{"id":66032,"date":"2026-01-08T07:23:07","date_gmt":"2026-01-08T03:23:07","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=66032"},"modified":"2026-01-08T07:24:01","modified_gmt":"2026-01-08T03:24:01","slug":"prezidentin-amea-nin-yubiley-yigincaginda-s%c9%99sl%c9%99ndirdiyi-fikirl%c9%99r-butun-elm-sah%c9%99l%c9%99ri-ucun-istiqam%c9%99tverici-xarakter-dasiyir-elsad-qurbanov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=66032","title":{"rendered":"Prezidentin AMEA-n\u0131n yubiley y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r b\u00fct\u00fcn elm sah\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istiqam\u0259tverici xarakter da\u015f\u0131y\u0131r &#8211;\u00a0El\u015fad Qurbanov"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"my-4\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Prezidentin AMEA-n\u0131n yubiley y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r b\u00fct\u00fcn elm sah\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istiqam\u0259tverici xarakter da\u015f\u0131y\u0131r &#8211;\u00a0<span class=\"text-danger\">El\u015fad Qurbanov<\/span><\/strong><\/span><\/h2>\n<div class=\"content lead font-weight-normal\">\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><em>R\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n v\u0259 s\u00fcni intellektin elmin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f t\u0259tbiqi m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131, emal\u0131 v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131nda inqilabi yenilikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131b<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Bug\u00fcnl\u0259rd\u0259 g\u00f6rk\u0259mli botanik alim, AMEA Biologiya v\u0259 Tibb Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sinin b\u00fcro \u00fczv\u00fc,\u00a0Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Biologiya fak\u00fclt\u0259sinin Botanika v\u0259 bitki fiziologiyas\u0131 kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, professor El\u015fad Qurbanovun 75 ya\u015f\u0131 tamam olub. \u00d6mr\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycan elminin inki\u015faf\u0131na, g\u0259nc n\u0259slin t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 v\u0259 milli kadr potensial\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131na h\u0259sr etmi\u015f El\u015fad Qurbanov yubileyi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 ke\u00e7diyi \u015f\u0259r\u0259fli elm yolu, elmi-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti, Az\u0259rbaycanda biologiya elminin m\u00fcasir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf istiqam\u0259tl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan elminin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran v\u0259zif\u0259l\u0259r v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259d\u0259fl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar\u0131m\u0131z\u0131 cavabland\u0131r\u0131b.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-66035\" src=\"https:\/\/azerbaycan.media\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/02f063c2176779263453013075111067471-1.jpg\" alt=\"\" width=\"347\" height=\"192\" srcset=\"https:\/\/azerbaycan.media\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/02f063c2176779263453013075111067471-1.jpg 975w, https:\/\/azerbaycan.media\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/02f063c2176779263453013075111067471-1-768x425.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 347px) 100vw, 347px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"content lead font-weight-normal\">\n<p><strong>\u2013 H\u00f6rm\u0259tli El\u015fad m\u00fc\u0259llim, \u00f6t\u0259n 75 il \u0259rzind\u0259 ke\u00e7diyiniz elm yolunun \u0259sas m\u0259qamlar\u0131ndan b\u0259hs etm\u0259yinizi ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 M\u0259n 1979-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin (indiki Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti) Biologiya fak\u00fclt\u0259sini bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Botanika \u0130nstitutunda \u201cBotanika\u201d ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 aspiranturaya q\u0259bul oldum. Diplom i\u015fimi b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259sl\u0259 yazma\u011f\u0131ma baxmayaraq, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 t\u0259qdim olunan m\u00f6vzu m\u0259nim elmi maraq dair\u0259m\u0259 tam uy\u011fun deyildi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bir ild\u0259n sonra m\u00f6vzunu d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k \u201cNax\u00e7\u0131van\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sinin floras\u0131, bitkiliyi v\u0259 onun fitomeliorativ \u0259h\u0259miyy\u0259ti\u201d m\u00f6vzusu \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m. Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259si m\u0259n\u0259 yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015f idi v\u0259 bu \u0259razinin t\u0259bii \u015f\u0259raitin\u0259 b\u0259l\u0259d idim. Bel\u0259likl\u0259, apard\u0131\u011f\u0131m t\u0259dqiqatlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n \u0259sas su arteriyalar\u0131ndan biri olan Nax\u00e7\u0131van\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sinin floras\u0131n\u0131, ekoloji amill\u0259rini ara\u015fd\u0131rd\u0131m, eyni zamanda fitomeliorativ t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun bitki n\u00f6vl\u0259rinin se\u00e7ilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 i\u015f apard\u0131m.