m tan\u0131nm\u0131\u015f fizik L.V.Okunun say\u0259sind\u0259 oldu. Bak\u0131da Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n qona\u011f\u0131 olan Prof.Dr. Okun tarixi yerl\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, m\u0259scidd\u0259 olmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259, m\u0259n d\u0259 izn alaraq onunla birlikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 i\u00e7imd\u0259 u\u015faql\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131ndan qalan bir qorxu il\u0259 m\u0259scidin qap\u0131s\u0131ndan i\u00e7\u0259ri girdim. L.V.Okunun m\u0259scidd\u0259 \u0130slam tarixin\u0259 dair verdiyi ayaq\u00fcst\u00fc d\u0259rsi bu g\u00fcn d\u0259 xat\u0131rlayanda m\u0259ni utanc t\u0259ri bas\u0131r.<\/p>\n<p>Dostum y\u0259hudi dininin \u0259n \u0259ksi din, T\u00f6vrat\u0131n ilk kitab oldu\u011funu, xristianl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 islam\u0131n y\u0259hudi dinin\u0259 s\u00f6yk\u0259ndiyini iddia ed\u0259nd\u0259 m\u0259ni anla\u015f\u0131lmaz bir q\u0131sqancl\u0131q duy\u011fusu b\u00fcr\u00fcd\u00fc. M\u0259n bu iddian\u0131 bir y\u0259hudi t\u0259k\u0259bb\u00fcr\u00fc kimi anlad\u0131m. Cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yen\u0259 b\u00f6y\u00fck H.Cavidimiz\u0259 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131m &#8211; onun d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi m\u0259na da\u015f\u0131yan, \u00e7ox sevil\u0259n &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; adl\u0131 dram \u0259s\u0259rind\u0259n bir s\u0259hn\u0259ni ona dan\u0131\u015fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m.<\/p>\n<p>\u0130slam dinini yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qafqaza g\u0259l\u0259n \u015eeyx S\u0259nan (\u015eeyx S\u0259nan tarixi \u015f\u0259xs olub, m\u0259zar\u0131 Tiflisd\u0259dir) g\u00f6z\u0259l xristian g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 Xumara a\u015fiq olur. &#8220;G\u00f6z\u0259llik Tanr\u0131n\u0131n sif\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. G\u00f6z\u0259lliyi idrak etm\u0259k, Tanr\u0131n\u0131 idrak etm\u0259k dem\u0259kdir&#8221;, fikrin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n, romantik \u00fcslubda yaz\u0131lm\u0131\u015f &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 dinin \u0259sl anlam\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlayan v\u0259 dini xurafata qar\u015f\u0131 deyilmi\u015f d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259r vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eeyx S\u0259nan M\u0259din\u0259d\u0259 ik\u0259n r\u00f6yas\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc Xumarla h\u0259yatda rastla\u015fanda haqqa yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r v\u0259 \u00fclvi bir inancla haqqa \u00e7atma\u011fa, bu yolda b\u00fct\u00fcn \u0259ng\u0259ll\u0259ri a\u015fma\u011fa, h\u0259r \u0259zaba qatlanma\u011fa q\u0259rar verir.<\/p>\n<p>\u015eeyx S\u0259nan\u0131 Xumar sevdas\u0131ndan vaz ke\u00e7irm\u0259y\u0259 q\u0259rar ver\u0259n papaz ona xa\u00e7 taxmaqda israr edir.<\/p>\n<p>\u015eeyx S\u0259nan &#8220;Aman, \u015eeyxim, dur&#8221;, &#8211; dey\u0259n m\u00fcridl\u0259rin\u0259 xa\u00e7\u0131n bir g\u00fcm\u00fc\u015f par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, xa\u00e7 asma\u011f\u0131n \u00fcz\u00fck taxmaqla he\u00e7 bir f\u0259rqi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Xa\u00e7\u0131 asm\u0131\u015f \u015eeyx S\u0259nan:<\/p>\n<p><em>Bumu \u0130san\u0131n \u0259r\u015f\u0259 merac\u0131?<\/em><\/p>\n<p><em>B\u0259n n\u0259yim \u015fimdi? Canl\u0131 dara\u011fac\u0131.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Papaz:<\/p>\n<p><em>Sus, \u00e7\u0259kilm\u0259z bu t\u00fcrl\u00fc istehza.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eeyx S\u0259nan:<\/p>\n<p><em>Hay\u0131r, onsuz da H\u0259zr\u0259ti \u0130sa<\/em><\/p>\n<p><em>Bizc\u0259, \u0259n m\u00f6ht\u0259r\u0259m, b\u00fcy\u00fck sima.