{"id":70604,"date":"2026-02-13T09:36:50","date_gmt":"2026-02-13T05:36:50","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=70604"},"modified":"2026-02-13T09:37:46","modified_gmt":"2026-02-13T05:37:46","slug":"akademik-suni-intellektin-kimyada-t%c9%99tbiqi-kompleks-v%c9%99-sistemli-yanasma-t%c9%99l%c9%99b-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=70604","title":{"rendered":"<span style=\"color:red\">Akademik: S\u00fcni intellektin kimyada t\u0259tbiqi kompleks v\u0259 sistemli yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir<\/span>"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin s\u0259dri, akademik Fuad \u018fliyev Az\u0259rbaycan kimya elminin inki\u015faf\u0131nda, \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq sah\u0259 \u00fczr\u0259 elmi kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259ri olan, eyni zamanda, G\u0259nc\u0259nin ictimai-siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak ed\u0259n\u00a0 tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rimizd\u0259n biridir. O,d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n elm qar\u015f\u0131s\u0131nda qoydu\u011fu strateji v\u0259zif\u0259l\u0259r, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 qar\u015f\u0131da duran prioritetl\u0259r, kimya elmind\u0259 s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fman\u0131n t\u0259tbiqi imkanlar\u0131 v\u0259 s. il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar\u0131m\u0131z\u0131 \u0259trafl\u0131 cavabland\u0131r\u0131b.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<strong>H\u00f6rm\u0259tli Fuad m\u00fc\u0259llim, c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyevin AMEA-n\u0131n 80 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131, eyni zamanda yerli televiziya kanallar\u0131na verdiyi m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 elmin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 regional elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 ciddi v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyulmu\u015fdur. Siz bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259ti prizmas\u0131ndan nec\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirsiniz v\u0259 hans\u0131 konkret add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri hesab edirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018fvv\u0259la onu qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, Prezident \u0130lham \u018fliyevin AMEA-n\u0131n 80 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda Az\u0259rbaycan elmi \u00fc\u00e7\u00fcn strateji yol x\u0259rit\u0259si v\u0259 proqram xarakterli s\u0259n\u0259d kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. \u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Akademiyan\u0131n yubiley t\u0259dbirind\u0259 s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 yerli televiziyalara verdiyi m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 toxundu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r h\u0259r bir alim \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca ciddi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flard\u0131r. H\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015flarda Az\u0259rbaycan tarixinin obyektiv t\u0259qdimat\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131, s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fma kimi m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259r x\u00fcsusi vur\u011fulanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezidentin ziyal\u0131 ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmas\u0131, elmi m\u00fchitd\u0259 formala\u015fmas\u0131 onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259, f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 v\u0259 q\u0259bul etdiyi q\u0259rarlarda ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131nson d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda toxundu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r t\u0259sad\u00fcfi deyil, d\u0259rin bilik v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t\u0259 \u0259saslanan, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fch\u00fcm olan, taley\u00fckl\u00fc probleml\u0259rdir.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 Prezidenti AMEA-n\u0131n yubiley t\u0259dbirind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 elmin, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, Az\u0259rbaycan dilinin v\u0259 tarixi-m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011fi istiqam\u0259tind\u0259ki rolunu x\u00fcsusi vur\u011fulamaqla yana\u015f\u0131, elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n real n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 xidm\u0259t etm\u0259sinin vacibliyini \u00f6n plana \u00e7\u0259kmi\u015fdir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, h\u0259m\u00e7inin vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, elmi bilikl\u0259r birba\u015fa c\u0259miyy\u0259tin rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sin\u0259, sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259lidir. Bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar, x\u00fcsusil\u0259 regional elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin yenid\u0259n strukturla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, m\u00f6vcud imkanlardan daha s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 olunmas\u0131n\u0131 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin geni\u015f ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na uy\u011fun olaraq uzun ill\u0259rdir ki, t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131r, eyni zamanda maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilir, m\u0259lumatland\u0131r\u0131c\u0131 materiallar haz\u0131rlan\u0131r. B\u00f6lm\u0259 \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u0259h\u0259rimizin m\u0259kt\u0259blil\u0259ri il\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irilir, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 soyq\u0131r\u0131mlar v\u0259 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 bukletl\u0259r haz\u0131rlanaraq t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259qdim olunur. H\u0259min materiallar \u015fagirdl\u0259r\u0259 paylan\u0131l\u0131r v\u0259onlar\u0131n tariximiz bar\u0259d\u0259 d\u00fczg\u00fcn v\u0259 dol\u011fun m\u0259lumatlar almas\u0131na xidm\u0259t edir. Bu f\u0259aliyy\u0259t g\u0259nc n\u0259slin tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 milli \u015f\u00fcurun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, t\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, elm, t\u0259hsil v\u0259 istehsalat bir-birind\u0259n ayr\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdikd\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 olunmur. Bu, yaln\u0131z yerli deyil, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6z t\u0259sdiqini tapm\u0131\u015f bir yana\u015fmad\u0131r. Elmin dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun real maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 s\u00f6yk\u0259nm\u0259si vacibdir v\u0259 bu bax\u0131mdan elmi f\u0259aliyy\u0259tin kommersiyala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, t\u0259tbiqi n\u0259tic\u0259l\u0259r verm\u0259si \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biridir. M\u0259hz elm-t\u0259hsil-istehsalat v\u0259hd\u0259ti formala\u015fd\u0131\u011f\u0131, elmin istehsalata inteqrasiyas\u0131n\u0131n t\u0259min olundu\u011fu t\u0259qdird\u0259 elmi-innovativ inki\u015faf t\u0259min olunur v\u0259 elmin c\u0259miyy\u0259t\u0259 verdiyi fayda \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1998-ci il 26 mart tarixli \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 aktlar\u0131na siyasi v\u0259 h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259kl\u0259, bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lan elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259, tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 s\u0259yl\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 ciddi t\u0259kan vermi\u015fdir. Qeyd edim ki, b\u00f6y\u00fck tarixi v\u0259 siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bu s\u0259n\u0259dd\u0259n sonra az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131 aktlar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si sistemli xarakter alm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min F\u0259rman\u0131n icras\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259rin kontekstind\u0259 geni\u015f t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7oxsayl\u0131 elmi \u0259s\u0259rl\u0259r haz\u0131rlanaraq xarici dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmu\u015f, yeni faktlar v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259r toplanm\u0131\u015fd\u0131r. Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar Xocal\u0131, A\u011fdaban, Quba, \u015eamax\u0131, Xa\u00e7maz, L\u0259nk\u0259ran, Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 dig\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 da\u015fnak erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 aktlar\u0131n\u0131 elmi \u0259saslarla \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 Quba v\u0259 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 A\u011fdaban v\u0259 F\u0259rrux k\u0259ndl\u0259rind\u0259 a\u015fkar edil\u0259n k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131qlar bu faci\u0259l\u0259rin dan\u0131lmaz s\u00fcbutlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 Qaraba\u011f \u0259razil\u0259rinin azad edilm\u0259sind\u0259n sonra apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 a\u015fkar edil\u0259n faktlar v\u0259 insan qal\u0131qlar\u0131 bu hadis\u0259l\u0259rin soyq\u0131r\u0131m\u0131 xarakterini bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. Haz\u0131rda B\u00f6lm\u0259d\u0259 haz\u0131rlanmaqda olan kitabda erm\u0259nil\u0259rin tarix boyu az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri zorak\u0131l\u0131q v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti sistemli \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 m\u00f6vzu geni\u015f tarixi kontekstd\u0259 t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0<\/strong><strong>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n, x\u00fcsusi maraq do\u011furan hans\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rini v\u0259 layih\u0259l\u0259ri misal g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u00fcasir d\u00f6vr texnologiyalar \u0259sridir v\u0259 bu g\u00fcn komp\u00fcter texnologiyalar\u0131 olmadan he\u00e7 bir sah\u0259d\u0259 effektiv f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bu kontekstd\u0259 biz maraql\u0131 bir eksperiment apard\u0131q: s\u00fcni intellekt proqramlar\u0131ndadahi Az\u0259rbaycan \u015fairi Nizami G\u0259nc\u0259vi il\u0259 ba\u011fl\u0131 axtar\u0131\u015f etdik v\u0259 ilkin n\u0259tic\u0259l\u0259rd\u0259 onun tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni kimliyin\u0259 uy\u011fun olmayan t\u0259svirl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131q. Bu, bir daha g\u00f6st\u0259rdi ki, Nizami irsinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan alim v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n d\u00fczg\u00fcn v\u0259 sistemli\u015f\u0259kild\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 yet\u0259rinc\u0259 diqq\u0259t ay\u0131rmay\u0131blar. Sonradan bu sah\u0259d\u0259 olan m\u0259lumatlar\u0131 m\u00fct\u0259madi olaraq yenil\u0259dik, z\u0259nginl\u0259\u015fdirdik v\u0259 bir ay sonra t\u0259krar eksperiment apard\u0131q. Bu d\u0259f\u0259 s\u00fcni intellekt art\u0131q Nizami G\u0259nc\u0259vi haqq\u0131nda daha do\u011fru v\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun n\u0259tic\u0259l\u0259r t\u0259qdim etdi. Bu fakt onu g\u00f6st\u0259rir ki, informasiya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 elektron m\u00fchit son d\u0259r\u0259c\u0259 h\u0259lledici rol oynay\u0131r v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 z\u0259if t\u0259r\u0259fl\u0259rimiz, h\u0259lli vacib olan probleml\u0259rimiz vard\u0131r.<\/p>\n<p>Daha sonra G\u0259nc\u0259 memarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00fcni intellekt \u00fcz\u0259rind\u0259n axtar\u0131\u015f apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, n\u0259tic\u0259 olaraq sad\u0259c\u0259 abstrakt, \u00fcmumi t\u0259svirl\u0259r \u0259ld\u0259 olundu. Bu da onun g\u00f6st\u0259ricisidir ki, G\u0259nc\u0259nin z\u0259ngin memarl\u0131q irsi r\u0259q\u0259msal m\u0259kanda yet\u0259rinc\u0259 t\u0259qdim olunmay\u0131b. Halbuki tarix g\u00f6st\u0259rir ki, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin memarl\u0131q simas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda polyak memarlar\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu olub v\u0259 bu, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, elmin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin milli s\u0259rh\u0259dl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha s\u00fcbut edir. Bu kimi n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, elm mill\u0259t v\u0259 s\u0259rh\u0259d tan\u0131m\u0131r, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 m\u0259xsus d\u0259y\u0259rdir. Elm, \u0259slind\u0259, d\u00fcnyan\u0131n a\u00e7ar\u0131d\u0131r v\u0259 onu n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fczg\u00fcn v\u0259 dol\u011fun t\u0259qdim ets\u0259k, bir o q\u0259d\u0259r s\u0259m\u0259r\u0259li n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 ed\u0259rik.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 Akademiyan\u0131n 80 illik yubileyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u201cG\u0259nc\u0259nin elm m\u0259b\u0259di\u201d kitab\u0131 v\u0259 \u201cG\u0259nc\u0259nin elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259ri\u201d adl\u0131 monoqrafiya n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Bununla yana\u015f\u0131, haz\u0131rda \u201cG\u0259nc\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d m\u00f6vzusunda i\u015f apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<strong>M\u0259lumdur ki<\/strong>,\u00a0<strong>s\u00fcni intellekt bu g\u00fcn qlobal trend\u0259 \u00e7evrilib v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. Maraql\u0131d\u0131r, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu kimi prosesl\u0259rin kimya elmin\u0259 inteqrasiyas\u0131, t\u0259tbiqi haz\u0131rda hans\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259dir v\u0259 G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 m\u00fcvafiq istiqam\u0259td\u0259 hans\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0<\/strong>D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n da vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fma art\u0131q elmin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.Bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara cavab olaraq B\u00f6lm\u0259d\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fma v\u0259 s\u00fcni intellektin t\u0259tbiqi istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsusi olaraq \u201cR\u0259q\u0259msalla\u015fma, S\u00fcni \u0130ntellekt v\u0259 Elektron Xidm\u0259tl\u0259r\u201d \u015f\u00f6b\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015f, elektron s\u0259n\u0259d d\u00f6vriyy\u0259si tam \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiq edilmi\u015fdir. Haz\u0131rda arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin 87 faizi elektron formata k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, bu da h\u0259m m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131, h\u0259m d\u0259 operativ istifad\u0259si bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, B\u00f6lm\u0259nin elmi jurnallar\u0131n\u0131n P-ISSN v\u0259 DOI g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri yenil\u0259nmi\u015f, onlar\u0131n beyn\u0259lxalq elmi informasiya sisteml\u0259rin\u0259 inteqrasiyas\u0131 t\u0259min olunmu\u015fdur. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, b\u00fct\u00fcn bu t\u0259dbirl\u0259r elmi f\u0259aliyy\u0259tin \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na, \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259rin beyn\u0259lxalq elmi ictimaiyy\u0259t\u0259 daha effektiv t\u0259qdim olunmas\u0131na xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, kimya elmi d\u0259 bu prosesl\u0259rd\u0259n k\u0259narda qalm\u0131r. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 kimya sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlarda r\u0259q\u0259msalla\u015fman\u0131n t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ard\u0131c\u0131l t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir. X\u00fcsusil\u0259 elmi laboratoriyalarda r\u0259q\u0259msal avadanl\u0131qlardan istifad\u0259, eksperimental n\u0259tic\u0259l\u0259rin proqram t\u0259minatlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259hlili v\u0259 elektron m\u0259lumat bazalar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bu sah\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm ilkin add\u0131mlar kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 s\u00fcni intellektin kimya elmin\u0259 geni\u015f t\u0259tbiqi h\u0259l\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir v\u0259 bu proses aliml\u0259rimizd\u0259n sistemli, h\u0259rt\u0259r\u0259fli yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir. Buraya m\u00fcvafiq sah\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, m\u00fcasir proqram t\u0259minatlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f, elmi-t\u0259dqiqat institutlar\u0131 il\u0259 istehsalat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, n\u00fcfuzlu beyn\u0259lxalq qurumlarla \u0259laq\u0259l\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 s. daxildir. S\u00fcni intellektin t\u0259tbiqi kimy\u0259vi prosesl\u0259rin optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 resurslardan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 bax\u0131m\u0131ndan da b\u00f6y\u00fck potensiala malikdir. Qar\u015f\u0131dak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d bu texnologiyalar\u0131n elmi m\u00fchitd\u0259 daha geni\u015f t\u0259tbiqini t\u0259min etm\u0259k v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259ri real istehsalat v\u0259 s\u0259naye prosesl\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Fuad m\u00fc\u0259llim, AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259si uzun ill\u0259rdir Az\u0259rbaycan\u0131n Q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sind\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n \u0259sas koordinatoru rolunu oynay\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 B\u00f6lm\u0259nin prioritet f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259ri, qar\u015f\u0131s\u0131nda duran v\u0259zif\u0259l\u0259r v\u0259 perspektivl\u0259ri bar\u0259d\u0259 d\u0259 m\u0259lumat verm\u0259yinizi ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;\u00a0G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259tinin prioritet istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri, Prezidentin d\u0259 vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, Az\u0259rbaycan\u0131n Q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sinin tarixinin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Q\u0259rb b\u00f6lg\u0259si tarix boyu z\u0259ngin elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsi, g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri v\u0259 aliml\u0259ri il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. VII-X \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f \u00e7oxsayl\u0131 aliml\u0259rin irsi bu g\u00fcn d\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda, poeziyas\u0131nda v\u0259 muzeyl\u0259rind\u0259 qorub saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6lm\u0259nin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 dahi \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi, xaricd\u0259 saxlan\u0131lan q\u0259dim \u0259s\u0259rl\u0259rin tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin v\u0259 Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259sinin t\u0259bli\u011fi daxildir. M\u0259s\u0259l\u0259n, dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri Nizami G\u0259nc\u0259vinin anadan olmas\u0131n\u0131n 870 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 d\u00fcnya muzeyl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259r etdik, miniat\u00fcrl\u0259r v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259r g\u0259tirdik, bir ne\u00e7\u0259 orijinal n\u00fcmun\u0259 d\u0259 \u0259ld\u0259 olundu. Onlardan biri \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 q\u0131z\u0131l \u015friftl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f 2500 funt-sterlinq d\u0259y\u0259rind\u0259 \u0259lyazmad\u0131r. Bundan ba\u015fqa, \u00f6t\u0259n il B\u00f6lm\u0259d\u0259 \u201cNizami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Amerika t\u0259dqiqatlar\u0131nda\u201d\u00a0m\u00f6vzusu \u00fczr\u0259 dahi \u015fairimizin irsinin XV \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u00f6yr\u0259nilm\u0259 tarixi ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, \u0259lyazmalar\u0131n yay\u0131lma co\u011frafiyas\u0131 v\u0259 t\u0259dqiqat \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri t\u0259hlil edilib, d\u00fcnya \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda Nizami irsinin \u00f6n\u0259mi, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 m\u0259n\u0259vi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikrin inki\u015faf\u0131nda rolu t\u0259dqiq olunub.