{"id":67835,"date":"2026-01-22T08:50:48","date_gmt":"2026-01-22T04:50:48","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=67835"},"modified":"2026-01-22T08:50:48","modified_gmt":"2026-01-22T04:50:48","slug":"indoneziyadaki-magara-k%c9%99sfi-inc%c9%99s%c9%99n%c9%99tin-tarixini-68-min-il-geriy%c9%99-aparir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=67835","title":{"rendered":"\u0130ndoneziyadak\u0131 ma\u011fara k\u0259\u015ffi inc\u0259s\u0259n\u0259tin tarixini 68 min il geriy\u0259 apar\u0131r"},"content":{"rendered":"<div class=\"flex flex-col text-sm pb-25\">\n<article class=\"text-token-text-primary w-full focus:outline-none [--shadow-height:45px] has-data-writing-block:pointer-events-none has-data-writing-block:-mt-(--shadow-height) has-data-writing-block:pt-(--shadow-height) [&amp;:has([data-writing-block])&gt;*]:pointer-events-auto scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]\" dir=\"auto\" tabindex=\"-1\" data-turn-id=\"request-WEB:e8afb725-cd77-4daa-b028-269ce05fa8e1-12\" data-testid=\"conversation-turn-26\" data-scroll-anchor=\"true\" data-turn=\"assistant\">\n<div class=\"text-base my-auto mx-auto pb-10 [--thread-content-margin:--spacing(4)] @w-sm\/main:[--thread-content-margin:--spacing(6)] @w-lg\/main:[--thread-content-margin:--spacing(16)] px-(--thread-content-margin)\">\n<div class=\"[--thread-content-max-width:40rem] @w-lg\/main:[--thread-content-max-width:48rem] mx-auto max-w-(--thread-content-max-width) flex-1 group\/turn-messages focus-visible:outline-hidden relative flex w-full min-w-0 flex-col agent-turn\" tabindex=\"-1\">\n<div class=\"flex max-w-full flex-col grow\">\n<div class=\"min-h-8 text-message relative flex w-full flex-col items-end gap-2 text-start break-words whitespace-normal [.text-message+&amp;]:mt-1\" dir=\"auto\" data-message-author-role=\"assistant\" data-message-id=\"19867977-1c29-45c9-8366-97e832f632da\" data-message-model-slug=\"gpt-5-2\">\n<div class=\"flex w-full flex-col gap-1 empty:hidden first:pt-[1px]\">\n<div class=\"markdown prose dark:prose-invert w-full break-words light markdown-new-styling\">\n<p data-start=\"0\" data-end=\"76\">\n<p data-start=\"78\" data-end=\"284\"><strong data-start=\"78\" data-end=\"114\">Az\u0259rbaycan.media <\/strong>x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130ndoneziyada yerl\u0259\u015f\u0259n sirli ma\u011faralardan birind\u0259 edil\u0259n son k\u0259\u015ff b\u0259\u015f\u0259r tarixi il\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259nin indiy\u0259d\u0259k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259nd\u0259n xeyli q\u0259dim oldu\u011funu ortaya qoyub.<\/p>\n<p data-start=\"286\" data-end=\"551\">M\u00fcasir insanlar\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259r q\u0259bul edil\u0259nd\u0259n daha erk\u0259n d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 x\u0259yal qurma\u011fa v\u0259 yaratma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n bu tap\u0131nt\u0131 sivilizasiyan\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 t\u0259xmin\u0259n 68 min il geriy\u0259 apar\u0131r v\u0259 m\u00f6vcud elmi t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p data-start=\"553\" data-end=\"911\">Sulavesi sahill\u0259rind\u0259, Muna adas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u0259h\u0259ngda\u015f\u0131 ma\u011faras\u0131n\u0131n qaranl\u0131q d\u0259rinlikl\u0259ri min ill\u0259rdir gizl\u0259tdiyi sirri n\u0259hay\u0259t \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b. Lianq Metanduno ma\u011faras\u0131nda apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 arxeoloqlar \u0259n az\u0131 67 min 800 il ya\u015f\u0131 olan \u0259l trafaretl\u0259ri a\u015fkar edibl\u0259r. Bu tap\u0131nt\u0131 indiy\u0259d\u0259k m\u0259lum olan \u0259n q\u0259dim b\u0259dii ifad\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p data-start=\"913\" data-end=\"1107\">Sivri v\u0259 t\u0259sirli g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u0259 malik bu \u0259l fiqurlar\u0131 t\u0259kc\u0259 r\u0259sml\u0259r deyil, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir insanlar\u0131n on minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l h\u0259yata ke\u00e7irdiyi b\u00f6y\u00fck miqrasiyan\u0131n \u0259n q\u0259dim v\u0259 konkret s\u00fcbutlar\u0131 hesab olunur.<\/p>\n<p data-start=\"1109\" data-end=\"1590\">Avstraliyan\u0131n Qriffit Universitetinin t\u0259dqiqat r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri Maksim Aubert bildirib ki, bu k\u0259\u015ff t\u0259sad\u00fcfi v\u0259 ya t\u0259crid olunmu\u015f bir hadis\u0259 deyil. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu tap\u0131nt\u0131 indiy\u0259d\u0259k diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qalm\u0131\u015f, d\u0259rin k\u00f6kl\u0259r\u0259 malik m\u0259d\u0259ni \u0259n\u0259n\u0259nin m\u00f6vcudlu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f fikirl\u0259rin \u0259ksin\u0259 olaraq, b\u00f6lg\u0259 sad\u0259c\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti dayanacaq olmay\u0131b, erk\u0259n insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, s\u0259yah\u0259t etdiyi v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini inc\u0259s\u0259n\u0259t vasit\u0259sil\u0259 ifad\u0259 etdiyi \u0259sl m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi olub.<\/p>\n<p data-start=\"1592\" data-end=\"1976\">Qeyd olunur ki, \u0259vv\u0259ll\u0259r bu ma\u011faralardak\u0131 r\u0259sml\u0259rin ya\u015f\u0131n\u0131 d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Lakin texnologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131 say\u0259sind\u0259 boya \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015f kalsit t\u0259b\u0259q\u0259sinin ya\u015f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259 bilib. Aliml\u0259r uran\u0131n toriuma \u00e7evrilm\u0259 s\u00fcr\u0259tini analiz ed\u0259r\u0259k, mineral t\u0259b\u0259q\u0259nin 67 min 800 il ya\u015f\u0131 oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Bu is\u0259 r\u0259sml\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u00fcn daha da q\u0259dim ola bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p data-start=\"1978\" data-end=\"2371\">M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, bu k\u0259\u015ff b\u0259\u015f\u0259r tarixi haqq\u0131nda bildikl\u0259rimizi \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fir. Arxeoloqlar hesab edirl\u0259r ki, bu c\u00fcr b\u0259dii ifad\u0259l\u0259r sosial ehtiyacdan do\u011fub. M\u00fcasir \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 n\u0259qliyyat\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f\u0131qforlara ehtiyac oldu\u011fu kimi, q\u0259dim insanlar da sosial \u0259laq\u0259l\u0259r geni\u015fl\u0259ndikc\u0259 \u00f6z kimlikl\u0259rini v\u0259 m\u0259nsubiyy\u0259tl\u0259rini ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn simvollara v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259 \u00fcz tutublar.<\/p>\n<p data-start=\"2373\" data-end=\"2723\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">Sulavesid\u0259 tap\u0131lan bu artefaktlar b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin Asiyadan Avstraliyaya do\u011fru buz d\u00f6vr\u00fc mar\u015frutu boyunca h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 d\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r v\u0259 m\u00fcasir insanlar\u0131n Sahul qit\u0259sin\u0259 \u00e7atma tarixini on minl\u0259rl\u0259 il geriy\u0259 \u00e7\u0259kir. Aliml\u0259r hesab edirl\u0259r ki, bu tap\u0131nt\u0131 insan hekay\u0259sinin sonu deyil, \u0259ksin\u0259, ke\u00e7mi\u015fimizi daha d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131ran yeni bir ba\u015flan\u011f\u0131cd\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"z-0 flex min-h-[46px] justify-start\"><\/div>\n<div class=\"mt-3 w-full empty:hidden\">\n<div class=\"text-center\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<\/div>\n<div class=\"pointer-events-none h-px w-px absolute bottom-0\" aria-hidden=\"true\" data-edge=\"true\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan.media x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130ndoneziyada yerl\u0259\u015f\u0259n sirli ma\u011faralardan birind\u0259 edil\u0259n son k\u0259\u015ff b\u0259\u015f\u0259r tarixi il\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259nin indiy\u0259d\u0259k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259nd\u0259n xeyli q\u0259dim oldu\u011funu ortaya qoyub. M\u00fcasir insanlar\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259r q\u0259bul edil\u0259nd\u0259n&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":67836,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-67835","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67835"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67838,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67835\/revisions\/67838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/67836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}