{"id":71411,"date":"2026-02-18T13:24:12","date_gmt":"2026-02-18T09:24:12","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=71411"},"modified":"2026-02-18T13:24:56","modified_gmt":"2026-02-18T09:24:56","slug":"ilham-eliyevin-geoiqtisadi-konsensus-doktrinasi-ve-yeni-regional-realliq-komit%c9%99-s%c9%99drinin-m%c9%99qal%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=71411","title":{"rendered":"<span style=\"color:red\">\u0130LHAM \u018fL\u0130YEV\u0130N GEO\u0130QT\u0130SAD\u0130 KONSENSUS DOKTR\u0130NASI V\u018f YEN\u0130 REG\u0130ONAL REALLIQ &#8211; Komit\u0259 s\u0259drinin m\u0259qal\u0259si<\/span>"},"content":{"rendered":"<div class=\"editor-body\">\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Sadiq QURBANOV,<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Milii M\u0259clisin T\u0259bii ehtiyatlar, energetika v\u0259 ekologiya komit\u0259sinin s\u0259dri<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong>Qlobal siyas\u0259td\u0259 liderlik b\u00f6hranlar\u0131n idar\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyi strateji imkanlara \u00e7evirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Tarix\u0259n imperiyalararas\u0131 r\u0259qab\u0259t m\u0259kan\u0131 olmu\u015f C\u0259nubi Qafqazda Az\u0259rbaycan \u0130lham \u018fliyevin balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 geoiqtisadi yana\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 geosiyasi obyektlikd\u0259n subyektliy\u0259 y\u00fcks\u0259lib. 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunan q\u0259l\u0259b\u0259 bu strategiyan\u0131n effektivliyini t\u0259sdiql\u0259yib v\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 yeni regional reall\u0131q enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizml\u0259ri il\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilib.<\/strong><\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"aswift_5_host\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin strategiyas\u0131 enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k regionda yeni reall\u0131q, geosiyasi co\u011frafiyan\u0131 yenid\u0259n d\u00fcz\u0259nl\u0259y\u0259n, qlobal oyun\u00e7ular\u0131n ziddiyy\u0259tl\u0259rini regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizml\u0259rin\u0259 \u00e7evir\u0259n g\u00fccl\u00fc liderlikl\u0259 icra olunur. Bu liderlik strategiyas\u0131 iki paralel x\u0259td\u0259n ibar\u0259tdir:<\/p>\n<p><strong>1\u00a0<\/strong>&#8211; d\u00f6vl\u0259tin g\u00fcc\u00fcn\u00fc, iqtisadi potensial\u0131n\u0131 art\u0131rmaqla v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00f6vqel\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259kl\u0259 milli suverenliyi t\u0259min etm\u0259k.<\/p>\n<p><strong>2\u00a0<\/strong>&#8211; yum\u015faq g\u00fcc v\u0259 geoiqtisadi al\u0259tl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 uzla\u015fd\u0131rmaq.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"aswift_6_host\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p>Bu strategiya v\u0259 liderlik m\u00fcnaqi\u015f\u0259 co\u011frafiyas\u0131n\u0131 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q co\u011frafiyas\u0131na \u00e7evirir, s\u0259ng\u0259rl\u0259rin yerini d\u0259mir yollar\u0131, blokadalar\u0131n yerini tranzit m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyin yerini is\u0259 institusional z\u0259man\u0259tl\u0259r tutur.<\/p>\n<p><strong>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin geosiyasi qambiti: daxili sabitlikd\u0259n qlobal konsensusa strateji ke\u00e7id<\/strong><\/p>\n<p><strong>1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan paralel \u015f\u0259kild\u0259 bir ne\u00e7\u0259 fundamental t\u0259zyiq istiqam\u0259ti il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131:<\/strong>\u00a0d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si fonunda d\u0259rin daxili siyasi qeyri-sabitlik, separatizm meyill\u0259ri v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f birba\u015fa t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r, ard\u0131nca Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 bir milyondan art\u0131q qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn probleminin yaranmas\u0131, eyni zamanda regional g\u00fccl\u0259r aras\u0131nda r\u0259qab\u0259tin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si \u015f\u0259raitind\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259crid riski. M\u0259hz bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b konfiqurasiyada \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0259sas strateji nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri daxili siyasi sabitliyin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n qlobal enerji bazar\u0131na inteqrasiyas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259traf\u0131nda b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 tarazla\u015fd\u0131ran institusional xarakterli<strong>\u00a0&#8220;z\u0259man\u0259tl\u0259r sistemi&#8221;<\/strong>\u00a0formala\u015fd\u0131rmaq oldu.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"aswift_7_host\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p>Bu sistemin konseptual v\u0259 praktiki m\u0259rk\u0259zind\u0259 20 sentyabr 1994-c\u00fc ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; dayan\u0131rd\u0131. Geosiyasi bax\u0131mdan m\u00fcqavil\u0259nin \u0259sas n\u0259tic\u0259si ondan ibar\u0259t idi ki, Az\u0259rbaycan \u0259traf\u0131nda r\u0259qab\u0259t aparan beyn\u0259lxalq aktorlar aras\u0131nda ortaq m\u0259xr\u0259c formala\u015fd\u0131 v\u0259 onlar eyni platformada m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f &#8220;oyun qaydalar\u0131&#8221; \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131lar.