{"id":68564,"date":"2026-01-28T14:39:30","date_gmt":"2026-01-28T10:39:30","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=68564"},"modified":"2026-01-28T14:39:30","modified_gmt":"2026-01-28T10:39:30","slug":"suni-intellekt-%c9%99rzaq-t%c9%99hluk%c9%99sizliyimizd%c9%99-muhum-rol-oynayacaq-professorla-musahibe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=68564","title":{"rendered":"\u201cS\u00fcni intellekt \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyimizd\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayacaq\u201d &#8211; Professorla M\u00dcSAH\u0130B\u018f"},"content":{"rendered":"<p><strong>AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc \u0130brahim C\u0259f\u0259rov: \u201cQlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259bii kataklizml\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n<p>K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat Nazirliyinin\u00a0Bitki M\u00fchafiz\u0259 v\u0259 Texniki Bitkil\u0259r Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun direktoru, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor \u0130brahim C\u0259f\u0259rovun 70 ya\u015f\u0131 tamam olur. Yubileyi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f alim elm v\u0259 t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 aqrar sah\u0259nin aktual elmi probleml\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n AMEA-n\u0131n 80 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 v\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r, strateji \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar v\u0259 qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259r \u0259traf\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131b.<br \/>\n<strong>Modern.az\u00a0<\/strong>sayt\u0131<strong>\u00a0\u0130brahim C\u0259f\u0259rovla<\/strong>\u00a0m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 H\u00f6rm\u0259tli \u0130brahim m\u00fc\u0259llim, Bitki M\u00fchafiz\u0259 v\u0259 Texniki Bitkil\u0259r Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 son ill\u0259rd\u0259 hans\u0131 innovativ layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 bu t\u0259dbirl\u0259rin \u00f6lk\u0259nin aqrar sektorunun inki\u015faf\u0131na \u0259sas t\u00f6hf\u0259l\u0259ri n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyinin tabeliyind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Bitki M\u00fchafiz\u0259 v\u0259 Texniki Bitkil\u0259r Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutu Nazirl\u0259r Kabinetinin 17 aprel 2015-ci il tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Elmi-T\u0259dqiqat Pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q \u0130nstitutunun v\u0259 Az\u0259rbaycan Elmi-T\u0259dqiqat \u0130p\u0259k\u00e7ilik \u0130nstitutunun bazas\u0131nda, K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyinin Aqrar Elm v\u0259 \u0130nnovasiya M\u0259rk\u0259zinin t\u0259rkibind\u0259 yarad\u0131l\u0131b v\u0259 h\u0259min vaxtdan etibar\u0259n \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini u\u011furla davam etdirir. Bitki m\u00fchafiz\u0259si sah\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 fermerl\u0259r\u0259 v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 aqrar sektora elmi d\u0259st\u0259yin g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, texniki bitkil\u0259r \u00fczr\u0259 yeni sortlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, eyni zamanda m\u00fcasir bec\u0259rm\u0259 v\u0259 istehsal texnologiyalar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 institutun \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259ndir. Bu qurumda respublika \u0259razisind\u0259 a\u00e7\u0131q v\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u015f\u0259raitd\u0259 bec\u0259ril\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, me\u015f\u0259, ya\u015f\u0131ll\u0131q, dekorativ v\u0259 d\u0259rman bitkil\u0259rinin z\u0259r\u0259rverici v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rinin, h\u0259m\u00e7inin alaq otlar\u0131n\u0131n n\u00f6v t\u0259rkibi v\u0259 yay\u0131lma areal\u0131, onlar\u0131n pestisidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n molekulyar-genetik \u0259saslar\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, \u0259sas z\u0259r\u0259rli orqanizml\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ekoloji bax\u0131mdan t\u0259hl\u00fck\u0259siz inteqrir m\u00fcbariz\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bildiyiniz kimi, bitki m\u00fchafiz\u0259si b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Haz\u0131rda d\u00fcnyada bir milyarda yax\u0131n insan ayl\u0131q g\u0259lirini ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaqla \u0259ld\u0259 edir. Qlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259bii kataklizml\u0259r, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131, b\u0259zi regionlarda su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, sel v\u0259 da\u015fq\u0131nlar\u0131n ba\u015f verm\u0259si aqrar sah\u0259d\u0259 ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r. Qeyd olunan amill\u0259r is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131n\u0131 daha da m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirir, bu istiqam\u0259td\u0259 ciddi t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, d\u00fcnya aliml\u0259rinin bir qrupu, o c\u00fcml\u0259d\u0259n BMT-nin \u018frzaq v\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (Food and Agriculture Organization, FAO) ekspertl\u0259ri