{"id":66179,"date":"2026-01-09T07:05:41","date_gmt":"2026-01-09T03:05:41","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=66179"},"modified":"2026-01-09T07:05:41","modified_gmt":"2026-01-09T03:05:41","slug":"sosial-edaletsizlik-ve-edebiyyat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=66179","title":{"rendered":"SOS\u0130AL \u018fDAL\u018fTS\u0130ZL\u0130K V\u018f \u018fD\u018fB\u0130YYAT"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sosial \u0259dal\u0259tsizlik insan c\u0259miyy\u0259tinin \u0259n q\u0259dim v\u0259 \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 probleml\u0259rind\u0259n biri kimi b\u00fct\u00fcn tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f, zaman d\u0259yi\u015fdikc\u0259 yaln\u0131z formaca yenil\u0259nmi\u015f, mahiyy\u0259t etibaril\u0259 is\u0259 eyni haqs\u0131z b\u00f6lg\u00fc, eyni z\u00fclm v\u0259 eyni insan faci\u0259l\u0259ri il\u0259 davam etmi\u015fdir. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0259d\u0259biyyat yaranan g\u00fcnd\u0259n sosial \u0259dal\u0259tsizliyin h\u0259m canl\u0131 salnam\u0259si, h\u0259m d\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u0259n\u0259vi m\u00fcbariz\u0259nin \u0259sas tribunas\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir, \u00e7\u00fcnki \u0259d\u0259biyyat insan\u0131n daxili s\u0259sini, s\u0131x\u0131lm\u0131\u015f q\u0259lbin f\u0259ryad\u0131n\u0131, susdurulmu\u015f t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin ah\u0131n\u0131 s\u00f6z\u0259 \u00e7evir\u0259 bil\u0259n nadir g\u00fccd\u00fcr. Tarix boyu hakimiyy\u0259t, s\u0259rv\u0259t v\u0259 g\u00fcc m\u00fc\u0259yy\u0259n azl\u0131q \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259ndikc\u0259, geni\u015f k\u00fctl\u0259l\u0259r yoxsulluq, savads\u0131zl\u0131q v\u0259 h\u00fcquqsuzluq i\u00e7ind\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum edilmi\u015f, bu ziddiyy\u0259t is\u0259 \u0259d\u0259biyyatda sosial konfliktin \u0259sas qayna\u011f\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n qatlar\u0131na en\u0259r\u0259k kas\u0131b\u0131n evin\u0259, f\u0259hl\u0259nin emalatxanas\u0131na, k\u0259ndlinin torpaq d\u0259rdin\u0259, qad\u0131n\u0131n susdurulmu\u015f taleyin\u0259, yetimin qorxulu sabah\u0131na i\u015f\u0131q salm\u0131\u015f, bel\u0259likl\u0259 b\u0259dii s\u00f6z vasit\u0259sil\u0259 \u0259dal\u0259tsiz d\u00fcz\u0259nin daxili mexanizmini if\u015fa etmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nSosial \u0259dal\u0259tsizlik anlay\u0131\u015f\u0131 t\u0259kc\u0259 maddi b\u0259rab\u0259rsizlikl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, burada h\u00fcququn se\u00e7ici i\u015fl\u0259m\u0259si, qanunun g\u00fccl\u00fcy\u0259 xidm\u0259t etm\u0259si, vicdan\u0131n r\u00fctb\u0259y\u0259 tabe olmas\u0131, insan l\u0259yaq\u0259tinin tapdalanmas\u0131 kimi d\u0259rin m\u0259n\u0259vi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi qatlar da m\u00f6vcuddur v\u0259 \u0259d\u0259biyyat m\u0259hz bu qatlar\u0131 a\u00e7maqla m\u00f6vzunu sad\u0259 \u015fikay\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259n ideya m\u00fcst\u0259visin\u0259 qald\u0131r\u0131r. D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda Balzak\u0131n c\u0259miyy\u0259tin pul \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015f amans\u0131z mexanizmini g\u00f6st\u0259rm\u0259si, Dikkensin s\u0259naye d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 u\u015faqlar\u0131n v\u0259 yoxsullar\u0131n taleyini faci\u0259vi l\u00f6vh\u0259l\u0259rl\u0259 canland\u0131rmas\u0131, Zolyan\u0131n realizm v\u0259 naturalizm vasit\u0259sil\u0259 istismar\u0131 \u00e7\u0131lpaq \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir etm\u0259si, Dostoyevskinin is\u0259 sosial \u0259dal\u0259tsizliyin