<\/p>\n<p>M\u0259n f\u0259xr edir\u0259m ki, Qafqaz floras\u0131 v\u0259 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259dqiqin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f g\u00f6rk\u0259mli botanik alim, akademik A.Qrossheym elmi m\u0259kt\u0259binin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 kimi ciddi elm yolu ke\u00e7mi\u015f\u0259m. 1984-c\u00fc ild\u0259 dissertasiya i\u015fimi u\u011furla m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259sini alm\u0131\u015fam. 1982-ci ild\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 ba\u015f laborant v\u0259zif\u0259sind\u0259, sonradan BDU-nun Botanika v\u0259 bitki fiziologiyas\u0131 kafedras\u0131nda m\u00fc\u0259llim v\u0259 ba\u015f m\u00fc\u0259llim kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f\u0259m. 1992-ci ild\u0259n is\u0259 h\u0259min kafedran\u0131n m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sini icra edir\u0259m.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llimlikl\u0259 yana\u015f\u0131, elmi t\u0259dqiqat f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n he\u00e7 zaman uzaqla\u015fmam\u0131\u015fam. Daim ekspedisiyalarda, elmi ezamiyy\u0259tl\u0259rd\u0259 olmu\u015f, \u00e7\u00f6l t\u0259dqiqatlar\u0131 aparm\u0131\u015f, fundamental elmi ara\u015fd\u0131rmalarla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fam.<\/p>\n<p>Onu da qeyd etm\u0259liy\u0259m ki, elmi f\u0259aliyy\u0259timd\u0259 m\u0259ni x\u00fcsusil\u0259 narahat ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri SSR\u0130 Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademiki Armen Taxtacyan\u0131n 1978-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cYer k\u00fcr\u0259sinin flora vilay\u0259tl\u0259ri\u201d kitab\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n ad\u0131n\u0131n x\u0259rit\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 h\u0259min \u0259razil\u0259rin \u00a0\u201cb\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d\u00a0 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 olmu\u015fdur. Bu fakt m\u0259ni ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 1986-c\u0131 ild\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n \u201cAtropatan \u0259yal\u0259tinin flora v\u0259 bitkiliyi (Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259)\u201d m\u00f6vzusunda dissertasiya i\u015fi \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131m. M\u0259lumdur ki, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti tarixi Atropatena d\u00f6vl\u0259tinin varisidir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bu m\u00f6vzuda t\u0259dqiqat aparmaq asan deyildi, \u00e7oxsayl\u0131 elmi m\u00fcbahis\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131m, lakin b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 sin\u0259 g\u0259r\u0259r\u0259k m\u00f6vqeyimi elmi faktlarla s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 SSR\u0130-nin apar\u0131c\u0131 kitabxanalar\u0131nda oldum, Strabondan ba\u015flayaraq klassik v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr aliml\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r ara\u015fd\u0131rd\u0131m, ciddi faktlar \u0259ld\u0259 etdim. N\u0259tic\u0259d\u0259 Atropatenan\u0131n qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlikl\u0259rl\u0259 t\u0259qdim olunan x\u0259rit\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdim v\u0259 h\u0259min \u0259razinin flora v\u0259 bitkiliyini elmi \u0259saslarla t\u0259dqiq etm\u0259y\u0259 nail oldum.<\/p>\n<p>Apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar klassik v\u0259 m\u00fcasir co\u011frafiya\u00e7\u0131, tarix\u00e7i aliml\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259kl\u0259 Atropatan\u0131n n\u00f6v\u0259m\u0259l\u0259g\u0259lm\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olan m\u00fcst\u0259qil flora \u0259yal\u0259ti kimi m\u00f6vcudlu\u011funu elmi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259sasland\u0131rma\u011fa imkan vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ild\u0259 doktorluq dissertasiyam faktiki olaraq haz\u0131r olsa da, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n m\u00fcdafi\u0259y\u0259 burax\u0131lmad\u0131m. S\u00fcni mane\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, geri \u00e7\u0259kilm\u0259dim, f\u0259aliyy\u0259timi dayand\u0131rmad\u0131m. N\u0259hay\u0259t, 2004-c\u00fc ild\u0259 \u201cAtropatan \u0259yal\u0259tinin flora v\u0259 bitkiliyi (Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259)\u201d m\u00f6vzusunda doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k biologiya elml\u0259ri doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259sini ald\u0131m.<\/p>\n<p>M\u00fcdafi\u0259nin t\u0259xir\u0259 sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 elmi v\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259timi daha da intensivl\u0259\u015fdirdim. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 bir s\u0131ra d\u0259rslik v\u0259 t\u0259dris v\u0259saitl\u0259ri haz\u0131rlad\u0131m, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201cAli bitkil\u0259rin sistematikas\u0131\u201d, \u201cD\u0259rman bitkil\u0259ri\u201d adl\u0131 kitablar yazd\u0131m, t\u0259xmin\u0259n 40-a yax\u0131n t\u0259dris proqram\u0131 t\u0259rtib etmi\u015fdim. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 n\u00fcfuzlu aliml\u0259r, akademikl\u0259r v\u0259 tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bu m\u00f6vzuda apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar \u201cyaln\u0131z v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r alim\u0259 xas olan elmi m\u00f6vqe\u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi. M\u0259n d\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r alim kimi bu elmi m\u00fcbariz\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xaraq m\u00f6vqeyimi m\u00fcdafi\u0259 etdim, h\u0259d\u0259fim\u0259 nail oldum.<\/p>\n<p><strong>\u2013 B\u0259s Az\u0259rbaycan elmin\u0259 verdiyiniz \u0259n m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259ri nec\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259rdiniz?