innovasiyalar m\u00f6vcud s\u0259viyy\u0259d\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259, 2050-ci ild\u0259 indiki istehsal h\u0259cminin planet \u0259halisinin \u0259rzaq t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar. Bu bax\u0131mdan qar\u015f\u0131m\u0131zda olduqca b\u00f6y\u00fck v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli v\u0259zif\u0259l\u0259r, h\u0259lli vacib olan probleml\u0259r dayan\u0131r. FAO-nun m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259tta d\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 istehsal olunan m\u0259hsulun 30-32 faizi x\u0259st\u0259likl\u0259rin, z\u0259r\u0259rvericil\u0259rin v\u0259 alaq otlar\u0131n\u0131n t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 itkiy\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r, \u0259lav\u0259 olaraq 10-12 faiz m\u0259hsul saxlanma m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 m\u0259hv olur. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 istehsal edil\u0259n h\u0259r 100 kiloqram m\u0259hsulun t\u0259xmin\u0259n 40 kiloqram\u0131, b\u0259z\u0259n is\u0259 daha art\u0131q hiss\u0259si bu amill\u0259rin t\u0259siri il\u0259 itkiy\u0259 gedir.<\/p>\n<p>\u0130nstitutun f\u0259aliyy\u0259tinin dig\u0259r m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259ti texniki bitkil\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q sah\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bitki M\u00fchafiz\u0259 v\u0259 Texniki Bitkil\u0259r Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunda texniki bitkil\u0259r (pamb\u0131q) \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259k m\u0259hsuldarl\u0131\u011fa v\u0259 lif \u00e7\u0131x\u0131m\u0131na malik yeni sortlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n rayonla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li bec\u0259rm\u0259 texnologiyalar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131r, m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 olunur.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, pamb\u0131q \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik m\u0259hsuldur v\u0259 bu il respublikada rekord h\u0259cmd\u0259 pamb\u0131q istehsal olunmu\u015fdur. \u00d6lk\u0259 \u00fczr\u0259 pamb\u0131\u011f\u0131n orta m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 35 sentner\/hektardan art\u0131qd\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131nda v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sind\u0259 Bitki M\u00fchafiz\u0259 v\u0259 Texniki Bitkil\u0259r Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun rolu dan\u0131lmazd\u0131r. Qeyd etm\u0259k kifay\u0259tdir ki, 2025-ci ild\u0259 institutun seleksiya etdiyi 6 pamb\u0131q sortu rayonla\u015fd\u0131r\u0131lmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Aqrar Xidm\u0259tl\u0259r Agentliyin\u0259 t\u0259qdim edilmi\u015fdir. Cari ild\u0259 is\u0259 \u201cCavad\u201d sortu m\u00fcvafiq qaydada Agentliy\u0259 t\u0259hvil verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, bu sah\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n probleml\u0259r, \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar da m\u00f6vcuddur. Bu probleml\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri pamb\u0131q toxumunun haz\u0131rda \u0259sas etibaril\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n idxal olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan qurumlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201cAz\u0259rpamb\u0131q ASK\u201d MMC-nin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u0259sas diqq\u0259t lif \u00e7\u0131x\u0131m\u0131na y\u00f6n\u0259ldilir. Xarici sortlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259, yerli pamb\u0131q sortlar\u0131nda lif keyfiyy\u0259ti nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, T\u00fcrkiy\u0259 sortlar\u0131nda lif \u00e7\u0131x\u0131m\u0131 orta hesabla 40-44 faiz t\u0259\u015fkil etdiyi halda, yerli sortlarda bu g\u00f6st\u0259rici 38-39 faiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259dir. Bununla bel\u0259, bu istiqam\u0259td\u0259 elmi t\u0259dqiqatlar davam etdirilir, laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Yerli pamb\u0131q sortlar\u0131n\u0131n \u0259sas \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri onlar\u0131n q\u0131sa vegetasiya d\u00f6vr\u00fcn\u0259 malik olmas\u0131d\u0131r ki, bu da oktyabr ay\u0131n\u0131n sonunad\u0259k pamb\u0131q y\u0131\u011f\u0131m\u0131n\u0131n dem\u0259k olar ki, tam ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na imkan verir.<\/p>\n<p>Oktyabr ay\u0131n\u0131n sonunad\u0259k pamb\u0131q y\u0131\u011f\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, rayonlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 fermerl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn pamb\u0131qdan sonra d\u0259nli-tax\u0131l bitkil\u0259rinin bec\u0259rilm\u0259si v\u0259 pay\u0131z \u0259kinl\u0259rinin vaxt\u0131nda apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131r. Pay\u0131z \u0259kinl\u0259rinin gecikm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq bax\u0131m\u0131ndan yerli pamb\u0131q sortlar\u0131ndan istifad\u0259 daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab edilir.