{"id":73876,"date":"2026-03-24T07:19:37","date_gmt":"2026-03-24T03:19:37","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=73876"},"modified":"2026-03-24T09:13:32","modified_gmt":"2026-03-24T05:13:32","slug":"dim-dim-halvasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=73876","title":{"rendered":"DIM-DIM HALVASI"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Telefonda dostum Abidl\u0259 (M\u0259mm\u0259dov) d\u0259rdl\u0259\u015firdik. Xeyli vaxtd\u0131r bir m\u0259s\u0259l\u0259ni \u00e7\u00f6zm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Niy\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259diyini soru\u015fdum. \u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131d\u0131rm\u0131? El\u0259 asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil ax\u0131\u201d dey\u0259 cavab verdi. Qulaqlar\u0131ma inanmad\u0131m, q\u0259rib\u0259 bir gizilti ke\u00e7di i\u00e7imd\u0259n\u2026<\/p>\n<p>Anam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259n b\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 idi ki, \u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131d\u0131rm\u0131?\u201d deyimini e\u015fidirdim. H\u0259lli asan g\u00f6r\u00fcn\u0259n, \u0259slind\u0259 is\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tin olan bir i\u015f olanda m\u0259rhum anam el\u0259 deyirdi. O, bu deyimi \u0259sas\u0259n &#8220;asanl\u0131qla \u0259ld\u0259 edilm\u0259y\u0259n, \u00e7\u0259tin d\u00fcz\u0259l\u0259n i\u015f&#8221; m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259dirdi\u2026<\/p>\n<p>D\u0131m-d\u0131m halvas\u0131 dig\u0259r halvalardan f\u0259rqli olaraq \u00e7ox b\u0259rk olur. Onu di\u015fl\u0259m\u0259k, k\u0259sm\u0259k v\u0259 ya par\u00e7alamaq \u00e7\u0259tin i\u015fdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, m\u0259n bir i\u015fi \u201c\u00e7antada k\u0259klik sananda\u201d anam d\u0259rhal \u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131 deyil ha, h\u0259r adam\u0131n di\u015fi ke\u00e7m\u0259z!&#8221; dey\u0259r, bununla da m\u0259ni ciddi v\u0259 t\u0259dbirli olma\u011fa s\u00f6vq ed\u0259r, b\u0259rk\u0259-bo\u015fa d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yim\u0259 haz\u0131rlard\u0131.<\/p>\n<p>Orta m\u0259kt\u0259bd\u0259n sonra universitet \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131ya g\u0259l\u0259n, o vaxtdan da \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r Bak\u0131da ya\u015fayan anam\u0131n s\u00f6z ehtiyat\u0131 \u00e7ox, dili z\u0259ngin idi. \u018fziz anam\u0131n istifad\u0259 etdiyi, dilind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcrm\u0259diyi deyiml\u0259r, k\u0259lamlar, hikm\u0259tli ifad\u0259l\u0259r, atalar s\u00f6zl\u0259ri, m\u0259s\u0259ll\u0259r, aforizml\u0259r, m\u00fcdrik s\u00f6zl\u0259r onun dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na el\u0259 g\u00f6z\u0259llik, el\u0259 t\u0259rav\u0259t qat\u0131rd\u0131 ki, Ana dilimiz\u0259 m\u0259ftun olmamaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Onun v\u0259fat\u0131ndan sonra anlad\u0131m ki, anam\u0131n s\u00f6z da\u011farc\u0131\u011f\u0131 dilimizin b\u0259z\u0259yi olmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 onun \u201cyadda\u015f bank\u0131\u201dd\u0131r. Atam m\u0259n\u0259 T\u00fcrkl\u00fcy\u00fcm\u00fc, anam is\u0259 Ana dilimi sevdirmi\u015fdi\u2026<\/p>\n<p>\u201cD\u0131m-d\u0131m\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bi\u015firilm\u0259 prosesind\u0259 \u2013 qovrulma zaman\u0131 \u00e7\u0131xan s\u0259s\u0259 i\u015far\u0259 oldu\u011fu deyilir. Ancaq onun d\u0259qiq elmi m\u0259n\u015f\u0259yi tam s\u00fcbut olunmu\u015f deyil. Folklor\u015f\u00fcnaslar v\u0259 dil\u00e7il\u0259r