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Papaz:<\/p>\n<p><em>M\u0259qs\u0259din anla\u015f\u0131ld\u0131 p\u0259k r\u0259na,<\/em><\/p>\n<p><em>\u015eimdi Quran\u0131 al da yak&#8230;<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015eeyx S\u0259nan:<\/p>\n<p><em>\u018fc\u0259ba!<\/em><\/p>\n<p><em>Onu yakmakda varm\u0131 bir m\u0259na?<\/em><\/p>\n<p><em>Bir d\u0259 beyhud\u0259 etdiyin israr<\/em><\/p>\n<p><em>Onda \u0130sa v\u0259 M\u0259ry\u0259min ad\u0131 var.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu s\u0259hn\u0259ni dan\u0131\u015far-dan\u0131\u015fmaz, dostum \u00f6z\u00fcn\u0259 hakim ola bilm\u0259di: &#8211; &#8220;\u0130slam dininin \u0259n b\u0259\u015f\u0259ri din oldu\u011funumu israr edirs\u0259n?&#8221;, &#8211; dey\u0259 soru\u015fdu. &#8220;\u018fst\u0259\u011ff\u00fcrullah, inanclar\u0131 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq a\u011f\u0131ls\u0131zl\u0131qd\u0131r, abdall\u0131qd\u0131r&#8221;, &#8211; dedim. Sad\u0259c\u0259 bir ger\u00e7\u0259yi xat\u0131rlatmaq ist\u0259dim: &#8211; &#8220;Biz sizin pey\u011f\u0259mb\u0259rinizi say\u011f\u0131 il\u0259 an\u0131r\u0131q, siz is\u0259&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>Dostumun bo\u011faz\u0131 qurumu\u015fdu, t\u0259k\u0259bb\u00fcr\u00fcnd\u0259n \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmam\u0131\u015fd\u0131. M\u0259n u\u015faq kimi etdiyimiz bu m\u00fcbahis\u0259y\u0259 son qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn H.Cavidin \u015feirind\u0259n:<\/p>\n<p><em>B\u0259nim Tanr\u0131m g\u00f6z\u0259llikdir, sevgidir,<\/em><\/p>\n<p>&#8211; misras\u0131n\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib ona s\u00f6yl\u0259dim. V\u0259 h\u0259r ikimiz bir fikird\u0259 &#8211; &#8220;Sevgi Tanr\u0131n\u0131n insanl\u0131\u011fa verdiyi \u0259n \u00fclvi nem\u0259tdir&#8221;, &#8211; fikrind\u0259 birl\u0259\u015fdik.<\/p>\n<p>M\u0259n bu nem\u0259ti ana s\u00fcd\u00fc il\u0259 qazand\u0131m. Sevginin \u0259sl anlam\u0131n\u0131 anam\u0131n m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tli h\u0259yat\u0131, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc il\u0259 idrak etdim. Anam\u0131 torpa\u011fa g\u00f6mm\u0259dim, \u00fcr\u0259yimin ba\u015f\u0131nda, sa\u00e7\u0131m\u0131n b\u0259yaz\u0131nda ya\u015fatd\u0131m, y\u00fcks\u0259ldim, h\u0259p y\u00fcks\u0259ldim &#8211; ba\u015f\u0131m g\u00f6yl\u0259r\u0259 d\u0259y\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r. Hardasan? Soyda\u015f\u0131m, s\u0259ni orada arad\u0131m, g\u00f6r\u0259 bilm\u0259dim.<\/p>\n<p>Uzun ill\u0259rin ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan sonra \u0130sraild\u0259n g\u0259lmi\u015f k\u00f6hn\u0259 dostum, tan\u0131nm\u0131\u015f Prof.Dr. M.S.Marinovla \u018fdirn\u0259d\u0259 Beyn\u0259lxalq bir toplant\u0131da g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcm. Onun ad\u0131 m\u0259nim t\u00f6vsiy\u0259ml\u0259 toplant\u0131ya g\u0259l\u0259c\u0259k d\u0259v\u0259tlil\u0259rin siyah\u0131s\u0131na sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. K\u00f6hn\u0259 dostum qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259ni g\u00f6r\u0259nd\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndi. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131mdan x\u0259b\u0259ri yox idi. H\u0259r ikimiz \u00e7ox d\u0259yi\u015fmi\u015fdik &#8211; h\u0259m g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259n, h\u0259m d\u0259 daxili d\u00fcnyam\u0131zdan&#8230; M\u0259nim b\u0259mb\u0259yaz olmu\u015f sa\u00e7lar\u0131m\u0131 seyr ed\u0259r\u0259k \u0259lini ke\u00e7\u0259l olmu\u015f ba\u015f\u0131na \u00e7\u0259kib: &#8211; &#8220;\u00c7ox nurlu olmusan, az qala tan\u0131mayacaqd\u0131m&#8221;, &#8211; dedi. D\u0259rdli, qay\u011f\u0131l\u0131 olma\u011f\u0131m\u0131z \u00fcz\u00fcm\u00fczd\u0259n oxunurdu. H\u0259r ikimizin bu hal\u0131 ya\u011fmurdan qa\u00e7\u0131b doluya