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n institutun bitki m\u00fchafiz\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti daha geni\u015f spektrd\u0259 qurulmal\u0131 v\u0259 aqrar sektora verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259r daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir. Maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259rini sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fkil etm\u0259k, eyni zamanda m\u00fcxt\u0259lif layih\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 karantin \u0259h\u0259miyy\u0259tli z\u0259r\u0259rvericil\u0259r \u2013 Amerika a\u011f k\u0259p\u0259n\u0259yi (Hyphantria cunea Drury), q\u0259hv\u0259yi m\u0259rm\u0259r ba\u011fac\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259hl\u00fck\u0259li n\u00f6vl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apararaq aqrar sah\u0259y\u0259 v\u0259 fermerl\u0259r\u0259 real d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259rm\u0259k, onlarla birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rimiz s\u0131ras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 aqrar sah\u0259d\u0259 m\u00f6vcud yenilikl\u0259ri v\u0259 imkanlar\u0131 \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n \u201cTarla g\u00fcnl\u0259ri\u201d t\u0259\u015fkil olunur. \u201cTarla g\u00fcnl\u0259ri\u201d \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bitkil\u0259rin \u0259kin v\u0259 bec\u0259rm\u0259 texnologiyalar\u0131, \u0259ld\u0259 olunmu\u015f nailiyy\u0259tl\u0259r, elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcasir texnika v\u0259 avadanl\u0131qlar, g\u00fcbr\u0259l\u0259r, pestisidl\u0259r v\u0259 dig\u0259r potensial \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131 t\u0259qdim olunur, apar\u0131lan i\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri yerind\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>Onu da qeyd edim ki, 2025-ci ild\u0259 D\u00f6vl\u0259t Aqrar \u0130nki\u015faf M\u0259rk\u0259zinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 8 rayonda fermerl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irilib, h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 bec\u0259ril\u0259n bitkil\u0259rin x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259, z\u0259r\u0259rvericil\u0259r\u0259 v\u0259 alaq otlar\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcasir v\u0259 praktik m\u0259lumatlar t\u0259qdim edilib.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, 2024-2025-ci ill\u0259rd\u0259 institut t\u0259r\u0259find\u0259n bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm elmi-praktik v\u0259saitl\u0259r n\u0259\u015fr olunub. \u201cBitki x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n idar\u0259 edilm\u0259si\u201d, \u201cMeyv\u0259 bitkil\u0259rinin z\u0259r\u0259rvericil\u0259ri\u201d, \u201cT\u0259r\u0259v\u0259z bitkil\u0259rinin z\u0259r\u0259rvericil\u0259ri\u201d, \u201cD\u0259nli-tax\u0131l v\u0259 texniki bitkil\u0259rin z\u0259r\u0259rvericil\u0259ri\u201d, \u201c\u018fkin\u00e7iliyin v\u0259 bitki\u00e7iliyin \u0259saslar\u0131\u201d v\u0259 \u201cBitki\u00e7ilik v\u0259 \u0259kin\u00e7ilik k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 terminl\u0259ri l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d adl\u0131 bu n\u0259\u015frl\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259nin aqrar sektorunda bec\u0259ril\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bitkil\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259ri, onlar\u0131n yay\u0131lma x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 vurdu\u011fu z\u0259r\u0259r, x\u0259st\u0259lik t\u00f6r\u0259dicil\u0259rinin bioloji inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri, x\u0259st\u0259likl\u0259rin formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n ekoloji amill\u0259r, h\u0259m\u00e7inin qlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri \u015f\u0259raitind\u0259 bitki sortlar\u0131n\u0131n \u015foranl\u0131\u011fa, quraql\u0131\u011fa v\u0259 dig\u0259r stress amill\u0259rin\u0259 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u015f\u0259rh olunub.<\/p>\n<p>Bu v\u0259saitl\u0259r aqronomlar, m\u00fcvafiq sah\u0259 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r v\u0259 fermerl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, aqronomluq, aqrom\u00fch\u0259ndislik, aqrar iqtisadiyyat v\u0259 \u0259laq\u0259li ixtisaslar \u00fczr\u0259 t\u0259hsil alan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r, m\u00fc\u0259lliml\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan torpaq m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7il\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 m\u0259nb\u0259 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyiniz d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu ali m\u0259kt\u0259bin \u0259sas prioritetl\u0259ri n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi v\u0259 h\u0259min m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 universitetin elmi-t\u0259dris potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 hans\u0131 m\u00fch\u00fcm islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetin\u0259 (ADAU) r\u0259hb\u0259rlik etdiyim 2013-2022-ci ill\u0259rd\u0259 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n, kadr potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm v\u0259 ard\u0131c\u0131l i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Universitetd\u0259 aqrar sah\u0259nin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq geni\u015fmiqyasl\u0131 quruculuq v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259ri icra olunmu\u015fdur. H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u00a0t\u0259dbirl\u0259r