insan \u015f\u00fcurunda yaratd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnah, qorxu v\u0259 vicdan \u0259zab\u0131n\u0131 f\u0259ls\u0259fi d\u0259rinlikl\u0259 a\u00e7mas\u0131 bu m\u00f6vzunun universall\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir; eyni zamanda Tolstoy \u0259dal\u0259tsiz c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi b\u00f6hran\u0131n\u0131 insan\u0131n daxili t\u0259mizliyi v\u0259 \u0259xlaqi se\u00e7iml\u0259ri fonunda g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k sosial problemi m\u0259n\u0259vi m\u0259suliyy\u0259t m\u00fcst\u0259visin\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda sosial \u0259dal\u0259tsizlik m\u0259s\u0259l\u0259si milli taleyin, tarixi sars\u0131nt\u0131lar\u0131n v\u0259 ictimai qurulu\u015fun a\u011fr\u0131lar\u0131 il\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir, x\u00fcsusil\u0259 XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 formala\u015fan realist v\u0259 satirik \u0259d\u0259biyyat xalq\u0131n dili il\u0259 dan\u0131\u015faraq z\u00fclm\u00fc a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 if\u015fa etmi\u015fdir. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259 c\u0259hal\u0259tin v\u0259 m\u00fcrt\u0259ce d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin c\u0259miyy\u0259t\u0259 vurdu\u011fu z\u0259rb\u0259ni g\u00f6st\u0259rmi\u015f, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 insan\u0131 al\u00e7aldan sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri k\u0259skin ironiyaya \u00e7evir\u0259r\u0259k \u201c\u00f6l\u00fcl\u0259r\u201d obraz\u0131 il\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f toplum modelini yaratm\u0131\u015f, Sabir is\u0259 kas\u0131b\u0131n ah\u0131n\u0131, z\u0259hm\u0259tke\u015fin g\u00f6z ya\u015f\u0131n\u0131, riyakarl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 saxta dindarl\u0131\u011f\u0131n eyb\u0259c\u0259r simas\u0131n\u0131 satiran\u0131n yand\u0131r\u0131c\u0131 dili il\u0259 if\u015fa etmi\u015fdir; bu x\u0259tt sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u0259 davam etmi\u015f, k\u0259nd h\u0259yat\u0131n\u0131n ziddiyy\u0259tl\u0259ri, torpaq v\u0259 \u0259m\u0259k problemi, sosial b\u0259rab\u0259rsizlik m\u00f6vzusu realist n\u0259srd\u0259 geni\u015f yer alm\u0131\u015f, insan\u0131n sosial m\u00fchitl\u0259 toqqu\u015fmas\u0131 b\u0259dii konfliktin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Sovet d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131nda sosial \u0259dal\u0259t ideyas\u0131 ideoloji \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 sal\u0131nsa da, bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131lar dolay\u0131 yollarla, simvol v\u0259 alt m\u0259tn vasit\u0259sil\u0259 real h\u0259yatda m\u00f6vcud olan \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259ri ifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, f\u0259rdin sistem qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 acizliyi, b\u00fcrokratiya, formal b\u0259rab\u0259rlik anlay\u0131\u015f\u0131 b\u0259dii \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nqid olunmu\u015fdur. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 is\u0259 sosial \u0259dal\u0259tsizlik daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 \u00e7oxqatl\u0131 xarakter alm\u0131\u015fd\u0131r, qloballa\u015fma v\u0259 texnoloji inki\u015faf bir t\u0259r\u0259fd\u0259n imkanlar\u0131 art\u0131rsa da, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n z\u0259nginl\u0259 kas\u0131b aras\u0131ndak\u0131 u\u00e7urumu d\u0259rinl\u0259\u015fdirmi\u015f, informasiya v\u0259 imkanlara \u00e7\u0131x\u0131\u015f b\u0259rab\u0259rsizliyi yeni tip sosial ayr\u0131-se\u00e7kilik