<strong>\u00a0Bel\u0259likl\u0259, C\u0259nubi Qafqaz m\u0259kan\u0131nda enerji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik z\u0259man\u0259tl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n funksional model t\u0259tbiq olundu. Bu model \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131-Novorossiysk mar\u015frutunun saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 konsorsiumda i\u015ftirak, T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn tranzit imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, G\u00fcrc\u00fcstan \u00fc\u00e7\u00fcn iqtisadi resurslar\u0131n c\u0259lbi v\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tin artmas\u0131, Q\u0259rb \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sinin enerji ehtiyatlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f imkanlar\u0131 vahid paket m\u0259ntiqi daxilind\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Sonrak\u0131 prosesl\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, bu yana\u015fma X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Qazax\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 presedent xarakteri da\u015f\u0131yan geoiqtisadi v\u0259 geosiyasi model\u0259 \u00e7evrildi.<\/strong><\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"aswift_8_host\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Prezidentinin strateji doktrinas\u0131: balansla\u015fd\u0131rmadan regional transformasiyaya ke\u00e7id<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lham \u018fliyevin liderliyinin mahiyy\u0259ti Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qurulmu\u015f\u00a0<strong>&#8220;balansla\u015fd\u0131rma v\u0259 konsensus&#8221;\u00a0<\/strong>modelini daha geni\u015f geoiqtisadi-geoenerji ekosistemin\u0259 \u00e7evirm\u0259kd\u0259dir. Bu ekosistemin strateji h\u0259d\u0259fi Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259kc\u0259 enerji ixracat\u00e7\u0131s\u0131 kimi deyil, Avrasiyan\u0131n \u0259sas \u0259laq\u0259l\u0259ndirici platformas\u0131 kimi m\u00f6vqey\u0259 sahib olmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 bununla da C\u0259nubi Qafqaz\u0131n geosiyasi orientirl\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259kdir.<\/p>\n<p>Henri Kissinger diplomatiyan\u0131<strong>\u00a0&#8220;g\u00fcc\u00fcn cilovlanmas\u0131 s\u0259n\u0259ti&#8221;<\/strong>\u00a0kimi xarakteriz\u0259 edirdi. Bu yana\u015fma kontekstind\u0259 \u0130lham \u018fliyevin geosiyasi doktrinas\u0131 strukturla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259li mexanizmi il\u0259 se\u00e7ilir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n doktrina \u00fc\u00e7pill\u0259li ard\u0131c\u0131ll\u0131q \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub: birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 enerji infrastrukturu vasit\u0259sil\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u015f\u0259b\u0259k\u0259si v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 resurs bazas\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r; ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 n\u0259qliyyat-logistika infrastrukturu inki\u015faf etdiril\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan geoiqtisadi \u00e7\u0259kisi y\u00fcks\u0259k olan tranzit platformaya \u00e7evrilir; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 is\u0259 postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 iqtisadi inteqrasiya yolu il\u0259 s\u00fclh\u00fcn institusional dayaqlar\u0131 yarad\u0131l\u0131r.\u00a0<strong>Bu ard\u0131c\u0131ll\u0131q strateji bax\u0131mdan &#8220;z\u0259man\u0259tl\u0259r arxitekturas\u0131&#8221; formala\u015fd\u0131r\u0131r. Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259n mar\u015frutlardan istifad\u0259 ed\u0259n \u00f6lk\u0259 v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rin say\u0131 artd\u0131qca, h\u0259min mar\u015frutlar\u0131n davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, eyni zamanda regionun sabitliyind\u0259 kollektiv maraq g\u00fccl\u0259nir. Bel\u0259likl\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik klassik h\u0259rbi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, iqtisadi v\u0259 logistik qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259min olunur.<\/strong><\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"aswift_9_host\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin strategiyas\u0131 enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259rini vahid \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 geni\u015f regional kontekstd\u0259 yeni imkanlar a\u00e7mas\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Bu bax\u0131mdan Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259ri v\u0259 &#8220;C\u0259nub qaz d\u0259hlizi&#8221; yeni geosiyasi reall\u0131qda artan strateji d\u0259y\u0259r\u0259 malikdir. BTC-nin \u0259h\u0259miyy\u0259ti neft da\u015f\u0131nmas\u0131 funksiyas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, ixrac mar\u015frutlar\u0131n\u0131n diversifikasiyas\u0131, tranzit riskl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 alternativ enerji arxitekturas\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr.\u00a0<strong>Eyni zamanda G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin regional \u00e7\u0259kisi art\u0131r, dig\u0259r X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259si \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn alternativ mar\u015frut modeli praktik m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7irilir. Qazax\u0131stan neftinin bir hiss\u0259sinin BTC vasit\u0259sil\u0259 ixrac\u0131 bu k\u0259m\u0259rin uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji aktiv kimi aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n infrastrukturunun Avrasiya miqyas\u0131nda funksional alternativ\u0259 \u00e7evrildiyini g\u00f6st\u0259rir.<\/strong><\/p>\n<p>Avropa \u0130ttifaq\u0131 (A\u0130)-Az\u0259rbaycan enerji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 2022-ci ilin iyulunda imzalanm\u0131\u015f Strateji T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q Memorandumu il\u0259 keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ke\u00e7di. Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi ciddi riskl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u015f\u0259raitd\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n etibarl\u0131 v\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lan t\u0259r\u0259fda\u015f kimi se\u00e7ilm\u0259si Bak\u0131n\u0131n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 balansl\u0131 xarici siyas\u0259tin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si oldu. Bu raz\u0131la\u015fma Az\u0259rbaycan\u0131 regional t\u0259dar\u00fck\u00e7\u00fcd\u0259n Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin struktur elementin\u0259 \u00e7evirdi v\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 \u0259lav\u0259 diplomatik resurslar qazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><strong>Memorandumun \u0259sas geosiyasi \u0259h\u0259miyy\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 uzla\u015fd\u0131rmaq qabiliyy\u0259tini bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259sidir. A\u0130 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q geni\u015fl\u0259ndiril\u0259rk\u0259n Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 konfrontasiya x\u0259ttin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131lmad\u0131, eyni zamanda \u00c7inin Avrasiya enerji v\u0259 logistika maraqlar\u0131 il\u0259 ziddiyy\u0259t yaranmad\u0131. Bak\u0131 g\u00f6st\u0259rdi ki, d\u00fczg\u00fcn planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f infrastruktur Avropaya enerji t\u0259dar\u00fck\u00fc il\u0259 yana\u015f\u0131, M\u0259rk\u0259zi Asiya resurslar\u0131n\u0131n Q\u0259rb\u0259 inteqrasiyas\u0131na v\u0259 regional sabitliy\u0259 xidm\u0259t ed\u0259 bil\u0259r. Bu yana\u015fma \u0130lham \u018fliyevin xarici siyas\u0259t f\u0259ls\u0259f\u0259sini &#8211; balans v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 fayda prinsipini &#8211; praktik m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u0259sdiql\u0259di.<\/strong><\/p>\n<p>Son iki onillikd\u0259 Az\u0259rbaycan n\u0259qliyyat sah\u0259sini iqtisadi f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, strateji geosiyasi al\u0259t kimi formala\u015fd\u0131r\u0131b. Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n n\u0259qliyyat geosiyas\u0259ti regionu r\u0259qab\u0259t v\u0259 blokla\u015fma m\u0259kan\u0131ndan \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q zonas\u0131na transformasiya edir. Orta d\u0259hliz, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; mar\u015frutu v\u0259 Trans-X\u0259z\u0259r ba\u011flant\u0131lar\u0131 eyni anda A\u0130-nin enerji v\u0259 ticar\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi maraqlar\u0131na, \u00c7inin &#8220;Bir k\u0259m\u0259r, bir yol&#8221; t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259, eyni zamanda M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00e7\u0131x\u0131\u015f imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.\u00a0<strong>Bu mar\u015frutlar\u0131n inkl\u00fcziv v\u0259 a\u00e7\u0131q xarakteri Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri tranzit t\u0259r\u0259fda\u015f statusunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir. Az\u0259rbaycan\u0131n n\u0259qliyyat hab\u0131na \u00e7evrilm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik z\u0259man\u0259tl\u0259rinin yeni modelini yarad\u0131r. Mar\u015frutlar Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini, M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131n d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131, Asiyan\u0131n Avropa il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259sini t\u0259min etdikc\u0259, onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259rin ortaq mara\u011f\u0131na \u00e7evrilir v\u0259 eskalasiya riskl\u0259ri azal\u0131r. Bu siyas\u0259t q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli qazancdan daha \u00e7ox sabitlik v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizml\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r<\/strong>. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi ideyas\u0131 da regional inteqrasiyan\u0131 tamamlamaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan bu yana\u015fman\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131d\u0131r. Bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu Orta d\u0259hlizin quru komponentini g\u00fccl\u0259ndir\u0259n \u0259sas layih\u0259 kimi x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Qlobal t\u0259chizat z\u0259nciri b\u00f6hranlar\u0131 fonunda mar\u015frut \u00fczr\u0259 y\u00fck v\u0259 konteyner da\u015f\u0131malar\u0131nda art\u0131m Az\u0259rbaycan\u0131n vaxt\u0131nda qurdu\u011fu infrastrukturun qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 strateji \u00fcst\u00fcnl\u00fck yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin geosiyasi doktrinas\u0131 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin r\u0259qab\u0259tini idar\u0259 olunan formata salaraq regional sabitliyi m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir. Bu doktrina enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259rinin sintezi \u00fcz\u0259rind\u0259n C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259kan\u0131na \u00e7evir\u0259n rasional v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji model kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p><strong>Postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 s\u00fclh quruculu\u011funda kommunikasiyalar vasit\u0259sil\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik<\/strong><\/p>\n<p><strong>Postm\u00fcharib\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas strateji h\u0259d\u0259fi \u0259ld\u0259 edilmi\u015f h\u0259rbi-siyasi q\u0259l\u0259b\u0259ni dayan\u0131ql\u0131 v\u0259 institusional s\u00fclh\u0259 \u00e7evirm\u0259kdir. Bu kontekstd\u0259 \u0130lham \u018fliyev strategiyas\u0131 kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 iqtisadi inteqrasiyan\u0131 s\u00fclh\u00fcn praktiki mexanizmi kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. \u0130qtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259ndikc\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin yenid\u0259n ba\u015flama ehtimal\u0131 azal\u0131r, eyni zamanda s\u00fclh\u00fcn real dividendl\u0259ri formala\u015f\u0131r.\u00a0<\/strong>Bu yana\u015fma C\u0259nubi Qafqazda uzun m\u00fcdd\u0259t xarici g\u00fccl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, zor t\u0259tbiqin\u0259 \u0259saslanan t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik modell\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259k potensial\u0131na malikdir. Az\u0259rbaycan\u0131n s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyi blokadadan tranzit\u0259, t\u0259cridd\u0259n ticar\u0259t\u0259, h\u0259rbil\u0259\u015fmi\u015f x\u0259tl\u0259rd\u0259n kommunikasiyalara ke\u00e7idi t\u0259min ed\u0259n transformativ m\u0259zmun da\u015f\u0131y\u0131r. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi bu transformasiyan\u0131n konseptual simvolu kimi Nax\u00e7\u0131vanla quru \u0259laq\u0259sini b\u0259rpa edir, T\u00fcrkiy\u0259nin Az\u0259rbaycan v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya il\u0259 fiziki ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir, Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 regional iqtisadi layih\u0259l\u0259r\u0259 inteqrasiya imkanlar\u0131 yarad\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n eyni vaxtda &#8220;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&#8221; v\u0259 &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; mar\u015frutlar\u0131nda qov\u015faq funksiyas\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259si regionun geoiqtisadi \u00e7\u0259kisini art\u0131r\u0131r; bu \u00e7\u0259ki t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kapital\u0131na \u00e7evril\u0259r\u0259k sabitliyi obyektiv mara\u011fa \u00e7evirir v\u0259 s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyini struktur s\u0259viyy\u0259sind\u0259 stimulla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bu strategiyan\u0131n ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 \u0130lham \u018fliyevin liderliyind\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259rd\u0259 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: 1994-c\u00fc ild\u0259 &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; il\u0259 qlobal enerji konsensusu formala\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131, Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan x\u0259tti il\u0259 alternativ ixrac arxitekturas\u0131 yarad\u0131ld\u0131, Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu Orta d\u0259hlizin quru komponentini g\u00fccl\u0259ndirdi, &#8220;C\u0259nub qaz d\u0259hlizi&#8221; Avropa il\u0259 strateji enerji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 institusional s\u0259viyy\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259ltdi, \u018fl\u0259t liman\u0131 v\u0259 Orta d\u0259hliz da\u015f\u0131malar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n tranzit platforma statusunu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdi. Bu ard\u0131c\u0131ll\u0131q onu g\u00f6st\u0259rir ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r ayr\u0131-ayr\u0131 layih\u0259l\u0259r deyil, \u0130lham \u018fliyevin uzunm\u00fcdd\u0259tli, t\u0259kam\u00fcl ed\u0259n strateji dizayn\u0131n\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ridir. Burada liderliyin \u0259sas keyfiyy\u0259ti a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r: g\u00fcnd\u0259liyi hadis\u0259l\u0259r deyil, siyasi irad\u0259 v\u0259 strateji bax\u0131\u015f formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Liderlik v\u0259 strateji ard\u0131c\u0131ll\u0131q, risk idar\u0259\u00e7iliyi v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlik<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lham \u018fliyevin liderlik modeli balans, ard\u0131c\u0131ll\u0131q v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji planlama \u00fcz\u0259rind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f idar\u0259etm\u0259 konsepsiyas\u0131d\u0131r. Bu modeld\u0259 ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259qs\u0259dl\u0259r d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilir, strategiya sistemli dizayn olunur v\u0259 icra prosesi t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131n, eyni zamanda r\u0259qibl\u0259rin