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 M\u0259nim elmi f\u0259aliyy\u0259tim \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n flora biom\u00fcxt\u0259lifliyinin v\u0259 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunub. Bu istiqam\u0259td\u0259 elm\u0259 bir s\u0131ra yenilikl\u0259r g\u0259tirmi\u015f\u0259m. Uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycanda \u201cs\u0259hra\u201d tipli bitkiliyin m\u00f6vcudlu\u011fu q\u0259bul edilmirdi. Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq morfoloji, ekoloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259, dominant v\u0259 subdominant n\u00f6vl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 dig\u0259r bitkilik tipl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259n\u0259n \u201cs\u0259hra\u201d v\u0259 \u201cpsevdomakki\u201d bitkilik tipl\u0259rinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 elmi c\u0259h\u0259td\u0259n s\u00fcbut etmi\u015f, onlar\u0131 \u00f6lk\u0259nin bitkilik x\u0259rit\u0259sin\u0259 daxil etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan floras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlarla bitki n\u00f6v\u00fcn\u00fcn yeni yay\u0131lma areallar\u0131n\u0131 v\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015f, neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f torpaqlar\u0131n biore\u00adkultivasiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra elmi-praktik t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015fam.<\/p>\n<p>Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi \u00f6lk\u0259 \u0259razisini dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259hat\u0259 ed\u0259n uzunm\u00fcdd\u0259tli \u00e7\u00f6l t\u0259dqiqatlar\u0131md\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 bilavasit\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 yeni n\u00f6vl\u0259ri v\u0259 ya yeni yay\u0131lma areallar\u0131n\u0131 operativ \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k elmi \u0259d\u0259biyyata daxil etmi\u015f\u0259m. Eyni zamanda, \u00f6t\u0259n il Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131nda t\u0259qdimat\u0131 ke\u00e7irilmi\u015f \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc\u201d adl\u0131 kitab\u0131mda respublikan\u0131n b\u00fct\u00fcn botaniki-co\u011frafi rayonlar\u0131 \u00fczr\u0259 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc tipl\u0259rinin taksonlar\u0131, onlar\u0131n yay\u0131lma areallar\u0131 v\u0259 m\u00fcasir v\u0259ziyy\u0259ti sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim olunub. \u0130ll\u0259r \u0259rzind\u0259 toplad\u0131\u011f\u0131m materiallar v\u0259 istinad etdiyim elmi m\u0259nb\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc\u201d x\u0259rit\u0259si t\u0259rtib edilib. H\u0259min x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 botanikl\u0259r deyil, eyni zamanda t\u0259bi\u0259t elml\u0259ri sah\u0259sind\u0259 elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri aparan m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r, m\u00fc\u0259lliml\u0259r, magistrantlar v\u0259 g\u0259nc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.\u00a0N\u0259\u015frd\u0259 bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc tipl\u0259ri formasiya qruplar\u0131na v\u0259 assosiasiyalara b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k t\u0259qdim olunub, \u00f6lk\u0259nin z\u0259ngin v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ekosisteml\u0259ri \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilib. Bu bax\u0131mdan kitab h\u0259m ixtisasla\u015fm\u0131\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar, h\u0259m d\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 yeni ba\u015flayanlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259y\u0259rli m\u0259lumat v\u0259 bilik m\u0259nb\u0259yi hesab olunur.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 ged\u0259n elmi v\u0259 ictimai prosesl\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u0259n h\u0259r zaman f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 kitab\u0131\u201dn\u0131n iki cildd\u0259n ibar\u0259t II n\u0259\u015frinin (2013) v\u0259 III n\u0259\u015frinin (2023) redaksiya hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc v\u0259 t\u0259rtibat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olmu\u015fam. Bu fundamental n\u0259\u015frin haz\u0131rlanmas\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyim xidm\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 AMEA t\u0259r\u0259find\u0259n F\u0259xri F\u0259rmanla t\u0259ltif olunmu\u015fam. H\u0259m\u00e7inin apard\u0131\u011f\u0131m elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fch\u00fcm elmi n\u0259tic\u0259 kimi AMEA-n\u0131n illik hesabatlar\u0131na daxil edilib.<\/p>\n<p>Elmi f\u0259aliyy\u0259tim \u0259rzind\u0259 500-\u0259 yax\u0131n elmi \u0259s\u0259rin (onlardan 200-d\u0259n \u00e7oxu xarici n\u0259\u015frl\u0259rd\u0259), 17 d\u0259rslik, d\u0259rs v\u0259saiti v\u0259 monoqrafiyan\u0131n, 70-d\u0259n art\u0131q t\u0259dris proqram\u0131 v\u0259 metodik g\u00f6st\u0259ri\u015fin, 16 ekoloji-geobotaniki x\u0259rit\u0259nin, 15 m\u00fc\u0259lliflik \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259sinin, 1 patentin m\u00fc\u0259llifi, el\u0259c\u0259 d\u0259 28 kitab\u0131n elmi redaktoru olmu\u015fam.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u201cBotanika\u201d, \u201cMikologiya\u201d v\u0259 \u201c\u018ftraf m\u00fchitin idar\u0259 edilm\u0259si v\u0259 bioloji monitorinq\u201d ixtisaslar\u0131 \u00fczr\u0259 magistrantlar\u0131n Dissertasiya M\u00fcdafi\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259driy\u0259m. Elmi r\u0259hb\u0259rliyim v\u0259 elmi m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7iliyim alt\u0131nda 3 elml\u0259r doktoru v\u0259 18 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru dissertasiyas\u0131 u\u011furla m\u00fcdafi\u0259 olunmu\u015fdur. Haz\u0131rda is\u0259 5 doktorant\u0131n elmi r\u0259hb\u0259ri, 3 elml\u0259r doktorunun elmi m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi kimi f\u0259aliyy\u0259timi aktiv olaraq davam etdirir\u0259m.