ADAU-nun \u00f6lk\u0259nin apar\u0131c\u0131 ali t\u0259hsil v\u0259 elmi-t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259, aqrar sah\u0259 \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259kc\u0259 onu qeyd etm\u0259k kifay\u0259tdir ki, \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyev 2016, 2017 v\u0259 2020-ci ill\u0259rd\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetind\u0259 olmu\u015f, h\u0259r s\u0259f\u0259rind\u0259 universitet \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan m\u00fch\u00fcm obyektl\u0259rin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 2016-c\u0131 ild\u0259 universitetin m\u00fcasir standartlara cavab ver\u0259n 520 n\u0259f\u0259rlik t\u0259l\u0259b\u0259 yataqxanas\u0131 istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdir. Yataqxanada iki n\u0259f\u0259rlik otaqlar, h\u0259r bir otaqda sanitar qov\u015fa\u011f\u0131, istirah\u0259t otaqlar\u0131, tibb m\u0259nt\u0259q\u0259si, market, kafe, kitabxana, idman zal\u0131 v\u0259 dig\u0259r z\u0259ruri infrastruktur m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, 2017-ci ild\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetinin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn in\u015fa edilmi\u015f 514 yerlik ikinci yataqxana kompleksinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir. Yataqxana tam m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n \u015f\u0259raitl\u0259 t\u0259min olunmu\u015f, burada t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin rahat v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn imkanlar yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u201cAz\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetinin yeni t\u0259dris korpusunun tikintisi v\u0259 avadanl\u0131qlarla t\u0259chizat\u0131na dair t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d 1 fevral 2019-cu il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n, universitetin yeni t\u0259dris korpusu in\u015fa edilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev v\u0259 Birinci vitse-prezident\u00a0 Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva 2020-ci il iyunun 24-d\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bu m\u00fcasir t\u0259dris korpusunun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Yeni binada b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri infrastruktur yarad\u0131lm\u0131\u015f, \u0259n m\u00fcasir \u0259yani v\u0259saitl\u0259r v\u0259 avadanl\u0131qlarla t\u0259chiz olunmu\u015f auditoriyalar v\u0259 laboratoriyalar professor-m\u00fc\u0259llim hey\u0259tinin v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin istifad\u0259sin\u0259 verilmi\u015fdir. M\u00fcasir standartlara cavab ver\u0259n bu t\u0259dris korpusunda \u00fcmumilikd\u0259 3 min t\u0259l\u0259b\u0259 iki n\u00f6vb\u0259d\u0259 t\u0259hsil al\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, ADAU-ya r\u0259hb\u0259rlik etdiyim ill\u0259rd\u0259 universitetin n\u0259zdind\u0259 kollec in\u015fa edil\u0259r\u0259k istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015f, ali m\u0259kt\u0259bin b\u00fct\u00fcn t\u0259dris binalar\u0131 \u0259sasl\u0131 t\u0259mir olunmu\u015f, laboratoriyalar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>R\u0259hb\u0259rlik etdiyim d\u00f6vrd\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri h\u0259v\u0259sl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 y\u00fcks\u0259k n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259n g\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 stimulla\u015fd\u0131rma mexanizml\u0259ri t\u0259tbiq edilmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, 400 baldan yuxar\u0131 n\u0259tic\u0259 il\u0259 universitet\u0259 q\u0259bul olunan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 ayl\u0131q 100-150 manat, 500 baldan yuxar\u0131 n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r\u0259 is\u0259 200-250 manat m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 \u0259lav\u0259 t\u0259qa\u00fcd verilmi\u015fdir. Eyni zamanda, ingilis dilind\u0259 t\u0259hsil alan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ayda 70 manat \u0259lav\u0259 t\u0259qa\u00fcd t\u0259sis olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131lm\u0131\u015f, onlar\u0131n beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259 qazanmas\u0131, xaricd\u0259 t\u0259hsil alaraq \u00f6z bilik v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif proqramlardan geni\u015f istifad\u0259 edilmi\u015fdir. H\u0259r il onlarla t\u0259l\u0259b\u0259 Erasmus+ proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Avropan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif n\u00fcfuzlu universitetl\u0259rind\u0259 t\u0259hsil almaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir. Bundan \u0259lav\u0259, Almaniyan\u0131n Vayn\u015ftefan-Trisdorf T\u0259tbiqi Elml\u0259r Universiteti il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259r il 20-30 t\u0259l\u0259b\u0259 h\u0259min universitetd\u0259 t\u0259hsil almaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir. Bu t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r d\u00f6vl\u0259t imtahanlar\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 verdikd\u0259n sonra Almaniyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif n\u00fcfuzlu universitetl\u0259rin\u0259 magistratura s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bul olunmu\u015flar.