onun yaranmas\u0131n\u0131 izah ed\u0259n iki \u0259sas ehtimal\u0131 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r: biri tarixi hadis\u0259 il\u0259, dig\u0259ri is\u0259 dilin \u00f6z daxili inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Tarixi hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan is\u0259 Dimdim qalas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 versiyad\u0131r. Bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bu deyimi 17-ci \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f Dimdim qalas\u0131 hadis\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n<p>Dimdim qalas\u0131 \u0130ran\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u00e7oxluqda oldu\u011fu Urmiya b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim qalad\u0131r. 1609\u20131610-cu ill\u0259rd\u0259 burada S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131 I Abbas\u0131n qo\u015funlar\u0131 il\u0259 k\u00fcrd \u0259miri \u018fmir Xan Lepz\u0259rin qo\u015funlar\u0131 aras\u0131nda sava\u015f \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Bu hadis\u0259 bu torpaqlar\u0131n yadda\u015f\u0131nda d\u0259rin iz burax\u0131r. Bu sava\u015f haqq\u0131nda m\u0259\u015fhur \u201cDimdim qalas\u0131 dastan\u0131\u201d da yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Xalq aras\u0131nda bel\u0259 r\u0259vay\u0259t olunur ki, Dimdim qalas\u0131n\u0131n m\u00fchasir\u0259si \u00e7ox uzun \u00e7\u0259kir. V\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r d\u0259 ill\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r, m\u0259clisl\u0259rd\u0259 bu m\u00fcharib\u0259 haqq\u0131nda bitib-t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n s\u00f6hb\u0259tl\u0259r edilir.<\/p>\n<p>Bununla da uzanan, bitm\u0259y\u0259n s\u00f6hb\u0259tl\u0259r\u0259 zarafatla \u201cYen\u0259 Dimdim s\u00f6hb\u0259ti ba\u015flad\u0131\u201d deyilirdi. Zamanla da \u201cDimdim\u201d \u201cD\u0131m-d\u0131m\u201da ke\u00e7ir. Ehtimal ki, ard\u0131nca \u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131\u201d formas\u0131nda ironik ifad\u0259 yaran\u0131r, y\u0259ni \u201cUzanan, n\u0259tic\u0259si olmayan, bezdirici s\u00f6hb\u0259t\u201d kimi yeni m\u0259na formala\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Dil\u00e7il\u0259r is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli \u2013 s\u0259s t\u0259qlidi v\u0259 reduplikasiya t\u0259r\u0259find\u0259n yana\u015f\u0131rlar.<br \/>\nDig\u0259r v\u0259 daha \u00e7ox q\u0259bul edil\u0259n versiyaya g\u00f6r\u0259 is\u0259 \u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131\u201d ifad\u0259si tamamil\u0259 dilin \u00f6z i\u00e7ind\u0259 yaran\u0131b. \u201cD\u0131m-d\u0131m\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fc bo\u015f, m\u0259nas\u0131z s\u0259sl\u0259n\u0259n t\u0259krarlay\u0131c\u0131 s\u0259s t\u0259siri yarad\u0131r. \u201cHalva\u201d il\u0259 yana\u015f\u0131 i\u015fl\u0259nm\u0259si is\u0259 bo\u015f s\u00f6z\u00fcn, bo\u015f i\u015fin istehza il\u0259 ifad\u0259sidir, y\u0259ni n\u0259 halvad\u0131r, n\u0259 d\u0259 dad\u0131 var, amma uzand\u0131qca uzan\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259\u2026<br \/>\nFolklor\u00e7ular Dimdim qalas\u0131 \u201cp\u0259nc\u0259r\u0259sind\u0259n\u201d baxa bil\u0259rl\u0259r, ancaq ifad\u0259nin \u0259sas k\u00f6k\u00fc dilin ekspressiv reduplikasiya sistemi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Y\u0259ni ifad\u0259 b\u00f6y\u00fck bir ehtimalla xalq dan\u0131\u015f\u0131q dilind\u0259 yaranm\u0131\u015f ironik frazeologiyad\u0131r\u2026<\/p>\n<p>\u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131\u201d dey\u0259nd\u0259 