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, Az\u0259rbaycanda m\u00fcasir d\u00fcnya standartlar\u0131na cavab ver\u0259n t\u0259hsil sisteminin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesind\u0259 \u00f6z \u0259m\u0259yimi \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015f, g\u0259ncl\u0259rin h\u0259m savadl\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yeti\u015fm\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam, uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f davaml\u0131 elmi m\u0259kt\u0259b yaratm\u0131\u015fam. Sevindirici hald\u0131r ki, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rim, davam\u00e7\u0131lar\u0131m bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259nin f\u0259rqli b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259sul v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00f6vl\u0259t qullu\u011fu sah\u0259sind\u0259 u\u011furla \u00a0f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u2013 D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin AMEA-n\u0131n 80 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 Az\u0259rbaycan elminin g\u0259l\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259sl\u0259ndirdiyi \u0259sas fikirl\u0259ri, qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259ri bir alim kimi nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi kursunu layiqinc\u0259 davam etdir\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev AMEA-n\u0131n 80 illik yubileyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f y\u0131\u011f\u0131ncaqdak\u0131 proqram xarakterli nitqind\u0259 aliml\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar etdi. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 elmin bundan sonra da davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259sinin strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tini x\u00fcsusi vur\u011fulad\u0131.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezidentin yubiley y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131ndak\u0131 m\u0259ruz\u0259sind\u0259 elml\u0259 t\u0259hsilin s\u0131x v\u0259hd\u0259ti, Az\u0259rbaycan dilinin elmi m\u00fchitd\u0259 qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 s\u00fcni intellekt v\u0259 m\u00fcasir texnologiyalar\u0131n elmi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r diqq\u0259ti x\u00fcsusil\u0259 c\u0259lb edib. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar b\u00fct\u00fcn elm sah\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn aktual v\u0259 istiqam\u0259tverici xarakter da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 b\u00fct\u00fcn elm sah\u0259l\u0259rind\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 geologiya v\u0259 geofizika istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan aliml\u0259rd\u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00f6zl\u0259ntil\u0259ri oldu\u011funu qeyd edib. Az\u0259rbaycanda h\u0259l\u0259 d\u0259 k\u0259\u015ff edilm\u0259mi\u015f z\u0259ngin m\u0259d\u0259n ehtiyatlar\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011funu vur\u011fulayan c\u0259nab Prezident bu potensial\u0131n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u0259hz yerli geoloq v\u0259 geofizik aliml\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 qeyd edib ki, x\u00fcsusil\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0259razil\u0259rind\u0259 geoloji k\u0259\u015ffiyyat i\u015fl\u0259ri b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Bu regionlar sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259dqiq olunmay\u0131b, ya da m\u00f6vcud texnologiyalar h\u0259min vaxt t\u0259bii resurslar\u0131 tam \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259yib. Bu g\u00fcn is\u0259 m\u00fcasir texnologiyalar, peyk m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri v\u0259 uzaqdan zondlama \u00fcsullar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259bii ehtiyatlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi neft yataqlar\u0131n\u0131n fiziki m\u00fcdaxil\u0259 olmadan m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezidentin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 art\u0131q bir ne\u00e7\u0259 ayd\u0131r Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda geni\u015fmiqyasl\u0131 geoloji i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r. Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri v\u0259 aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 bu proses\u0259 f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259lb olunaraq m\u00fcvafiq tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 icra edirl\u0259r. \u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 h\u0259m d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, yax\u0131n aylarda bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u0259ld\u0259 olunaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir: \u201cQ\u0131z\u0131l, g\u00fcm\u00fc\u015f, mis v\u0259 polimetal yataqlar\u0131n\u0131n a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 istismar\u0131 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131na ciddi t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259k, eyni zamanda Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda yeni i\u015f yerl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yaradacaq\u201d.