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 g\u0259nc kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, onlara daim\u00a0 d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259rilm\u0259si v\u0259 inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilmi\u015fdir. G\u0259nc m\u00fc\u0259lliml\u0259rin i\u015f\u0259 q\u0259bulu zaman\u0131 komp\u00fcter bacar\u0131qlar\u0131 v\u0259 xarici dil bilikl\u0259ri \u0259sas meyarlar kimi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6r\u00fcl\u0259n bu t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259r biri Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetind\u0259 t\u0259hsilin keyfiyy\u0259tinin daha da y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sin\u0259, t\u0259drisin elm v\u0259 innovasiyalarla s\u0131x v\u0259hd\u0259td\u0259 inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etmi\u015fdir. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n aqronomlar, baytar h\u0259kiml\u0259ri, bitki m\u00fchafiz\u0259si \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r v\u0259 dig\u0259r ixtisaslar \u00fczr\u0259 m\u00fcasir bilikl\u0259r\u0259 malik kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, universitetd\u0259 80 hektar \u0259razini \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcasir t\u0259dris-t\u0259cr\u00fcb\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Burada m\u00fcxt\u0259lif proqramlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 heyvandarl\u0131q kompleksi, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn soyuducular, meyv\u0259 v\u0259 \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131, yay v\u0259 q\u0131\u015f auditoriyalar\u0131, laboratoriyalar v\u0259 dig\u0259r praktik t\u0259dris obyektl\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. B\u00fct\u00fcn bu imkanlar t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin n\u0259z\u0259ri bilikl\u0259ri il\u0259 praktiki v\u0259rdi\u015fl\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259sin\u0259 v\u0259 pe\u015f\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259k olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universitetind\u0259 aqrar sah\u0259 \u00fczr\u0259 20-y\u0259 yax\u0131n ixtisas d\u00f6vl\u0259t sifari\u015fi \u0259sas\u0131nda t\u0259dris olunur ki, bu da t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin d\u00f6vl\u0259t hesab\u0131na t\u0259hsil almas\u0131na v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v t\u0259qa\u00fcdl\u0259rl\u0259 t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 imkan yarad\u0131r. Bu yana\u015fma g\u0259ncl\u0259rin aqrar ixtisaslara mara\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, ADAU-nun aqrar sah\u0259nin davaml\u0131 inki\u015faf\u0131na v\u0259 kadr t\u0259minat\u0131na verdiyi m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259ni ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>Onu da \u0259lav\u0259 edim ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin ya\u015fanmas\u0131na baxmayaraq, \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1993-c\u00fc ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra bu sah\u0259d\u0259 inki\u015faf ba\u015flam\u0131\u015f, strateji add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universiteti Ulu \u00d6nd\u0259rin siyasi x\u0259ttini u\u011furla davam etdir\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyevin diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 say\u0259sind\u0259 n\u0259inki MDB m\u0259kan\u0131nda, h\u0259tta \u015e\u0259rqi Avropada da n\u00fcfuzlu ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi tan\u0131n\u0131r. Universitetin g\u00fccl\u00fc maddi-texniki bazas\u0131, m\u00fcasir laboratoriyalar\u0131, xarici dill\u0259rd\u0259 d\u0259rs dem\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malik olan g\u0259nc v\u0259 istedadl\u0131 m\u00fc\u0259llim hey\u0259ti bu u\u011furun bariz g\u00f6st\u0259ricil\u0259ridir. \u00c7ox sevindiricidir ki, m\u0259nim r\u0259hb\u0259rlik etdiyim d\u00f6vrd\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f islahatlar bu g\u00fcn d\u0259 davam edir. \u0130nan\u0131ram ki, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aqrar Universiteti aqrar sektorun t\u0259r\u0259qqisi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n \u00f6hd\u0259likl\u0259ri bundan sonra da layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259c\u0259k, daha b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r\u0259 imza atacaq.<\/p>\n<p><strong>\u2013 M\u0259lumdur ki, son ill\u0259r \u00f6lk\u0259mizd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Aqrar elmin bu prosesd\u0259 rolu v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rinizi b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259yinizi ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Do\u011frudan da, aqrar sektor d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas t\u0259rkib hiss\u0259si kimi, \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131nda prioritet istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n hesab olunur. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n davaml\u0131 v\u0259 r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u00fct\u00fcn resurslar\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r edir, bu sah\u0259d\u0259 islahatlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259, m\u00fcasir texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqin\u0259, elmi-t\u0259dqiqatlar\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verir.