{"id":66515,"date":"2026-01-11T08:11:20","date_gmt":"2026-01-11T04:11:20","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=66515"},"modified":"2026-01-11T08:11:55","modified_gmt":"2026-01-11T04:11:55","slug":"b%c9%99d%c9%99niniz-siz%c9%99-n%c9%99-deyir-vacib-saglamliq-muayin%c9%99l%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=66515","title":{"rendered":"B\u0259d\u0259niniz Siz\u0259 N\u0259 Deyir? \u2013 Vacib Sa\u011flaml\u0131q M\u00fcayin\u0259l\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p><strong>Haz\u0131rda h\u0259kiml\u0259r \u0259ks\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin ya\u015fdan as\u0131l\u0131 olmayaraq, g\u0259ncl\u0259\u015fdiyini bildirirl\u0259r. Hans\u0131 tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 yolun d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259, uzun n\u00f6vb\u0259l\u0259r\u0259 \u015fahid olursan. Do\u011frudur, bu hal \u00f6lk\u0259mizd\u0259 icbari tibbi s\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259tbiqind\u0259n sonra daha geni\u015f \u015f\u0259kil al\u0131b. \u00c7\u00fcnki maddi imkana ba\u011fl\u0131 azt\u0259minatl\u0131 ail\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi m\u00fcayin\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l\u00e7atanl\u0131q yaran\u0131b. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r h\u0259r k\u0259s\u0259 ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 \u201cchek\u2013up\u201d m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>\u201cChek\u2013up\u201d m\u00fcayin\u0259 x\u0259st\u0259 olmayan insanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131qlar\u0131n\u0131 vaxta\u015f\u0131r\u0131 yoxlamaq, x\u0259st\u0259likl\u0259rin erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 a\u015fkar edilm\u0259si v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn apar\u0131lan tibbi m\u00fcayin\u0259 kompleksidir. \u015eikay\u0259ti olmayan b\u00fct\u00fcn ya\u015f qruplar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 olunmas\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u0259n skrininq xidm\u0259tidir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 ki, indi 18\u201320 ya\u015f\u0131nda olan g\u0259nc d\u0259, 50\u201360 ya\u015fl\u0131 insan da eyni x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir, onda \u201cchek\u2013up\u201d m\u00fcayin\u0259 olunmaq bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li olursan. Amma m\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, ya\u015fl\u0131 v\u0259 g\u0259nc iki insan\u0131n m\u00fcalic\u0259si v\u0259 sa\u011falmas\u0131 zamanca f\u0259rqli olur. G\u0259nc orqanizm m\u00fcalic\u0259y\u0259 daha tez reaksiya verir v\u0259 tez sa\u011fal\u0131r. Ya\u015fl\u0131 insanlarda is\u0259 bu proses \u00e7ox l\u0259ng gedir v\u0259 m\u00fcalic\u0259 b\u0259z\u0259n m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259 vermir.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6r\u0259s\u0259n, 60 ya\u015fdan sonra insana hans\u0131 m\u00fcayin\u0259l\u0259r vacibdir? Bu sualla tibb elml\u0259ri doktoru, s\u0259hiyy\u0259 eksperti Yazg\u00fcl Abd\u0131yevaya m\u00fcraci\u0259t etdik. H\u0259kim b\u0259lli ya\u015fdan sonra h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn ehtiyac duyulan m\u00fcayin\u0259l\u0259rd\u0259n s\u00f6z a\u00e7araq bildirdi:<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fanda ortaya \u00e7ox geni\u015f bir siyah\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r. Elm adamlar\u0131 apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqatlara v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r ki, 60 ya\u015fdan sonra potensial x\u0259st\u0259likl\u0259ri erk\u0259n a\u015fkar etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq h\u0259rt\u0259r\u0259fli m\u00fcayin\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259k vacibdir. Bel\u0259 olan halda, bir suala cavab verm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r\u0131q: G\u00f6r\u0259s\u0259n, onlarca testd\u0259n ke\u00e7m\u0259k h\u0259qiq\u0259t\u0259n vacibdirmi, yoxsa m\u00fcayin\u0259 v\u0259 sa\u011flaml\u0131qla ba\u011fl\u0131 daha a\u011flabatan bir yana\u015fma var? B\u0259lk\u0259 b\u00fct\u00fcn orqanlar\u0131 MRT m\u00fcayin\u0259sind\u0259n ke\u00e7irm\u0259k daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur?<\/p>\n<p><strong>\u2013 Siz bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Dem\u0259k olmaz ki, tamamil\u0259 o fikird\u0259y\u0259m. Bel\u0259 d\u00fc\u015funm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0259sas konsepsiyan\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011fa d\u0259y\u0259r. Tibbi m\u00fcayin\u0259 sad\u0259c\u0259 \u201ch\u0259r ehtimala qar\u015f\u0131\u201d test, analiz deyil, bu, ciddi x\u0259st\u0259lik v\u0259 \u00f6l\u00fcm riskini azaltma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f elmi, tibbi c\u0259h\u0259td\u0259n etibarl\u0131 v\u0259 spesifik testl\u0259r, analizl\u0259r d\u0259stidir. Uzunm\u00fcdd\u0259tli t\u0259dqiqatlarla bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259linib ki, 60 ya\u015fdan yuxar\u0131 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcbuta \u0259saslanan tibbin \u0259sas t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 \u0259sas sah\u0259d\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Bunlar hans\u0131 sah\u0259l\u0259rdir v\u0259 m\u00fcayin\u0259l\u0259r nec\u0259 apar\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u00d6nc\u0259 onu dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bunlardan biri v\u0259 vacibi kolorektal x\u0259r\u00e7\u0259ng m\u00fcayin\u0259sidir. Bu m\u00fcayin\u0259ni aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kolonoskopiya v\u0259 ya daha az invaziv ifrazatda gizli qan testi istifad\u0259 olunur. Bu testl\u0259r probleml\u0259ri \u0259n erk\u0259n, \u00e7ox vaxt simptomlar m\u00fcsahid\u0259 edilm\u0259y\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 a\u015fkar etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti m\u00fcayin\u0259 \u00fcr\u0259k-damar riskl\u0259rinin (qan t\u0259zyiqi, \u015f\u0259k\u0259r, xolesterol) monitorinqidir. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin m\u00fcnt\u0259z\u0259m monitorinqi infarkt, insult v\u0259 diabetin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00fcr\u0259k v\u0259 damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259ki kimi \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri olaraq qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sad\u0259c\u0259, qan t\u0259zyiqini \u00f6l\u00e7m\u0259k \u0259n \u0259l\u00e7atan monitorinq \u00fcsuludur.<\/p>\n<p>Ql\u00fckoza (\u015f\u0259k\u0259r) v\u0259 xolesterol testl\u0259ri 40 ya\u015fdan yuxar\u0131 h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r il apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qan t\u0259zyiqi ild\u0259 \u0259n az\u0131 bir d\u0259f\u0259 h\u0259kim t\u0259r\u0259find\u0259n, risk faktorlar\u0131 m\u00f6vcud olduqda is\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq evd\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Bu m\u00fcayin\u0259 testl\u0259ri h\u0259r iki cins\u0259 aiddir?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 H\u0259r iki cinsd\u0259, amma f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131l\u0131r. Qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn bu ya\u015fda mammoqrafiya m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu, s\u00fcd v\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259nginin erk\u0259n a\u015fkarlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u00fcsuldur. Bir \u00e7ox Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bu test \u00fcmumi t\u0259cr\u00fcb\u0259\u00e7i rezidentin g\u00f6nd\u0259ri\u015fi il\u0259 onkoloji m\u00fcayin\u0259 proqram\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si olaraq m\u00f6vcuddur. Bizd\u0259 is\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 edildikd\u0259 bu m\u00fcayin\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 edilir. Bundan ba\u015fqa, servikal x\u0259r\u00e7\u0259ngin m\u00fcayin\u0259si (sitologiya v\u0259 HPV yaxmas\u0131) apar\u0131l\u0131r. Bu test, h\u0259m\u00e7inin onkoloji m\u00fcayin\u0259 proqram\u0131na daxildir. Bu, insan papilloma virusu (HPV) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n x\u0259r\u00e7\u0259ng\u00f6n\u00fc d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir.<\/p>\n<p>30 il\u0259 65 ya\u015f aras\u0131nda m\u00fcayin\u0259 tezliyi n\u0259tic\u0259l\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. M\u00fcayin\u0259d\u0259 HPV a\u015fkarlanmazsa, h\u0259r 5 ild\u0259n bir test aparmaq kifay\u0259tdir. Amma analizl\u0259rd\u0259 HPV m\u00fcsb\u0259t olarsa, test h\u0259r il v\u0259 ya h\u0259kimin t\u00f6vsiy\u0259si il\u0259 f\u0259rdi qaydada apar\u0131l\u0131r. 65 ya\u015fdan sonra is\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f olmadan bel\u0259, h\u0259min m\u00fcayin\u0259 testi apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Ki\u015fil\u0259rd\u0259 is\u0259 PSA (prostata spesifik antigen) testi universal deyil v\u0259 \u0259sas\u0259n, a\u015fkar \u015fikay\u0259tl\u0259ri olmayan ki\u015fil\u0259rd\u0259 ilkin diaqnoz \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun hesab edilir.