<\/p>\n<p>Prezident \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda b\u0259rpaolunan enerji layih\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirib, alternativ enerjini m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n biri kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib. Ayd\u0131nd\u0131r ki, \u0259n\u0259n\u0259vi istilik enerjisind\u0259n istifad\u0259nin h\u0259m iqtisadi bax\u0131mdan baha ba\u015fa g\u0259lm\u0259si, h\u0259m d\u0259 \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmas\u0131 bu sah\u0259d\u0259 ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 b\u0259rpaolunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259nin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu bax\u0131mdan hesab edir\u0259m ki, art\u0131q Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n alternativ enerji m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 elmi \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f layih\u0259l\u0259rin haz\u0131rlanaraq d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na t\u0259qdim edilm\u0259sinin vaxt\u0131 yeti\u015fib.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda daha bir vacib m\u0259qama toxunub: \u00e7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 ell\u0259rimiz, obalar\u0131m\u0131z, da\u011flar\u0131m\u0131z, d\u0259r\u0259l\u0259rimiz, me\u015f\u0259l\u0259rimiz, \u00e7\u00f6ll\u0259rimiz ham\u0131s\u0131 t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li adlarla g\u00f6st\u0259rilib, lakin sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bunlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti d\u0259yi\u015fdirilib. \u00d6lk\u0259 Prezidenti qeyd edib ki, dil\u00e7il\u0259r, tarix\u00e7il\u0259r, etnoqraflar v\u0259 arxeoloqlar bu sah\u0259d\u0259 geni\u015f t\u0259dqiqatlar aparmal\u0131, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 sanball\u0131 elmi \u0259s\u0259rl\u0259r yazmal\u0131 v\u0259 d\u00fcnyaya s\u00fcbut etm\u0259lidirl\u0259r ki, bu \u0259razil\u0259r Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131d\u0131r. Bu sah\u0259 t\u0259xmin\u0259n 500 min kvadrat kilometr \u0259razini \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n<p>Prezident, h\u0259m\u00e7inin vur\u011fulay\u0131b ki, siyasi hadis\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u2013 G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 \u2013 zaman-zaman Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 ki\u00e7ildilib, f\u0259rqli din v\u0259 m\u0259zh\u0259b sahibl\u0259ri h\u0259min \u0259razil\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirilib. Lakin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n dediyi kimi, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yolu Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan ke\u00e7ir: insanlar ora silahla v\u0259 tanklarla deyil, \u015f\u0259xsi avtomobill\u0259ri il\u0259 ged\u0259r\u0259k d\u0259d\u0259-baba yurdlar\u0131n\u0131 g\u0259z\u0259c\u0259k, \u0259razil\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259c\u0259k v\u0259 \u0259zizl\u0259rinin ruhlar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00f6rm\u0259tini g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. Bu, xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n bir m\u0259s\u0259l\u0259dir.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, Az\u0259rbaycan z\u0259ngin bioloji m\u00fcxt\u0259lifliy\u0259, \u0259lveri\u015fli torpaq-iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 v\u0259 geni\u015f t\u0259bii resurs potensial\u0131na malik \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Bu s\u0259rv\u0259tl\u0259rin elmi \u0259saslarla \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qorunmas\u0131 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259si h\u0259m ekoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min olunmas\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, neftin t\u00fck\u0259n\u0259n t\u0259bii resurs olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n post-neft d\u00f6vr\u00fcn\u0259 haz\u0131rl\u0131q bu g\u00fcn elmi v\u0259 iqtisadi siyas\u0259tin \u0259sas prioritetl\u0259rind\u0259n biri olmal\u0131d\u0131r. Bu kontekstd\u0259 aqrar sah\u0259nin inki\u015faf\u0131 neftd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azald\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynaya bil\u0259n strateji istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Az\u0259rbaycan\u0131n torpaq v\u0259 su ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibi v\u0259 ekoloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259nir, bu da istehsal olunan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli v\u0259 ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259miz m\u0259hsullar h\u0259m daxili, h\u0259m d\u0259 xarici bazarlarda r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdir v\u0259 bu sah\u0259nin \u00f6lk\u0259y\u0259 ciddi g\u0259lir g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259k potensial\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan, Prezident \u0130lham \u018fliyevin s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r x\u00fcsusil\u0259 biologiya v\u0259 aqrar elml\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda da m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. T\u0259bii ehtiyatlar\u0131n elmi \u0259saslarla t\u0259dqiqi, innovativ yana\u015fmalar\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259rin \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131nda t\u0259tbiqi bu sah\u0259d\u0259 \u0259sas prioritetl\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>Hesab edir\u0259m ki, c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyevin AMEA-n\u0131n 80 illik yubiley t\u0259dbirind\u0259 s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r Az\u0259rbaycan elminin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf prioritetl\u0259rini ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n nitqind\u0259 elmin milli maraqlara xidm\u0259t etm\u0259si v\u0259 \u00f6lk\u0259nin strateji inki\u015faf m\u0259qs\u0259dl\u0259ri il\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si x\u00fcsusi vur\u011fulan\u0131b. Bu bax\u0131mdan, \u00f6lk\u0259mizin flora v\u0259 fauna ehtiyatlar\u0131n\u0131n elmi \u0259saslarla, kompleks v\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 qar\u015f\u0131da duran \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259 z\u0259ruri v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biridir.