<\/p>\n<p>Bildiyiniz kimi, 1995-ci ild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n torpaq islahatlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 torpaqlar \u0259sas\u0259n k\u0259nd \u0259halisin\u0259 verilmi\u015fdi. Bel\u0259 ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan 1,4 milyon hektar \u0259kin sah\u0259si 3,4 milyon insana, yaxud 892 min ail\u0259y\u0259 paylanm\u0131\u015fd\u0131. Bu g\u00fcn is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 istehsal olunan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 97-98%-i \u00f6z\u0259l sektorun pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t m\u00fcxt\u0259lif k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bitkil\u0259rinin bec\u0259rilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn subsidiyalar ay\u0131r\u0131r. Haz\u0131rda aqrar sah\u0259d\u0259 s\u0131\u011forta mexanizml\u0259ri formala\u015fmaqdad\u0131r, s\u0131\u011fortalama prosesi y\u00fcks\u0259k s\u00fcr\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Az\u0259rbaycan k\u0259ndlisi v\u0259 fermeri ist\u0259diyi vaxt k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 texnikas\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq banklara m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k, \u00f6z i\u015fini qurmaq imkan\u0131na malikdir. Bel\u0259 ki, texnikan\u0131n d\u0259y\u0259rinin 20%-i ilkin olaraq fermer t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6d\u0259nilir, 40%-i d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131lan\u0131r, yerd\u0259 qalan 40%-i is\u0259 5 il \u0259rzind\u0259 \u00f6d\u0259nilir. Bu mexanizm d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u0259lveri\u015flidir v\u0259 fermer\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259yi n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da da qeyd etdiyim kimi, elmi-t\u0259dqiqat qurumlar\u0131n\u0131n \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri fermerin yan\u0131nda olmaq, onu elmi \u0259sasl\u0131 bilikl\u0259rl\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259k, operativ proqnoz v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 xarakterli m\u0259lumatlarla t\u0259min etm\u0259k, el\u0259c\u0259 d\u0259 el\u0259 \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait formala\u015fd\u0131rmaqd\u0131r ki, fermer \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131nda f\u0259al rol oynaya bilsin.<\/p>\n<p>Sevindiricidir ki, bu g\u00fcn b\u0259zi k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131 \u00fczr\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259minetm\u0259 s\u0259viyy\u0259sin\u0259 nail olunmu\u015fdur, lakin h\u0259l\u0259 d\u0259 idxaldan as\u0131l\u0131 olan sah\u0259l\u0259r vard\u0131r. D\u00f6vl\u0259tin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri daxili istehsal\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si hesab\u0131na idxal\u0131n azald\u0131lmas\u0131, perspektivd\u0259 is\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r minimum s\u0259viyy\u0259y\u0259 endirilm\u0259sidir. Art\u0131q bir s\u0131ra m\u0259hsullar \u00fczr\u0259 bu m\u0259qs\u0259d\u0259 nail olunmu\u015f, dig\u0259rl\u0259ri \u00fczr\u0259 is\u0259 sistemli v\u0259 ard\u0131c\u0131l t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, aqrar elm bu prosesd\u0259n k\u0259narda qala bilm\u0259z. Bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n aliml\u0259rin \u0259m\u0259yinin ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di fermerl\u0259rin m\u0259hsul istehsal\u0131nda davaml\u0131l\u0131\u011fa, sabitliy\u0259 v\u0259 y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 nail olmalar\u0131na elmi d\u0259st\u0259k verm\u0259kdir. \u018fld\u0259 olunan elmi n\u0259tic\u0259l\u0259r yaln\u0131z n\u0259z\u0259ri s\u0259viyy\u0259d\u0259 qalmamal\u0131, birba\u015fa t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlarda v\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259tbiq olunmal\u0131, real praktiki n\u0259tic\u0259l\u0259r verm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Bu g\u00fcn s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fma dig\u0259r sah\u0259l\u0259r kimi qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 aqrar sektorun da \u0259sas trendl\u0259rind\u0259ndir. Sizc\u0259, m\u00fcasir texnologiyalar Az\u0259rbaycan\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda v\u0259 aqrar sah\u0259d\u0259 t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131nda hans\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259, yenilikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7maqdad\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 qlobal miqyasda formala\u015fan yeni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar r\u0259q\u0259msalla\u015fma v\u0259 s\u00fcni intellekt texnologiyalar\u0131n\u0131n geni\u015f t\u0259tbiqini z\u0259ruri edir v\u0259 bu tendensiyalar aqrar sektor \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycan da bu qlobal tendensiyalardan k\u0259narda qalm\u0131r v\u0259 aqrar sektorun inki\u015faf\u0131nda m\u00fcasir texnoloji yana\u015fmalar\u0131n t\u0259tbiqi istiqam\u0259tind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ard\u0131c\u0131l v\u0259 sistemli t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, s\u00fcni intellektin \u0259sas funksiyalar\u0131ndan biri k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131 v\u0259 t\u0259hlili, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n d\u0259qiq qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 z\u0259r\u0259rverici v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin vaxt\u0131nda proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu kimi yana\u015fmalar fermerl\u0259rin q\u0259rarverm\u0259 prosesini \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 asanla\u015fd\u0131r\u0131r, riskl\u0259ri azald\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 verir.