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 2011-ci ild\u0259n \u201cNizami\u015f\u00fcnasl\u0131q\u201d (elmi \u0259s\u0259rl\u0259r) jurnal\u0131 n\u0259\u015fr edilir. \u201cNizami\u015f\u00fcnasl\u0131q\u201d jurnal\u0131 dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri Nizami G\u0259nc\u0259vinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sistemli v\u0259 elmi \u0259saslarla t\u0259dqiqi bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik ixtisasla\u015fm\u0131\u015f n\u0259\u015frdir. Jurnal Nizami irsinin m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n \u2013 filoloji, \u0259d\u0259bi-n\u0259z\u0259ri, f\u0259ls\u0259fi, tarixi v\u0259 m\u00fcqayis\u0259li aspektl\u0259rd\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259 nizami\u015f\u00fcnasl\u0131q elminin inki\u015faf\u0131na t\u00f6hf\u0259 verir.<\/p>\n<p>\u201cNizami\u015f\u00fcnasl\u0131q\u201d jurnal\u0131n\u0131n redaksiya hey\u0259tind\u0259 xarici aliml\u0259rin yer almas\u0131 onun beyn\u0259lxalq elmi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q platformas\u0131 kimi rolunu daha da g\u00fccl\u0259ndirir. Bununla yana\u015f\u0131, h\u0259min aliml\u0259rin f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi n\u00fcfuzlu elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259n olan dig\u0259r t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n m\u0259qal\u0259l\u0259rinin m\u00fct\u0259madi olaraq jurnalda n\u0259\u015fr edilm\u0259si Nizami irsinin qlobal elmi m\u00fcst\u0259vid\u0259 m\u00fczakir\u0259sin\u0259 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131na geni\u015f imkanlar yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu amil, x\u00fcsusil\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vinin az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq d\u00fcnya elmi ictimaiyy\u0259tind\u0259 m\u0259hz dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi kimi tan\u0131d\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bel\u0259likl\u0259, \u201cNizami\u015f\u00fcnasl\u0131q\u201d jurnal\u0131 yaln\u0131z elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n d\u0259rc edildiyi akademik platforma deyil, eyni zamanda Nizami G\u0259nc\u0259vi irsinin milli-m\u0259d\u0259ni kimlik kontekstind\u0259 beyn\u0259lxalq miqyasda t\u0259bli\u011fin\u0259 v\u0259 qorunmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli n\u0259\u015frdir.<\/p>\n<p>B\u00f6lm\u0259d\u0259 Q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sinin folkloru, tarixi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, arxeoloji v\u0259 etnoqrafik irsi il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na da x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verilir. \u00c7\u00fcnki bu, canl\u0131 bir irs kimi daim ara\u015fd\u0131rma, yeni tap\u0131nt\u0131lar v\u0259 s\u0259n\u0259dli materiallarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir. Folklor t\u0259kc\u0259 ke\u00e7mi\u015fin yadda\u015f\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 b\u00f6lg\u0259nin m\u0259d\u0259ni identikliyini qoruyan v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259n d\u0259y\u0259rli bir x\u0259zin\u0259dir.<\/p>\n<p>2026-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259fl\u0259rimiz aras\u0131nda s\u00fcni intellekt, r\u0259q\u0259msal texnologiyalar v\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259l\u0259rind\u0259 elmi-t\u0259\u015fkilati i\u015fl\u0259rin t\u0259\u015fkili x\u00fcsusi yer tutur. Bu sah\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131lacaq t\u0259dqiqatlar v\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan layih\u0259l\u0259r h\u0259m elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin s\u00fcr\u0259tli t\u0259tbiqin\u0259, h\u0259m d\u0259 praktiki n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131na \u015f\u0259rait yaradacaq. G\u00fcman edir\u0259m ki, bu istiqam\u0259tl\u0259r \u00f6lk\u0259nin innovasiya potensial\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k, elmin real h\u0259yata inteqrasiyas\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Haz\u0131rda AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 hans\u0131 aktual probleml\u0259r prioritet istiqam\u0259t kimi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211;\u00a0<\/em>Narahatedici \u0259sas m\u0259qamlardan biri ondan ibar\u0259tdir ki, uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 G\u0259nc\u0259nin tarixi sistemli \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif aliml\u0259r \u015f\u0259h\u0259rin tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaln\u0131z q\u0131sa qeydl\u0259r aparm\u0131\u015flar. Qeyd edim ki, B\u00f6lm\u0259nin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 G\u0259nc\u0259nin arxeoloji v\u0259 etnoqrafik irsinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. G\u0259nc\u0259nin elm, inc\u0259s\u0259n\u0259t tarixi, s\u0259n\u0259tkarl\u0131q n\u00f6vl\u0259ri v\u0259 el s\u0259n\u0259ti \u00fczr\u0259 materiallar toplan\u0131l\u0131r v\u0259 i\u015fl\u0259nilir. M\u0259qs\u0259dimiz b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k G\u0259nc\u0259nin tarixini daha sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq etm\u0259k, eyni zamanda real tarixi,arxeoloji v\u0259 etnoqrafik materiallar \u0259sas\u0131nda milli tariximizi daha d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259k, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259kdir.