yaxalanm\u0131\u015f kimi idi. Qar\u015f\u0131mda xo\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc, sevgi dolu k\u00f6hn\u0259 dostumun yerin\u0259 sava\u015f\u0131n m\u0259hsulu olan, qat\u0131 dindar, nifr\u0259t dolu, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00fcmidsiz baxan bir professor durmu\u015fdu. \u00c7ox m\u0259yus oldum. Sava\u015f ortam\u0131nda ruhsal d\u0259ng\u0259sini pozmadan ya\u015fama\u011f\u0131n h\u0259r k\u0259s\u0259 n\u0259sib olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha anlad\u0131m. \u00d6z\u00fcm T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 s\u0131\u011f\u0131nmadan \u00f6nc\u0259 sava\u015f ortam\u0131nda ba\u015fs\u0131z qalm\u0131\u015f mill\u0259timin \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, iztirablar\u0131n\u0131, dinda\u015flar\u0131ndan, soyda\u015flar\u0131ndan bihud\u0259 m\u0259d\u0259t ummas\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131m.<\/p>\n<p>&#8220;Nifr\u0259t insan\u0131 i\u00e7d\u0259n yey\u0259n g\u00fcv\u0259dir&#8221;, &#8211; deyilir bir xalq deyimind\u0259. F\u0259q\u0259t sava\u015f ortam\u0131nda bu g\u00fcv\u0259d\u0259n qurtulmaq, xilas olmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir&#8221;, &#8211; dedim \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259.<\/p>\n<p>\u0130nsano\u011flunun z\u0259kas\u0131, insan t\u0259bi\u0259tind\u0259 yatan v\u0259h\u015fi hissl\u0259ri basd\u0131rmaq amac\u0131 il\u0259 zaman-zaman din, s\u0259n\u0259t, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 son olaraq elm yaratd\u0131. Amma ist\u0259n\u0259n n\u0259tic\u0259nin h\u0259l\u0259 al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcn ortadad\u0131r. N\u0259dir s\u0259b\u0259bi? &#8211; \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259 soru\u015fdum. Cavab\u0131m bu oldu: &#8211; G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r din, s\u0259n\u0259t, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 elm h\u0259r zaman ayr\u0131-ayr\u0131 var oldular. S\u0259ad\u0259t sevdas\u0131n\u0131n bu \u00fclvu m\u0259hsullar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k zaman\u0131 art\u0131q g\u0259lmi\u015fdir, &#8211; d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259y\u0259m.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259k m\u0259n\u0259viyyatla, t\u0259k elml\u0259 deyil, h\u0259m m\u0259n\u0259viyyatla, h\u0259m d\u0259 elml\u0259, y\u0259ni bu iki qanadla y\u00fcks\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259, insan q\u00fcruruna, onuruna yara\u015fan, f\u0259r\u0259hli bir g\u0259l\u0259c\u0259yin olaca\u011f\u0131na inand\u0131m. El\u0259 bu inanc\u0131m\u0131 da t\u00fcrk g\u0259ncl\u0259ri il\u0259 payla\u015fmaq, h\u0259p payla\u015fmaq ist\u0259dim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"addthis_inline_share_toolbox_riuv\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<section class=\"related-posts\">\n<h3 class=\"section-head\"><\/h3>\n<\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u0131lmaz Verdiyevin &#8220;L\u0259hc\u0259 fark\u0131m\u0131z f\u0259rqimizd\u0259dir&#8221; kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r v\u0259 onun &#8220;Soyda\u015f\u0131m&#8221; m\u0259qal\u0259si &nbsp; Az\u0259r TURAN &nbsp; *** 2001-ci ild\u0259 &#8220;Yeni Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetinin &#8220;\u018fd\u0259biyyat&#8221; \u0259lav\u0259sinin m\u0259sul redaktoruydum. Bir g\u00fcn telefonuma z\u0259ng&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":76938,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52,1],"tags":[],"class_list":["post-76937","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76937"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76940,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76937\/revisions\/76940"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/76938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}