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bitki m\u00fchafiz\u0259si sah\u0259sind\u0259 proqnozla\u015fd\u0131rma idar\u0259l\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi, lakin sonradan bu idar\u0259l\u0259r l\u0259\u011fv olundu. Buna baxmayaraq, proqnozla\u015fd\u0131rma bu g\u00fcn d\u0259 x\u00fcsusil\u0259, x\u0259st\u0259lik v\u0259 z\u0259r\u0259rvericil\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qabacadan m\u0259lumatlar\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259lumatlar s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fma texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi yolu il\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 toplan\u0131l\u0131r v\u0259 emal olunur. Son 10 il \u0259rzind\u0259 m\u00fcasir x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fczr\u0259 geni\u015f v\u0259 strukturla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u0259lumat bazas\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, h\u0259min m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda 2026-c\u0131 il \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259nil\u0259n v\u0259ziyy\u0259t elmi \u0259saslarla proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rlanan proqnoz g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri aqrar sektor subyektl\u0259rin\u0259 v\u0259 fermerl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edilir, onlar is\u0259 bu elmi \u0259sasl\u0131 m\u0259lumatlardan \u00f6z t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131nda riskl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 idar\u0259etm\u0259 q\u0259rarlar\u0131n\u0131n optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131rma k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n toplan\u0131lmas\u0131, saxlan\u0131lmas\u0131, emal\u0131 v\u0259 payla\u015f\u0131lmas\u0131 prosesl\u0259rinin m\u00fcasir texnologiyalar \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu istiqam\u0259td\u0259 art\u0131q Az\u0259rbaycan aqrar sektorunda m\u00fc\u0259yy\u0259n institusional add\u0131mlar at\u0131lmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fma texnologiyalar\u0131n\u0131n daha sistemli v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259\u015fkili v\u0259 birba\u015fa k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 istehsal\u0131na inteqrasiyas\u0131 yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 istehsal\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, riskl\u0259rin minimuma endirilm\u0259si v\u0259 n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 \u00f6lk\u0259mizin \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox geni\u015f imkan yaradacaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u2013 C\u0259nab Prezidentin AMEA-n\u0131n 80 illik yubileyind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda v\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131, n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fc fundamental t\u0259dqiqatlar\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti x\u00fcsusi vur\u011fulanm\u0131\u015fd\u0131r. Sizc\u0259, bu strateji \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n v\u0259 aqrar elmin inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan hans\u0131 yeni v\u0259zif\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u018flb\u0259tt\u0259 ki, m\u0259n d\u0259 AMEA-n\u0131n 80 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 i\u015ftirak etdim v\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n proqram xarakterli nitqini diqq\u0259tl\u0259 dinl\u0259dim. C\u0259nab Prezidentin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n yeni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar, elml\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fc t\u0259dqiqatlar\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259r h\u0259r bir elm adam\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda ciddi v\u0259zif\u0259l\u0259r qoydu. Prezident \u0130lham \u018fliyevin d\u0259 vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 kimi, h\u0259l\u0259 elmin praktik t\u0259tbiqind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bo\u015fluqlar m\u00f6vcuddur, bu is\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, elml\u0259 t\u0259hsil paralel v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf etm\u0259li, elmd\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259r t\u0259tbiq\u0259 \u00e7evrilm\u0259li, praktikada realla\u015fmal\u0131d\u0131r. T\u0259tbiq prosesind\u0259 is\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin n\u0259z\u0259ri bilikl\u0259ri praktiki v\u0259rdi\u015fl\u0259rl\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu bax\u0131mdan, son ill\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 apar\u0131lan islahatlar \u2013 elml\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc add\u0131mlar, Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin f\u0259aliyy\u0259tinin yenid\u0259n, m\u00fcasir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015fkili, elmi-t\u0259dqiqat institutlar\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r \u00a0strateji m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 xidm\u0259t edir. Bu islahatlar\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi odur ki, elm v\u0259 t\u0259hsil birg\u0259 inki\u015faf ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan elmin\u0259, t\u0259hsilin\u0259, eyni zamanda, iqtisadi v\u0259 sosial inki\u015fafa b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r versin, \u00f6lk\u0259y\u0259 fayda g\u0259tirsin.