<\/p>\n<p>G\u00fcman edir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, h\u0259r bir g\u0259nci d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 c\u0259miyy\u0259timizin qar\u015f\u0131s\u0131na qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259ri layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259c\u0259k, V\u0259t\u0259nimizin daha da inki\u015faf etm\u0259sin\u0259, \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>\u2013 M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 s\u00fcni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msal texnologiyalar dig\u0259r sferalarda oldu\u011fu kimi, biologiya elminin inki\u015faf\u0131na da ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Sizc\u0259 bu texnologiyalar\u0131n Az\u0259rbaycanda biologiya elmind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 flora biom\u00fcxt\u0259lifliyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259tbiqi hans\u0131 yeni imkanlar yarada bil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elm v\u0259 t\u0259hsil sektorunda r\u0259q\u0259msalla\u015fmaya, s\u00fcni intellektin t\u0259tbiqin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilir. R\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n v\u0259 s\u00fcni intellektin elmin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f t\u0259tbiqi m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131, i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131nda inqilabi yenilikl\u0259r\u0259 yol a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. Bu proses biologiya elmi, x\u00fcsusil\u0259 flora v\u0259 fauna ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. R\u0259q\u0259msal platformalar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u0259lumat bazalar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131n effektivliyini art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, ekosisteml\u0259rin monitorinqi v\u0259 biom\u00fcxt\u0259lifliyin qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 d\u0259 yeni imkanlar a\u00e7\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, s\u00fcni intellekt texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi biologiya elmin\u0259, x\u00fcsusil\u0259 bitki v\u0259 heyvan n\u00f6vl\u0259rinin identifikasiyas\u0131, yay\u0131lma areallar\u0131n\u0131n proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 ekoloji riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 innovativ yana\u015fmalar\u0131n istifad\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. M\u0259lumatlar\u0131n analizi v\u0259 modell\u0259\u015fdirilm\u0259si s\u00fcni intellekt alqoritml\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli v\u0259 d\u0259qiq h\u0259yata ke\u00e7irilir, bu da \u00f6lk\u0259nin bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n elmi \u0259saslarla idar\u0259 olunmas\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, SSR\u0130-nin t\u0259rkibind\u0259 olmu\u015f v\u0259 sonradan m\u00fcst\u0259qillik qazanm\u0131\u015f bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259 \u00f6z \u0259razil\u0259rinin flora v\u0259 fauna t\u0259rkibi il\u0259 ba\u011fl\u0131 fundamental elmi n\u0259\u015frl\u0259ri yenid\u0259n haz\u0131rlayaraq m\u00fcasir elmi yana\u015fmalar \u0259sas\u0131nda \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Bu sah\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fc\u0259yy\u0259n bo\u015fluqlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu diqq\u0259ti c\u0259lb edir v\u0259 h\u0259min bo\u015fluqlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 aktual elmi v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Halbuki Az\u0259rbaycan floras\u0131 n\u00f6v m\u00fcxt\u0259lifliyi, endemik bitkil\u0259rin z\u0259nginliyi v\u0259 unikal ekoloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilir. Bu bitkil\u0259rin endemiklik s\u0259viyy\u0259sinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib-\u00fczl\u0259\u015fm\u0259diyinin elmi \u0259saslarla v\u0259 d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 olduqca vacibdir.<\/p>\n<p>Bitkil\u0259rin yay\u0131lma areallar\u0131, ekoloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, yay\u0131lma dinamikas\u0131, antropogen t\u0259sirl\u0259r\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259 riskl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla sistemli m\u0259lumatlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 qar\u015f\u0131da duran \u0259sas elmi v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259r art\u0131q h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, t\u0259rtib etdiyimiz \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc\u201d kitab\u0131 v\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc x\u0259rit\u0259si\u201d uzun ill\u0259r \u2013 40 ild\u0259n art\u0131q m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 sisteml\u0259\u015fdirilm\u0259mi\u015f bitkilik tipl\u0259rinin m\u00fcasir v\u0259ziyy\u0259tinin t\u0259dqiqin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f fundamental elmi i\u015fl\u0259rdir. Bu t\u0259dqiqatlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bitkilik tipl\u0259rinin Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn botaniki-co\u011frafi rayonlar\u0131nda yay\u0131lmas\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, onlar\u0131n elmi-botaniki