davran\u0131\u015flar\u0131na uy\u011fun adaptasiya edilir, bununla yana\u015f\u0131, \u0259sas strateji x\u0259tt d\u0259yi\u015fm\u0259z saxlan\u0131l\u0131r. S\u00f6z\u00fcged\u0259n yana\u015fma klassik strateji idar\u0259etm\u0259d\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla davaml\u0131 adaptasiyan\u0131n tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n optimal model kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p>Modelin ikinci \u0259sas elementi riskl\u0259rin qabaqlay\u0131c\u0131 idar\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. Qlobal enerji bazarlar\u0131nda volatillik, regional r\u0259qab\u0259tin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si, beyn\u0259lxalq sanksiyalar v\u0259 silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r alternativl\u0259rin strateji d\u0259y\u0259rini y\u00fcks\u0259ldir.\u00a0<strong>Alternativl\u0259rin \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u00f6hran anlar\u0131nda d\u00f6vl\u0259t\u0259 geni\u015f se\u00e7im imkanlar\u0131 qazand\u0131r\u0131r. Avropaya qaz ixrac\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan mar\u015frutunun alternativ ixrac x\u0259tti kimi aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumas\u0131 v\u0259 Orta d\u0259hlizin c\u0259lbedici tranzit platformas\u0131na \u00e7evrilm\u0259si bu &#8220;se\u00e7im azadl\u0131\u011f\u0131&#8221;n\u0131n praktik n\u0259tic\u0259l\u0259ridir.<\/strong><\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc element strateji uzaqg\u00f6r\u0259nlikdir. Az\u0259rbaycan \u00f6z infrastrukturunu yaln\u0131z cari iqtisadi ehtiyaclar \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, g\u0259l\u0259c\u0259k geosiyasi ssenaril\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla in\u015fa etmi\u015fdir. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 2022-ci ild\u0259n sonra geosiyasi turbulentlik artd\u0131qca Az\u0259rbaycan\u0131n enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n layih\u0259l\u0259rinin d\u0259y\u0259ri daha ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, institusional dayaqlar art\u0131q m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>C\u0259nubi Qafqazda formala\u015fan yeni geosiyasi reall\u0131q \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin strateji vizyonunun n\u0259tic\u0259sidir. Heyd\u0259r \u018fliyevin &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; il\u0259 \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu qlobal konsensus platformas\u0131 \u0130lham \u018fliyev d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259rinin inteqrasiyas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 inki\u015faf etdirilmi\u015f, regionun Avrasiyan\u0131n \u0259sas \u0259laq\u0259l\u0259ndirici qov\u015faqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn real potensial formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lham \u018fliyevin tarixi missiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqazda m\u00fcnaqi\u015f\u0259 yaradan struktur \u015f\u0259rtl\u0259ri transformasiya etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. Bu miqyasda d\u0259yi\u015fiklik yaln\u0131z uzunm\u00fcdd\u0259tli vizyon, g\u00fccl\u00fc siyasi irad\u0259 v\u0259 qlobal prosesl\u0259ri d\u0259rind\u0259n t\u0259hlil ed\u0259 bil\u0259n liderlik modeli il\u0259 m\u00fcmk\u00fcn ola bil\u0259r. Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi meqalayih\u0259l\u0259r AB\u015e, Avropa \u0130ttifaq\u0131, Rusiya, \u00c7in, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran kimi \u0259sas aktorlar\u0131n maraqlar\u0131n\u0131 vahid geoiqtisadi m\u00fcst\u0259vid\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131r, eyni zamanda regionun s\u00fclh v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259kan\u0131na transformasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar p\u0259nc\u0259r\u0259si yarad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>C\u0259nubi Qafqaz\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k yol x\u0259rit\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n rolu<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi tarixi z\u0259f\u0259r yaln\u0131z h\u0259rbi-siyasi u\u011fur deyil, h\u0259m d\u0259 son \u00fc\u00e7 onillikd\u0259 qurulan enerji v\u0259 n\u0259qliyyat geopolitikas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin strategiyas\u0131 m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xarici g\u00fccl\u0259rin birba\u015fa m\u00fcdaxil\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa imkan verdi. Bu u\u011fur t\u0259sad\u00fcfi deyildi.\u00a0<strong>\u0130ll\u0259r boyu Az\u0259rbaycan Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 enerji t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131na, Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn regional sabitlik t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131na, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 strateji m\u00fctt\u0259fiq\u0259 v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015f qap\u0131s\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi. Beyn\u0259lxalq aktorlar \u00fc\u00e7\u00fcn bu status-kvo d\u0259yi\u015fm\u0259si risk yox, yeni reall\u0131\u011f\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si z\u0259rur\u0259ti kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirildi.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra Az\u0259rbaycan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi v\u0259 regional kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 kimi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rl\u0259 s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyini geoiqtisadi mexanizm\u0259 \u00e7evir\u0259r\u0259k revan\u015fizm\u0259 deyil, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q v\u0259 inteqrasiya \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik konsepsiyas\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdi. Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf rayonlar\u0131n azad olunmas\u0131 il\u0259 daxili kommunikasiya x\u0259rit\u0259si b\u0259rpa olundu, \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f is\u0259 n\u0259qliyyat, logistika v\u0259 &#8220;ya\u015f\u0131l enerji&#8221; m\u0259rk\u0259zl\u0259ri kimi planla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. TRIPP layih\u0259si v\u0259 dig\u0259r meqalayih\u0259l\u0259r yaln\u0131z fiziki infrastruktur deyil, onlar C\u0259nubi Qafqazda geoiqtisadi model v\u0259 inteqrasiya platformas\u0131d\u0131r, qar\u015f\u0131durma yerin\u0259 kommunikasiyalar, blokada yerin\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, t\u0259hl\u00fck\u0259 yerin\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131l\u0131q t\u0259klif edir. Prezident \u0130lham \u018fliyev qalib \u00f6lk\u0259nin lideri kimi riskl\u0259ri \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k regionun uzunm\u00fcdd\u0259tli sabitliyin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f c\u0259sar\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirdi.<\/p>\n<p><strong>Bel\u0259likl\u0259, \u0130lham \u018fliyev strategiyas\u0131 regionun t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik arxitekturas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n &#8220;z\u0259man\u0259tl\u0259r paketi&#8221; yarad\u0131r &#8211; enerji t\u0259dar\u00fck\u00fc, tranzit imkanlar\u0131 v\u0259 kommunikasiya g\u00fcnd\u0259liyi bir-birini tamamlay\u0131r, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 uzla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 sabitlik m\u0259kan\u0131na \u00e7evirir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>AB\u015e-d\u0259n etiraf: \u0130lham \u018fliyevin liderliyi Az\u0259rbaycan\u0131 regional reall\u0131\u011f\u0131 formala\u015fd\u0131ran aktora \u00e7evirib<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e-nin vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259ri bir daha C\u0259nubi Qafqaz regionunun formala\u015fmaqda olan yeni d\u00fcnya nizam\u0131nda yeri v\u0259 roluna Va\u015finqtonun bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u0259rgil\u0259di. AB\u015e Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259klif etdiyi, Prezident \u0130lham \u018fliyevin m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu\u00a0<strong>&#8220;Dayan\u0131ql\u0131 s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyi il\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n transformasiyas\u0131&#8221;<\/strong>\u00a0strategiyas\u0131n\u0131 \u0259sas tutur, Va\u015finqton regionun g\u0259l\u0259c\u0259yi, onun potensial\u0131n\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, enerji, n\u0259qliyyat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259rini birl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 yeni reall\u0131q yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Bak\u0131 il\u0259 eyni bax\u0131\u015fa malikdir.<\/p>\n<p>Fevral\u0131n 10-da Bak\u0131da Az\u0259rbaycan Prezidenti il\u0259 birg\u0259 m\u0259tbuata a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda AB\u015e-nin vitse-prezidenti Cey.Di.Vens bunu bel\u0259 ifad\u0259 etdi:<strong>\u00a0&#8220;Haz\u0131rda s\u00fclh sazi\u015fi bax\u0131m\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, Prezident \u018fliyev h\u0259qiq\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u0259 layiqdir. Bu g\u00fcn m\u0259n Erm\u0259nistanda idim. Erm\u0259nistan\u0131n Ba\u015f naziri v\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidentinin liderliyi olmasayd\u0131, biz s\u00fclh sazi\u015fin\u0259 nail ola bilm\u0259zdik. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, \u00fc\u00e7 \u015f\u0259xs tarixi s\u00fclh\u00fc yaratd\u0131. Bu \u00f6lk\u0259nin Prezidenti, Erm\u0259nistan\u0131n Ba\u015f naziri v\u0259 \u0259lb\u0259tt\u0259, AB\u015e Prezidenti birg\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k, \u0259vv\u0259ll\u0259r m\u00fcharib\u0259 olmu\u015f m\u0259kanda s\u00fclh yaratd\u0131lar. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bir vaxtlar yaln\u0131z m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 olan yerd\u0259 \u0259min-amanl\u0131q yaranacaq. Bu, Prezident \u018fliyevin liderliyinin v\u0259 r\u0259hb\u0259rliyinin bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 AB\u015e Prezidenti xarici siyas\u0259timizi qurur. Bir halda ki, biz ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful ola, t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q qura bil\u0259riks\u0259, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 biz bir-birimizl\u0259 vuru\u015fmal\u0131y\u0131q?!<\/strong><\/p>\n<p><strong>Fikrimc\u0259, AB\u015e il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q regionda daha m\u00f6hk\u0259m s\u00fclh\u0259 v\u0259 \u0259min-amanl\u0131\u011fa aparacaq, AB\u015e-nin i\u015f adamlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 bazarlara \u00e7\u0131x\u0131\u015f yaranacaq. Bununla daha t\u0259kmil d\u00fcnya yaranacaq ki, insanlar bir-biri il\u0259 vuru\u015fmas\u0131nlar, ticar\u0259t apars\u0131nlar. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu, AB\u015e Prezidentinin missiyas\u0131n\u0131n v\u0259 xarici siyas\u0259tinin \u00f6z\u0259yidir. Biz \u00fcmumi maraqlar \u0259sas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259 v\u0259 bir-birimizl\u0259 daha b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r qura bil\u0259rik. Biz strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q s\u0259n\u0259dini imzalad\u0131q. Fikrimc\u0259, bu, t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 r\u0259smil\u0259\u015fdirir v\u0259 \u00e7ox ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, AB\u015e-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri dayan\u0131ql\u0131d\u0131r v\u0259 xalqlar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck n\u0259tic\u0259l\u0259r verm\u0259kd\u0259 davam ed\u0259c\u0259k&#8221;<\/strong>.<\/p>\n<p>Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, \u0259lav\u0259 \u015f\u0259rh\u0259 ehtiyac yoxdur.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Prezidentinin M\u00fcnxend\u0259 ustad geosiyas\u0259t d\u0259rsi, yaxud Az\u0259rbaycan A\u0130-nin bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015fir?<\/strong><\/p>\n<p>C\u0259nubi Qafqaz regionu v\u0259 onun \u015e\u0259rq-Q\u0259rb ba\u011flant\u0131lar\u0131nda rolu, potensial\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n meqalayih\u0259l\u0259r il\u0259 yeni reall\u0131q yaratmas\u0131, regionu transformasiya etm\u0259si, Avrasiyan\u0131n n\u0259qliyyat hablar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si perspektivinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 fevral\u0131n 13-15-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n 62-ci M\u00fcnxen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131nda \u0259sas m\u00f6vzulardan biri oldu. Fevral\u0131n 14-d\u0259 Konfrans \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259<strong>\u00a0&#8220;A\u00e7\u0131q d\u0259hliz siyas\u0259ti?<\/strong>\u00a0Trans-X\u0259z\u0259r \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259si&#8221; m\u00f6vzusunda panel m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev bir daha \u00f6lk\u0259mizin b\u00f6y\u00fck X\u0259z\u0259r regionu (M\u0259rk\u0259zi Asiya, C\u0259nubi Qafqaz) il\u0259 Qara D\u0259niz regionu aras\u0131nda regional ba\u011flant\u0131lar\u0131n qurulmas\u0131, \u00c7in-Avropa n\u0259qliyyat-logistika sistemind\u0259 yeni imkanlar, alternativl\u0259r yaratmas\u0131n\u0131 geni\u015f t\u0259hlil el\u0259di v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin nec\u0259 \u015f\u0259kill\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 at\u0131lan add\u0131mlar\u0131 vur\u011fulad\u0131:\u00a0<strong>&#8220;Bir m\u0259qam\u0131 da vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m, biz region \u00f6lk\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda dan\u0131\u015fd\u0131q v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin o tay\u0131nda M\u0259rk\u0259zi Asiyadak\u0131 qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131 unutmamal\u0131y\u0131q. \u00c7\u00fcnki onlar olmadan \u00c7ind\u0259n Avropaya he\u00e7 bir y\u00fck da\u015f\u0131maq m\u00fcmk\u00fcn olmayacaq. Bel\u0259likl\u0259, \u00c7in, M\u0259rk\u0259zi Asiya, X\u0259z\u0259r d\u0259nizi, Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Erm\u0259nistan, T\u00fcrkiy\u0259, Avropa &#8211; co\u011frafiya budur v\u0259 Az\u0259rbaycan art\u0131q M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00e7ox f\u0259al qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259dir. \u00d6t\u0259n ilin noyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan r\u0259smi olaraq M\u0259rk\u0259zi Asiya be\u015fliyin\u0259 daxil edildi, M\u0259rk\u0259zi Asiya be\u015fliyi alt\u0131l\u0131\u011fa \u00e7evrildi. Bu, misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir hadis\u0259dir, \u00e7\u00fcnki biz C\u0259nubi Qafqaz \u00f6lk\u0259siyik, amma M\u0259rk\u0259zi Asiya M\u0259\u015fv\u0259r\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fcy\u00fck.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Biz ba\u011flant\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcr\u00fck, M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00c7in aras\u0131nda da ba\u011flant\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Xan\u0131m Helqan\u0131n vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vcud yollarla yana\u015f\u0131, \u00c7in t\u0259r\u0259find\u0259n tikilm\u0259kd\u0259 olan v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n ba\u015fqa bir yol da var &#8211; X\u0259z\u0259r\u0259 aparan daha bir yol. \u00c7ind\u0259n Qazax\u0131stan vasit\u0259sil\u0259 X\u0259z\u0259r\u0259 uzanan m\u00f6vcud yoldan \u0259lav\u0259 olaraq. \u00c7in haz\u0131rda \u00c7in-Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan-\u00d6zb\u0259kistan-T\u00fcrkm\u0259nistan-X\u0259z\u0259r yolunu maliyy\u0259l\u0259\u015fdirir. Yen\u0259 d\u0259 yol X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 gedir. Bu o dem\u0259kdir ki, o, Az\u0259rbaycana v\u0259 sonra C\u0259nubi Qafqazdan ke\u00e7\u0259r\u0259k Avropaya \u00e7atacaq. Bel\u0259likl\u0259, xeyli geosiyas\u0259t, xeyli beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, xeyli diplomatiya h\u0259yata ke\u00e7irilir. Az\u0259rbaycan bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rin mar\u015frutu boyunca ke\u00e7\u0259n, ham\u0131s\u0131 il\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r quraraq Bak\u0131dan Aral\u0131q d\u0259nizin\u0259 neft k\u0259m\u0259ri, Bak\u0131dan \u0130taliyaya qaz k\u0259m\u0259ri kimi transmilli layih\u0259l\u0259r\u0259 start ver\u0259n v\u0259 onlara r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259yi bacaran bir \u00f6lk\u0259dir. Bel\u0259likl\u0259, bu, Avrasiyan\u0131n \u00e7ox geni\u015f co\u011frafiyas\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn daha bir \u00e7ox g\u00fccl\u00fc siyasi z\u0259man\u0259t olacaq&#8221;.