<\/p>\n<p>Eyni prinsip aqrar elm sah\u0259sin\u0259 d\u0259 aiddir. Bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 elml\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 art\u0131q m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr v\u0259 bu proses ard\u0131c\u0131l olaraq davam etdirilir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, b\u00fct\u00fcn alim v\u0259 ziyal\u0131lar \u00f6z s\u0259yl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k c\u0259nab Prezidentin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rin yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 d\u0259st\u0259k olmal\u0131, f\u0259aliyy\u0259tini sistemli \u015f\u0259kild\u0259 qurmal\u0131, \u00f6lk\u0259mizin elmi potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirm\u0259sind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin yanvar\u0131n 5-d\u0259 yerli televiziya kanallar\u0131na verdiyi m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan elminin bu g\u00fcn\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131na dair yeni reall\u0131qlar, prioritetl\u0259r v\u0259 \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259r d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259nin intellektual potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131n\u0131n, birg\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini x\u00fcsusi vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezidentin fikirl\u0259ri olduqca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr: \u201c\u018fg\u0259r biz do\u011frudan da elmi inki\u015faf etdirm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, sad\u0259c\u0259, elmi i\u015f\u00e7il\u0259ri i\u015fl\u0259 t\u0259min etm\u0259k yox, elmi inki\u015faf etdirm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, islahatlara getm\u0259liyik. Bu, qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r. Biz bunu etm\u0259s\u0259k, onda inki\u015faf\u0131n da m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri olacaq. \u00c7\u00fcnki m\u0259n bunu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m, bir daha deyir\u0259m, tam \u015f\u00fcurlu \u015f\u0259kild\u0259, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131 ancaq z\u0259ka, a\u011f\u0131l, t\u0259hsil, elml\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, neftl\u0259, qazla yox\u201d.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 elm v\u0259 t\u0259hsilin d\u00f6vl\u0259timizin strateji inki\u015faf\u0131nda \u0259sas rolunu, onlar\u0131n dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131n\u0131n vacibliyini bir daha s\u00fcbut edir. Eyni zamanda, \u00f6lk\u0259d\u0259 apar\u0131lan islahatlar\u0131n elmin inki\u015faf\u0131, t\u0259hsilin m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na xidm\u0259t etdiyi a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirilir.<\/p>\n<p>Bu yana\u015fma yaln\u0131z Az\u0259rbaycan elminin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na deyil, eyni zamanda aqrar elmin d\u0259 davaml\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fc inki\u015faf perspektivl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 \u0259sasl\u0131 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u018fminlikl\u0259 qeyd etm\u0259k olar ki, son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259m elmin m\u00fcasir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar \u0259sas\u0131nda t\u0259r\u0259qqisi, h\u0259m d\u0259 aqrar sektorun dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 institusional baza formala\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>N\u0259rgiz Q\u0259hr\u0259manova,<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti aparat\u0131n\u0131n \u0130ctimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r, m\u0259tbuat v\u0259 informasiya \u015f\u00f6b\u0259sinin Elektron informasiya sektorunun m\u00fcdiri<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc \u0130brahim C\u0259f\u0259rov: \u201cQlobal iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259bii kataklizml\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r\u201d K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat Nazirliyinin\u00a0Bitki M\u00fchafiz\u0259 v\u0259 Texniki Bitkil\u0259r Elmi-T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun direktoru, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":68565,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,74],"tags":[],"class_list":["post-68564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-musahib"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68564"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68567,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68564\/revisions\/68567"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/68565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}