t\u0259sviri haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r bir taksonun koordinatlar\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k x\u0259rit\u0259l\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, \u015f\u0259xsi t\u0259dqiqat n\u0259tic\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fcasir informasiya texnologiyalar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq Az\u0259rbaycanda rast g\u0259lin\u0259n 18 bitkilik tipinin yay\u0131lma \u0259razil\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. N\u0259tic\u0259d\u0259, \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc x\u0259rit\u0259si\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n botaniki-co\u011frafi rayonlar\u0131n\u0131n x\u0259rit\u0259si\u201d v\u0259 20-y\u0259 yax\u0131n m\u00fcxt\u0259lif botaniki-co\u011frafi rayon \u00fczr\u0259 ekoloji-geobotaniki x\u0259rit\u0259l\u0259r haz\u0131rlanaraq \u00e7ap olunmu\u015fdur. Bu i\u015fl\u0259r \u00f6lk\u0259mizin flora v\u0259 bitkilik ehtiyatlar\u0131n\u0131n elmi \u0259saslarla \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qorunmas\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 r\u0259q\u0259msal bioloji m\u0259lumat bazalar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck elmi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 El\u015fad m\u00fc\u0259llim, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 uzunillik f\u0259aliyy\u0259tiniz d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 biologiya sah\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm xidm\u0259tl\u0259riniz olmu\u015fdur. Bu istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz i\u015fl\u0259r, formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z elmi m\u0259kt\u0259b v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rinizi b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259yinizi ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Qeyd etdiyim kimi, 1982-ci ild\u0259n Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir\u0259m. 1992-ci ild\u0259n is\u0259 BDU-nun Biologiya fak\u00fclt\u0259sinin Botanika v\u0259 bitki fiziologiyas\u0131 kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edir\u0259m. Haz\u0131rda 30-a yax\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131n \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 kafedrada 4 elml\u0259r doktoru f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir ki, bu da kafedran\u0131n elmi potensial\u0131n\u0131 v\u0259 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 sah\u0259sind\u0259ki imkanlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirir. Kafedrada apar\u0131lan elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri m\u00fcasir biologiya elminin aktual istiqam\u0259tl\u0259rini \u0259hat\u0259 edir v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259r AMEA-n\u0131n Biologiya v\u0259 Tibb Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sinin illik hesabatlar\u0131nda m\u00fct\u0259madi olaraq m\u00fch\u00fcm elmi nailiyy\u0259tl\u0259r kimi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, haz\u0131rda Qaraba\u011f regionunun floras\u0131 v\u0259 bitkiliyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131r. Bu i\u015fl\u0259r i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyinin b\u0259rpas\u0131, ekoloji v\u0259ziyy\u0259tinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 t\u0259bii ehtiyatlar\u0131n\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259si bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. Apar\u0131lan elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin yax\u0131n zamanda fundamental elmi kitab \u015f\u0259klind\u0259 \u00e7ap olunmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>Uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 pedaqoji v\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259tim \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 20-d\u0259n art\u0131q g\u0259nc alimin yeti\u015fdirilm\u0259sind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. Sevindirici hald\u0131r ki, r\u0259hb\u0259rliyim alt\u0131nda dissertasiya i\u015fl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f doktorant v\u0259 dissertantlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti haz\u0131rda m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131nda m\u0259sul v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq \u00f6lk\u0259nin elmi v\u0259 idar\u0259etm\u0259 potensial\u0131na t\u00f6hf\u0259 verirl\u0259r.<\/p>\n<p>Yeti\u015fdirdiyim aliml\u0259r aras\u0131nda xarici \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n (\u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 v\u0259 Misir \u018fr\u0259b\u00a0Respublikas\u0131) da olmas\u0131 x\u00fcsusi qeyd olunmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, r\u0259hb\u0259rliyim alt\u0131nda iranl\u0131 g\u0259nc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 elmi ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u201cS\u0259valan\u201d adland\u0131r\u0131lan, x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00fcks\u0259k davaml\u0131l\u0131\u011fa malik yeni kartof sortu \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Haz\u0131rda bu sort geni\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \u0259kilib-bec\u0259rilir v\u0259 aqrar sah\u0259d\u0259 praktik t\u0259tbiq bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Bu fakt elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n real istehsalat v\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi maraqlar\u0131 il\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n u\u011furlu n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Son zamanlar \u00f6lk\u0259mizd\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259ri q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f hesab etm\u0259k