formalar\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f \u0259d\u0259biyyat bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 yaln\u0131z maddi yoxsullu\u011fu deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi kas\u0131bl\u0131\u011f\u0131, yadla\u015fman\u0131, laqeydliyi, insan\u0131n \u00f6z taleyin\u0259 v\u0259 ba\u015fqas\u0131n\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131na bigan\u0259 qalmas\u0131n\u0131 t\u0259nqid obyektin\u0259 \u00e7evirir, \u00e7\u00fcnki sosial \u0259dal\u0259tsizlik b\u0259z\u0259n zorla deyil, susqunluq v\u0259 v\u0259rdi\u015f hal\u0131na g\u0259lmi\u015f bigan\u0259likl\u0259 ya\u015fay\u0131r. \u018fd\u0259biyyat burada oxucunu passiv m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7id\u0259n f\u0259al d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n subyekt\u0259 \u00e7evirm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259yir, onu sual verm\u0259y\u0259, t\u0259r\u0259f tutma\u011fa, vicdan\u0131n\u0131 oyatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u0259dii s\u00f6z\u00fcn g\u00fcc\u00fc ondad\u0131r ki, o, statistik m\u0259lumatlar\u0131n, r\u0259smi hesabatlar\u0131n v\u0259 quru \u015f\u00fcarlar\u0131n bacarmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bacar\u0131r, bir insan taleyi \u00fcz\u0259rind\u0259n b\u00fct\u00f6v bir sistemin \u0259dal\u0259tsizliyini g\u00f6st\u0259rir v\u0259 oxucunu emosional-m\u0259n\u0259vi sars\u0131nt\u0131ya sal\u0131r, \u0259d\u0259biyyat bu m\u0259nada t\u0259kc\u0259 estetik hadis\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 sosial yadda\u015fd\u0131r, xalq\u0131n \u00e7\u0259kdiyi iztirablar\u0131n, \u00fcmidl\u0259rin v\u0259 m\u00fcqavim\u0259tin qorundu\u011fu m\u0259n\u0259vi arxivdir.<br \/>\nN\u0259tic\u0259 olaraq, sosial \u0259dal\u0259tsizlik v\u0259 \u0259d\u0259biyyat aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil, bu \u0259laq\u0259 insan\u0131n \u0259dal\u0259t axtar\u0131\u015f\u0131ndan do\u011fan tarixi z\u0259rur\u0259tdir v\u0259 \u0259d\u0259biyyat h\u0259r d\u00f6vrd\u0259 bu axtar\u0131\u015f\u0131n s\u0259sini da\u015f\u0131yan vicdan k\u00fcrs\u00fcs\u00fc olmu\u015fdur, o, c\u0259miyy\u0259t\u0259 g\u00fczg\u00fc tutmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259min g\u00fczg\u00fcd\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n eyibl\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131ran m\u0259n\u0259vi bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r ki d\u00fcnyada haqs\u0131zl\u0131q var, \u0259d\u0259biyyat da bu haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 s\u00f6zl\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k missiyas\u0131n\u0131 davam etdir\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">\u270d Sevil Azadq\u0131z\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">M\u0259nb\u0259: Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Sosial \u0259dal\u0259tsizlik insan c\u0259miyy\u0259tinin \u0259n q\u0259dim v\u0259 \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 probleml\u0259rind\u0259n biri kimi b\u00fct\u00fcn tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f, zaman d\u0259yi\u015fdikc\u0259 yaln\u0131z formaca yenil\u0259nmi\u015f, mahiyy\u0259t etibaril\u0259 is\u0259 eyni haqs\u0131z b\u00f6lg\u00fc, eyni&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":66180,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-66179","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66179"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66179\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66182,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66179\/revisions\/66182"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/66180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}