Bor\u00e7al\u0131-Qazax-A\u011fstafada bir deyim, m\u0259s\u0259l, Nax\u00e7\u0131vanda is\u0259 halva anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu \u015firniyyat \u0259n \u00e7ox Nax\u00e7\u0131vanda, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Ordubadda, qism\u0259n d\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>D\u0131m-d\u0131m halvas\u0131 h\u0259m dad\u0131, h\u0259m d\u0259 haz\u0131rlanma \u00fcsulu il\u0259 dig\u0259r \u0259n\u0259n\u0259vi halvalardan (m\u0259s\u0259l\u0259n, un v\u0259 ya \u015fir\u0259 halvas\u0131ndan) f\u0259rql\u0259nir. \u018fsas t\u0259rkibi un, ya\u011f (k\u0259r\u0259 ya\u011f\u0131 v\u0259 ya quyruq ya\u011f\u0131), \u015f\u0259k\u0259r v\u0259 ya bald\u0131r. \u018fn\u0259n\u0259vi olaraq, bu halva qonaql\u0131qlarda, toyda-ni\u015fanda, b\u0259z\u0259n d\u0259 dini m\u0259rasiml\u0259rd\u0259 haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>D\u0131m-d\u0131m halvas\u0131 enerji ver\u0259ndir v\u0259 gec xarab oland\u0131r. Q\u0259dimd\u0259 s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xanlar, yayla\u011fa \u00e7\u0131xan \u00e7obanlar yanlar\u0131nda d\u0131m-d\u0131m g\u00f6t\u00fcr\u0259rmi\u015fl\u0259r \u2013 h\u0259m tox tutdu\u011fu, h\u0259m d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t xarab olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn. Az\u0259rbaycanda halva \u0259sas\u0259n q\u0131\u015fda haz\u0131rlan\u0131r v\u0259 enerji ver\u0259n qida kimi tan\u0131n\u0131r. Ara\u015fd\u0131r\u0131nca g\u00f6rd\u00fcm ki, halvaya tatar, ba\u015fq\u0131rd, noqay v\u0259 dig\u0259r t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259tb\u0259xl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u201cdim-dim\u201d v\u0259 \u201cd\u00fcm-d\u00fcm\u201d adlar\u0131 il\u0259 rast g\u0259linir.<\/p>\n<p>D\u0131m-d\u0131m halvas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 s\u0259bir t\u0259l\u0259b edir:<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 un k\u0259r\u0259 ya\u011f\u0131nda q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ng alana q\u0259d\u0259r qovrulur, sonra qovrulmu\u015f una b\u0259hm\u0259z v\u0259 ya qat\u0131 \u015f\u0259k\u0259r \u015f\u0259rb\u0259ti \u0259lav\u0259 edilir. Daha sonra \u00fcz\u0259rin\u0259 bol miqdarda x\u0131rdalanm\u0131\u015f qoz l\u0259p\u0259si \u0259lav\u0259 olunur ki, bu da halvaya x\u0131rt\u0131ldayan tekstura verir. Halva h\u0259l\u0259 isti ik\u0259n siniy\u0259 yay\u0131l\u0131r, hamarlan\u0131r v\u0259 soyuduqdan sonra paxlava v\u0259 ya kvadrat formas\u0131nda k\u0259silir.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u00fc\u0259llif: \u0130brahim N\u0259bio\u011flu<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u0259nb\u0259: Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Telefonda dostum Abidl\u0259 (M\u0259mm\u0259dov) d\u0259rdl\u0259\u015firdik. Xeyli vaxtd\u0131r bir m\u0259s\u0259l\u0259ni \u00e7\u00f6zm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Niy\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259diyini soru\u015fdum. \u201cD\u0131m-d\u0131m halvas\u0131d\u0131rm\u0131? El\u0259 asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil ax\u0131\u201d dey\u0259 cavab verdi. Qulaqlar\u0131ma&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":73877,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,1],"tags":[],"class_list":["post-73876","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73876"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73880,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73876\/revisions\/73880"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/73877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}