<\/strong><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin bu t\u0259hlili Az\u0259rbaycan\u0131n regional siyas\u0259tini yaln\u0131z milli kontekstd\u0259 deyil, Avrasiyan\u0131n d\u0259yi\u015f\u0259n geoiqtisadi arxitekturas\u0131 kontekstind\u0259 oxunmas\u0131n\u0131n vacibliyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bu vizyon v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rl\u0259 A\u0130-nin d\u0259 bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir v\u0259 daha geni\u015f, strateji d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir. Art\u0131q A\u0130-d\u0259 q\u0259bul edirl\u0259r ki, Prezident \u0130lham \u018fliyevin &#8220;b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 cilovlamaq&#8221; strategiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan klassik qar\u015f\u0131durma v\u0259 blokla\u015fma modelini deyil, maraqlar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q \u00fcz\u0259rind\u0259n idar\u0259 edilm\u0259 yana\u015fmas\u0131n\u0131 se\u00e7m\u0259kl\u0259 regional geosiyas\u0259td\u0259 yeni \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r v\u0259 bax\u0131\u015f formala\u015fd\u0131r\u0131b. Bu strategiyan\u0131n h\u0259d\u0259fi b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n n\u0259qliyyat-logistika, qov\u015faq potensial\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaqla uzla\u015fd\u0131rmaq, rasional maraqlar balans\u0131 yaratmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lham \u018fliyevin bu strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n biri Az\u0259rbaycan\u0131n geosiyasi subyekt kimi m\u00f6vqeyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sidir. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi, M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131n Avropaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131, enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 \u0259sas n\u0259qliyyat mar\u015frutlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn real planlar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 Az\u0259rbaycan amili dayan\u0131r. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n add\u0131mlar\u0131 t\u0259kc\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t\u0259 deyil, g\u0259l\u0259c\u0259k onillikl\u0259r\u0259 hesablanan geosiyasi reall\u0131qlara uy\u011fun qurulur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidentinin analizl\u0259rind\u0259n sonra Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n Geni\u015fl\u0259nm\u0259 \u00fczr\u0259 komissar\u0131 Marta Kos s\u00f6z\u00fcged\u0259n panelin sonuna yax\u0131n verdiyi a\u00e7\u0131qlama r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259-m\u0259rh\u0259l\u0259 A\u0130-nin strateji yana\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259, daha obyektiv olmas\u0131na nec\u0259 nail oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir:<strong>\u00a0&#8220;\u018fsrl\u0259r ke\u00e7ir, lakin biz bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r haqq\u0131nda indid\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259liyik. B\u0259lk\u0259 d\u0259 biz\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259 bu, inan\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, lakin g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yollar a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 region liderl\u0259ri bunu anlay\u0131rlar ki, biz bundan nec\u0259 faydalana bil\u0259rik, Avropa nec\u0259 faydalana bil\u0259r v\u0259 bu bax\u0131mdan, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bu, faydal\u0131d\u0131r. Bu, bel\u0259 d\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Bu, Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn yax\u015f\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki \u00c7in\u0259 daha yax\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 olunacaq. Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f M\u0259rk\u0259zi Asiya vasit\u0259sil\u0259 t\u0259min edil\u0259c\u0259k. B\u00fct\u00fcn bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin v\u0259 geosiyasi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n h\u0259lli asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil&#8221;.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"azpolitika.info-desktop-1\"><\/div>\n<div><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/strong><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sadiq QURBANOV, Milii M\u0259clisin T\u0259bii ehtiyatlar, energetika v\u0259 ekologiya komit\u0259sinin s\u0259dri Qlobal siyas\u0259td\u0259 liderlik b\u00f6hranlar\u0131n idar\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyi strateji imkanlara \u00e7evirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Tarix\u0259n imperiyalararas\u0131 r\u0259qab\u0259t m\u0259kan\u0131 olmu\u015f&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":71412,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[50,1],"tags":[],"class_list":["post-71411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71411"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71415,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71411\/revisions\/71415"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/71412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}