{"id":64414,"date":"2025-12-22T10:39:01","date_gmt":"2025-12-22T06:39:01","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=64414"},"modified":"2025-12-22T10:39:01","modified_gmt":"2025-12-22T06:39:01","slug":"edebiyyat-ve-metaforik-dusunce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=64414","title":{"rendered":"\u018fD\u018fB\u0130YYAT V\u018f METAFOR\u0130K D\u00dc\u015e\u00dcNC\u018f"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin \u0259n d\u0259rin qatlar\u0131na en\u0259 bil\u0259n nadir sah\u0259l\u0259rd\u0259ndir. O, yaln\u0131z hadis\u0259l\u0259ri n\u0259ql etmir, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n d\u00fcnyan\u0131 nec\u0259 d\u0259rk etdiyini, hiss etdiyini v\u0259 m\u0259naland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Bu m\u0259naland\u0131rman\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 is\u0259 metaforik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 dayan\u0131r. Metafora sad\u0259c\u0259 b\u0259dii b\u0259z\u0259k deyil; o, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yin, hiss etm\u0259yin v\u0259 h\u0259qiq\u0259ti anlama\u011f\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yoludur.<br \/>\nMetaforik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 insan\u0131 m\u0259hdud s\u00f6zl\u0259rin \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131r. Bir anlay\u0131\u015f\u0131 ba\u015fqa bir anlay\u0131\u015f vasit\u0259sil\u0259 ifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n, biz g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259ni g\u00f6r\u00fcn\u0259n\u0259, m\u00fcr\u0259kk\u0259bi sad\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201czaman ax\u0131r\u201d dedikd\u0259, zaman\u0131 suya b\u0259nz\u0259dirik; bu, onun geri d\u00f6nm\u0259zliyini v\u0259 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir anda hiss etdirm\u0259y\u0259 imkan verir. \u018fd\u0259biyyat bu c\u00fcr metaforalarla doludur v\u0259 oxucuya t\u0259kc\u0259 m\u0259lumat yox, ya\u015fant\u0131 t\u0259qdim edir.<br \/>\n\u018fd\u0259biyyatda metafora insan ruhunun dilidir. \u015eair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 b\u0259z\u0259n a\u00e7\u0131q dem\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259diyini, ya da s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259si \u00e7\u0259tin olan\u0131 metafora il\u0259 s\u00f6yl\u0259yir. Sevgi bir \u201cod\u201d, k\u0259d\u0259r bir \u201ck\u00f6lg\u0259\u201d, \u00fcmid bir \u201ci\u015f\u0131q\u201d olur. Bu \u00e7evrilm\u0259l\u0259r oxucunun daxili d\u00fcnyas\u0131nda rezonans yarad\u0131r, \u00e7\u00fcnki insan \u00f6z\u00fc d\u0259 d\u00fcnyan\u0131 bu c\u00fcr b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259rl\u0259 qavray\u0131r. U\u015faqk\u0259n qorxunu qaranl\u0131\u011fa, sevinci g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 b\u0259nz\u0259tm\u0259yimiz bunun ilkin n\u00fcmun\u0259sidir.<br \/>\nMetaforik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 h\u0259m d\u0259 t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni g\u00fccl\u0259ndirir. Oxucu m\u0259tnin zahiri qat\u0131ndan d\u0259rin qat\u0131na enm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur: \u201cM\u00fc\u0259llif bunu dem\u0259kl\u0259 n\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur?\u201d sual\u0131 yaran\u0131r. Bu sual d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirir, insan\u0131 passiv q\u0259buldan aktiv t\u0259hlil\u0259 ke\u00e7irir. Bel\u0259likl\u0259, \u0259d\u0259biyyat yaln\u0131z estetik z\u00f6vq vermir, h\u0259m d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n, sor\u011fulayan \u015f\u0259xsiyy\u0259t formala\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\n\u018fd\u0259biyyat tarixind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259s\u0259rl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hz g\u00fccl\u00fc metaforik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. Klassikl\u0259rd\u0259n m\u00fcasir yaz\u0131\u00e7\u0131lara q\u0259d\u0259r ham\u0131s\u0131 insan, c\u0259miyy\u0259t, zaman v\u0259 taleyl\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri birba\u015fa \u015f\u00fcarlarla deyil, obrazlar v\u0259 metaforalarla \u00e7atd\u0131r\u0131blar. \u00c7\u00fcnki metafora h\u0259qiq\u0259ti s\u0259rt formada yox, insan q\u0259lbinin q\u0259bul ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi inc\u0259likl\u0259 t\u0259qdim edir.<br \/>\nN\u0259tic\u0259 olaraq, \u0259ziz oxucular\u0131m, \u0259d\u0259biyyat metaforik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin evidir, metaforik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 is\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n can\u0131d\u0131r. Bu ikisi birl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 s\u00f6z sad\u0259 s\u0259s y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b m\u0259naya, hiss\u0259 v\u0259 hikm\u0259t\u0259 \u00e7evrilir. \u018fd\u0259biyyat\u0131 oxumaq \u0259slind\u0259 metaforalar vasit\u0259sil\u0259 d\u00fcnyan\u0131 yenid\u0259n g\u00f6rm\u0259kdir. D\u00fcnyan\u0131 yenid\u0259n g\u00f6r\u0259n insan is\u0259 onu daha d\u0259rind\u0259n anlay\u0131r, daha \u00e7ox sevir v\u0259 daha m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u270d Sevil Azadq\u0131z\u0131 <\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 m\u00fc\u0259llimi. Filoloq. \u018fd\u0259bi t\u0259hlil-t\u0259nqid\u00e7i. Yazar-publisist. <\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>22.12.2025<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u0259nb\u0259: Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u018fd\u0259biyyat insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin \u0259n d\u0259rin qatlar\u0131na en\u0259 bil\u0259n nadir sah\u0259l\u0259rd\u0259ndir. O, yaln\u0131z hadis\u0259l\u0259ri n\u0259ql etmir, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n d\u00fcnyan\u0131 nec\u0259 d\u0259rk etdiyini, hiss etdiyini v\u0259 m\u0259naland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Bu&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":64415,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-64414","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64414","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64414"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64414\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64417,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64414\/revisions\/64417"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/64415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}