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, S\u00fcm\u00fck Densitometriyas\u0131 (S\u00fcm\u00fck S\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si) m\u00fcayin\u0259si apar\u0131l\u0131r. Bu diaqnostik metod osteoporozu, s\u00fcm\u00fckl\u0259rin k\u00f6vr\u0259kl\u0259\u015fdiyi v\u0259 s\u0131n\u0131q riskinin artd\u0131\u011f\u0131 bir v\u0259ziyy\u0259ti a\u015fkar edir. Avropada bu test y\u00fcks\u0259k risk qruplar\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn qad\u0131nlar (m\u0259s\u0259l\u0259n, az \u00e7\u0259ki, kalsium v\u0259 D vitamini \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya erk\u0259n klimaksla \u00fczl\u0259\u015f\u0259nl\u0259r) v\u0259 ki\u015fil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rdi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq t\u00f6vsiy\u0259 olunur.<\/p>\n<p><strong>\u2013 B\u0259s hans\u0131 testl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131na ehtiyac yoxdur?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Do\u011fru suald\u0131r. B\u0259zi testl\u0259r var ki, onlar\u0131n \u201ch\u0259r ehtimala qar\u015f\u0131\u201d apar\u0131lmas\u0131, ad\u0259t\u0259n, faydal\u0131 deyil v\u0259 yalan\u00e7\u0131 h\u0259y\u0259can siqnallar\u0131na, laz\u0131ms\u0131z t\u0259krar m\u00fcayin\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 resurslar\u0131n israf\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bunlardan biri ayd\u0131n tibbi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r olmadan b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259nin v\u0259 ya f\u0259rdi orqanlar\u0131n MRT m\u00fcayin\u0259sidir. Bundan ba\u015fqa, x\u0259st\u0259lik olmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259, tez-tez \u00fcmumi qan testl\u0259ri (m\u0259s\u0259l\u0259n, ayl\u0131q) verm\u0259k d\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil. B\u0259z\u0259n insanlar \u00f6zl\u0259rind\u0259 h\u0259r hans\u0131 narahatl\u0131q hiss ed\u0259n kimi x\u0259r\u00e7\u0259ngin ilkin m\u00fcayin\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fi\u015f markerl\u0259ri (m\u0259s\u0259l\u0259n, CEA, CA\u2013125 v\u0259 s.) \u00fc\u00e7\u00fcn qan testl\u0259ri verirl\u0259r. Bu yolverilm\u0259zdir. \u00c7\u00fcnki h\u0259min m\u00fcayin\u0259l\u0259rin cavab\u0131 al\u0131nana q\u0259d\u0259r insan\u0131n ke\u00e7irdiyi hiss, h\u0259y\u0259can onun s\u0259hh\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r. Eyni zamanda, h\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259ti olmadan mikroelementl\u0259rin v\u0259 hormonlar\u0131n (D vitamini, ferritin, tiroid hormonlar\u0131 v\u0259 s.) d\u0259rin t\u0259hlilin\u0259 d\u0259 ehtiyac yoxdur. N\u0259 q\u0259d\u0259r des\u0259k ki, erk\u0259n diaqnoz m\u00fcalic\u0259nin ba\u015fl\u0131ca \u015f\u0259rtidir, amma elm v\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar onu s\u00fcbut edir ki, h\u0259kim t\u00f6vsiy\u0259sin\u0259 m\u00fctl\u0259q \u0259m\u0259l etm\u0259k, m\u00fcayin\u0259l\u0259r\u0259 yaln\u0131z ehtiyac olarsa, onun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 getm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">M\u00fcsahib\u0259ni yazd\u0131:<\/span><\/strong><br \/>\n<strong><span style=\"color: #ff0000;\">Z\u0259rif\u0259 H\u00dcSEYNOVA<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haz\u0131rda h\u0259kiml\u0259r \u0259ks\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin ya\u015fdan as\u0131l\u0131 olmayaraq, g\u0259ncl\u0259\u015fdiyini bildirirl\u0259r. Hans\u0131 tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 yolun d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259, uzun n\u00f6vb\u0259l\u0259r\u0259 \u015fahid olursan. Do\u011frudur, bu hal \u00f6lk\u0259mizd\u0259 icbari tibbi s\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259tbiqind\u0259n sonra daha geni\u015f \u015f\u0259kil&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":66516,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,74],"tags":[],"class_list":["post-66515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-musahib"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66515"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66519,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66515\/revisions\/66519"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/66516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}