olarm\u0131? Bu prosesin daha s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259\u015fkili \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri hesab edirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l AMEA-n\u0131n institut v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n bir qisminin Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin tabeliyin\u0259 verilm\u0259si elm v\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 idar\u0259etm\u0259nin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 m\u00f6vcud elmi potensialdan daha s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 olunmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n m\u00fch\u00fcm add\u0131m idi. Bu q\u0259rar elm v\u0259 t\u0259hsilin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259sinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r t\u0259qdir\u0259layiqdir v\u0259 art\u0131q praktik n\u0259tic\u0259l\u0259rini verm\u0259kd\u0259dir. Bu yana\u015fma t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 yaln\u0131z n\u0259z\u0259ri bilikl\u0259rl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259m\u0259y\u0259, eyni zamanda t\u0259cr\u00fcbi sah\u0259d\u0259 bilik v\u0259 bacar\u0131qlar \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 geni\u015f imkan yarad\u0131r. Auditoriyalarda ke\u00e7iril\u0259n d\u0259rsl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin elmi-t\u0259dqiqat institutlar\u0131nda apar\u0131lan real elmi i\u015fl\u0259rl\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmas\u0131 onlar\u0131n ixtisasla\u015fma prosesin\u0259 v\u0259 pe\u015f\u0259kar kadr kimi formala\u015fmas\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin tabeliyin\u0259 verilmi\u015f institutlarda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259rin universitetl\u0259rd\u0259 t\u0259dris prosesin\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 da m\u00fch\u00fcm n\u0259tic\u0259l\u0259r verir. Bu, elmi bilikl\u0259rin birba\u015fa t\u0259dris\u0259 transferini t\u0259min etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, t\u0259hsil prosesinin m\u0259zmununun z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 m\u00fcasir elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 daha operativ \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsi t\u0259cr\u00fcb\u0259m\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, Botanika v\u0259 bitki fiziologiyas\u0131 kafedras\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etdiyim d\u00f6vrd\u0259 70-\u0259 yax\u0131n magistrant\u0131n elmi r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fam. Onlar\u0131n elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131, metodik istiqam\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 dissertasiya i\u015fl\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259si prosesind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015f\u0259m. Eyni zamanda, 200-\u0259 yax\u0131n magistrant\u0131n dissertasiya i\u015fl\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 M\u00fcdafi\u0259 \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri qismind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f\u0259m. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 g\u0259nc alim v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 elmi bilikl\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 d\u0259st\u0259k vermi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>Bu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r yaln\u0131z m\u0259nim pedaqoji v\u0259 elmi i\u015fiml\u0259 ba\u011fl\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131n\u0131n real n\u0259tic\u0259l\u0259rinin formala\u015fmas\u0131na, g\u0259nc kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na verdiyim t\u00f6hf\u0259l\u0259rin bariz n\u00fcmun\u0259sidir. Hesab edir\u0259m ki, g\u0259nc aliml\u0259rin, y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadrlar\u0131n yeti\u015fdirilm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n elmi potensial\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, h\u0259m akademik m\u00fchitin inki\u015faf\u0131, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan elminin u\u011furlu g\u0259l\u0259c\u0259yinin t\u0259min olunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\"><em>M\u00fcsahib\u0259ni apard\u0131:<br \/>\nN\u0259rgiz Q\u0259hr\u0259manova,<br \/>\nAMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti aparat\u0131n\u0131n \u0130ctimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r,<br \/>\nm\u0259tbuat v\u0259 informasiya \u015f\u00f6b\u0259sinin Elektron informasiya sektorunun m\u00fcdiri<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prezidentin AMEA-n\u0131n yubiley y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r b\u00fct\u00fcn elm sah\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istiqam\u0259tverici xarakter da\u015f\u0131y\u0131r &#8211;\u00a0El\u015fad Qurbanov R\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n v\u0259 s\u00fcni intellektin elmin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f t\u0259tbiqi m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131, emal\u0131 v\u0259 idar\u0259&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":66034,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,74],"tags":[],"class_list":["post-66032","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-musahib"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66032","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66032"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66032\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66038,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66032\/revisions\/66038"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/66034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}