<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259nin tarixini t\u0259dqiq ed\u0259n arxeoloqlar t\u0259r\u0259find\u0259n ya\u015f\u0131 t\u0259xmin\u0259n 3300 il olan, son tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid kurqanlar a\u015fkar edilib. Bu qaz\u0131nt\u0131larda \u015f\u0259xs\u0259n \u00f6z\u00fcm d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. Az\u0259rbaycanla yana\u015f\u0131, \u0130taliya, Fransa v\u0259 Yaponiyadan olan arxeoloqlar da c\u0259lb olunub. Kurqan tipli q\u0259birl\u0259r h\u0259min d\u00f6vr insanlar\u0131n\u0131n d\u0259fn ad\u0259tl\u0259rini v\u0259 dini d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u0259ks etdir\u0259n maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ridir. O d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u0130slam dini h\u0259l\u0259 m\u00f6vcud olmasa da, d\u0259fn zaman\u0131 \u00f6l\u00fcl\u0259rin \u00fcz\u00fc qibl\u0259y\u0259 do\u011fru yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u00fch\u00fcm tarixi s\u00fcbutdur.<\/p>\n<p>Xat\u0131rlad\u0131m ki, Prezident \u0130lham \u018fliyev AMEA-n\u0131n h\u0259m 70, h\u0259m d\u0259 80 illik yubileyl\u0259rind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda qeyd etmi\u015fdir ki, tariximiz m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hrif olunub. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan tarixinin real faktlar, elmi s\u00fcbutlar v\u0259 etibarl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda yenid\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n v\u0259 obyektiv \u015f\u0259kild\u0259 yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Eyni zamanda,Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 tarixin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259r zaman x\u00fcsusi h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015fm\u0131\u015f, bu m\u00f6vzuda prinsipial m\u00f6vqeyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etmi\u015fdir. O, milli tariximizin obyektiv \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259hrifl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259sinin vacibliyini vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r. Bu yana\u015fma sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259r olduqca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Az\u0259rbaycan dili tarix\u0259n son d\u0259r\u0259c\u0259 z\u0259ngin v\u0259 ifad\u0259li olmu\u015fdur. Dilimizin qorunmas\u0131 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Rus imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259lifbam\u0131z\u0131n \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi olmay\u0131b, bu, milli kimliy\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev AMEA-n\u0131n 70 illik yubileyind\u0259 d\u0259 qeyd etmi\u015fdir ki, o d\u00f6vrd\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 ana dilind\u0259 qol \u00e7\u0259k\u0259 bilmirdil\u0259r. Do\u011frudan da, dilimizi yad\u0131r\u011fam\u0131\u015f\u0131q.Zaman ke\u00e7dikc\u0259, \u00e7oxlu yad s\u00f6zl\u0259r dilimiz\u0259 daxil olur. Bu kimi probleml\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq h\u0259r bir alimin \u0259sas v\u0259zif\u0259si olmal\u0131d\u0131r. Biz dil\u0259 ana dili deyirik: ana V\u0259t\u0259n, ana torpaq, ana dili \u2013 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu qoruyub saxlamaq h\u0259m d\u0259 h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n borcudur. Bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lan i\u015fl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 terminoloji l\u00fc\u011f\u0259tin haz\u0131rlanmas\u0131d\u0131r. Q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sinin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus terminoloji \u015fiv\u0259si m\u00f6vcuddur, lakin bu b\u00f6lg\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca terminoloji l\u00fc\u011f\u0259t h\u0259l\u0259 haz\u0131rlanmay\u0131b v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259r davam etdirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, tarix h\u0259m olduqca \u00e7\u0259tin, h\u0259m d\u0259 maraql\u0131 elmdir. Onun \u00f6yr\u0259nilm\u0259si yaln\u0131z s\u00fcbutlara \u0259saslanan materiallar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131ld\u0131qda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 bel\u0259 materiallar \u00fcz\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir m\u00fcdaxil\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bu bax\u0131mdan h\u0259m dilimizin, h\u0259m d\u0259 tariximizin qorunmas\u0131 v\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bizim \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n 2026-c\u0131 ilin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cMemarl\u0131q v\u0259 \u015e\u0259h\u0259rsalma \u0130li\u201d elan edilm\u0259si \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin tarixi-memarl\u0131q irsinin qorunmas\u0131 v\u0259 elmi \u0259saslarla inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 bu il \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 hans\u0131 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri, layih\u0259 v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur?<\/strong><\/p>\n<p><em>&#8211;\u00a0<\/em>\u00d6t\u0259n il sentyabr\u0131n 28-d\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 III MDB Oyunlar\u0131n\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. Az\u0259rbaycan\u0131n ilk d\u0259f\u0259 ev sahibliyi etdiyi bu m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259dbirin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimini Prezident \u0130lham \u018fliyev v\u0259 Birinci xan\u0131m Mehriban \u018fliyeva izl\u0259dil\u0259r. Oyunlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 geni\u015f abadl\u0131q v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259ri apar\u0131ld\u0131, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rin asfalt \u00f6rt\u00fcy\u00fc yenil\u0259ndi, \u0259sasl\u0131 t\u0259mir i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu proses bir ne\u00e7\u0259 park\u0131 da \u0259hat\u0259 etdi, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rin i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif \u0259razil\u0259rind\u0259 yeni ya\u015f\u0131ll\u0131qlar sal\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259 tarix\u0259n z\u0259ngin memarl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 malik \u015f\u0259h\u0259rdir. Tarix\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, X \u0259srd\u0259n sonra G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b v\u0259 m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yollar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si onun s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na ciddi t\u0259kan verib. XII-XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 G\u0259nc\u0259 memarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z intibah d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131b. Bir \u00e7ox tarix\u00e7il\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, Nizami G\u0259nc\u0259vinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 G\u0259nc\u0259 y\u00fcks\u0259k inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f, memarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, \u201cMemarl\u0131q v\u0259 \u015e\u0259h\u0259rsalma \u0130li\u201d \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yatake\u00e7irilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u015e\u0259h\u0259rin tarixi-memarl\u0131q irsinin elmi \u0259saslarla \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf perspektivl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n davam etdirilm\u0259si planla\u015fd\u0131rl\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, G\u0259nc\u0259nin memarl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 baxd\u0131qda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, \u015f\u0259h\u0259rin dem\u0259k olar ki, h\u0259r bir m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 m\u0259scid v\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259r m\u00f6vcud olub. Sonradan m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259r aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b, yaln\u0131z m\u0259scid anlay\u0131\u015f\u0131 saxlan\u0131l\u0131b. Bu proses \u0259sas\u0259n rus imperiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilib. G\u0259nc\u0259nin memarl\u0131q v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qorunmas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015f\u0259h\u0259rsalma sah\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud probleml\u0259rin h\u0259lli s\u0131ras\u0131nda yeralt\u0131 yollar\u0131n b\u0259rpas\u0131, t\u0259hlili kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 biz d\u0259 bu istiqam\u0259ti \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri be\u015f d\u0259f\u0259 yerini d\u0259yi\u015fib v\u0259 Ming\u0259\u00e7evir q\u0259dim G\u0259nc\u0259 \u0259razisi hesab olunur. Tarixi yerl\u0259ri, abid\u0259l\u0259ri v\u0259 k\u0259nd adlar\u0131n\u0131 da qoruyub saxlamaq bizim borcumuzdur. Bunlar tariximizin ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir v\u0259 m\u00fchafiz\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, biz \u015f\u0259h\u0259rsalma m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 G\u0259nc\u0259nin q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259r memarl\u0131\u011f\u0131 \u00fcslubuna dair bir ne\u00e7\u0259 t\u0259klif haz\u0131rlam\u0131\u015f\u0131q v\u0259 onlar\u0131 m\u00fcvafiq proqrama daxil etmi\u015fik. \u201cMemarl\u0131q v\u0259 \u015e\u0259h\u0259rsalma \u0130li\u201d \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 AMEA-n\u0131n G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lifformatda t\u0259dbirl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. Bu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r G\u0259nc\u0259nin memarl\u0131q v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsinin elmi \u0259saslarla daha d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011fi istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan m\u00fch\u00fcm add\u0131mlard\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6lm\u0259d\u0259, h\u0259m\u00e7inin \u201cG\u0259nc\u0259nin elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259ri\u201d adl\u0131 ensiklopedik n\u0259\u015fr haz\u0131rlan\u0131r ki, bu da tarixi m\u0259nb\u0259 kimi olduqca d\u0259y\u0259rlidir. B\u00f6lm\u0259d\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 161 kitab n\u0259\u015fr etmi\u015fik, onlardan yaln\u0131z 75-i internetd\u0259 yerl\u0259\u015fdirilib. N\u0259\u015frl\u0259r aras\u0131nda G\u0259nc\u0259nin s\u00fcfr\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti kimi spesifik m\u00f6vzular da \u0259hat\u0259 olunub.<\/p>\n<p>Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6t\u0259n il \u0259rzind\u0259 13 problemi \u0259hat\u0259 ed\u0259n 19 m\u00f6vzu \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131b, m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259r olunub. B\u00f6lm\u0259nin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 2 kitab, 1 monoqrafiya, 2 kitab\u00e7a, 10-u xaricd\u0259 olmaqla 48 m\u0259qal\u0259, 14-\u00fc xaricd\u0259 olmaqla 84 konfrans material\u0131 d\u0259rc edilib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Fuad m\u00fc\u0259llim, m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 kimya sah\u0259sind\u0259\u00a0apar\u0131lan elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n, \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259rin d\u0259rman preparatlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda v\u0259 istehsalatda geni\u015f t\u0259tbiqi elmin real h\u0259yata inteqrasiyas\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Sizc\u0259, elm-istehsalat \u0259laq\u0259l\u0259rinin daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, elmin kommersiyala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 effektiv mexanizml\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ehtiyac vard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Do\u011frudur, bu g\u00fcn kimya elmi sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n elmi t\u0259dqiqatlar v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259r d\u0259rman preparatlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 istehsal prosesin\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259r\u0259k elmin real h\u0259yatda praktik istifad\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. N\u0259tic\u0259 olaraq elm v\u0259 istehsalat aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si h\u0259m elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin s\u00fcr\u0259tli t\u0259tbiqin\u0259, h\u0259m d\u0259 iqtisadi faydaya birba\u015fa t\u00f6hf\u0259 verir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rk\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259 aliml\u0259r daha \u00e7ox impakt faktorlu jurnallarda m\u0259qal\u0259l\u0259r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r, lakin d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, m\u0259qal\u0259l\u0259rin say\u0131 h\u0259r zaman elmin real t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rmir. H\u0259r hans\u0131 bir alimin n\u00fcfuzum\u0259qal\u0259 say\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259 bilm\u0259z. Bir m\u0259qal\u0259si d\u00fcnya miqyas\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli olan alim b\u00f6y\u00fck u\u011fur \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259r, h\u0259tta Nobel m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259 bil\u0259r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, \u0259sas k\u0259miyy\u0259t deyil, keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin y\u00fcks\u0259k olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 elm-istehsalat \u0259laq\u0259l\u0259rinin effektivl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin keyfiyy\u0259tininy\u00fcks\u0259ldilm\u0259sison d\u0259r\u0259c\u0259 vacibdir. G\u0259nc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n praktiki y\u00f6n\u00fcml\u00fc bilikl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259si, laboratoriyalar v\u0259 s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 toplamas\u0131, onlar\u0131n elmi n\u0259tic\u0259l\u0259rinin kommersiyala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan son d\u0259r\u0259c\u0259 vacibdir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, elmin kommersiyala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn institusional mexanizml\u0259r d\u0259 g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir. Buraya t\u0259dqiqatlar\u0131n patentl\u0259\u015fdirilm\u0259si, innovativ layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, elm v\u0259 s\u0259naye aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif qurumlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 s. daxildir. Bu yana\u015fma elmin keyfiyy\u0259tini, s\u0259m\u0259r\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na da m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">N\u0259rgiz Q\u0259hr\u0259manova,<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\"><em>AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti aparat\u0131n\u0131n \u0130ctimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r, m\u0259tbuat v\u0259 informasiya \u015f\u00f6b\u0259sinin Elektron informasiya sektorunun m\u00fcdiri<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 G\u0259nc\u0259 B\u00f6lm\u0259sinin s\u0259dri, akademik Fuad \u018fliyev Az\u0259rbaycan kimya elminin inki\u015faf\u0131nda, \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq sah\u0259 \u00fczr\u0259 elmi kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259ri olan, eyni zamanda, G\u0259nc\u0259nin ictimai-siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":70605,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,74],"tags":[],"class_list":["post-70604","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-musahib"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70604","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70604"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70604\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70608,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70604\/revisions\/70608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/70605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70604"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70604"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70604"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}