{"id":62721,"date":"2025-12-13T10:13:32","date_gmt":"2025-12-13T06:13:32","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=62721"},"modified":"2025-12-13T10:13:32","modified_gmt":"2025-12-13T06:13:32","slug":"edebiyyat-ve-exlaq-insanligin-iki-sutunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=62721","title":{"rendered":"\u018fD\u018fB\u0130YYAT V\u018f \u018fXLAQ \u2013 \u0130NSANLI\u011eIN \u0130K\u0130 S\u00dcTUNU"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin \u0259n z\u0259ngin, \u0259n d\u0259rin g\u00fczg\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u018fxlaq is\u0259 h\u0259min g\u00fczg\u00fcd\u0259 \u0259ks olunan b\u0259\u015f\u0259r ruhunun istiqam\u0259tidir. Tarixin b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 bu iki sah\u0259 insan\u0131 h\u0259m formala\u015fd\u0131ran, h\u0259m d\u0259yi\u015fdir\u0259n, h\u0259m d\u0259 ona yol g\u00f6st\u0259r\u0259n q\u00fcvv\u0259 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. \u018fd\u0259biyyat\u0131 \u0259xlaqdan ay\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil, \u00e7\u00fcnki insan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 h\u0259r s\u0259tird\u0259 onun m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131n\u0131n izl\u0259ri ya\u015fay\u0131r. B\u0259z\u0259n bir kitab bir \u00f6m\u00fcrl\u00fck xat\u0131rlanmayan n\u0259sih\u0259td\u0259n daha g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, b\u0259z\u0259n bir \u015feir bir c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131 silk\u0259l\u0259yir, b\u0259z\u0259n bir roman bir mill\u0259tin vicdan\u0131na \u00e7evrilir.<br \/>\n\u018fd\u0259biyyat yaln\u0131z s\u00f6z s\u0259n\u0259ti deyil; o, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcman\u0131, vicdan\u0131n s\u0259si, n\u0259fsin imtahan meydan\u0131d\u0131r. \u0130ll\u0259r boyu yaz\u0131lm\u0131\u015f poemalar, dastanlar, romanlar, hekay\u0259l\u0259r \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin d\u0259 da\u015f\u0131nmas\u0131na xidm\u0259t edib. Nizaminin &#8220;Sirl\u0259r x\u0259zin\u0259si&#8221;, F\u00fczulinin &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin satirik hekay\u0259l\u0259ri, Tolstoyun f\u0259ls\u0259fi yaz\u0131lar\u0131, Dostoyevskinin m\u0259n\u0259vi dilemml\u0259ri, b\u00fct\u00fcn bunlar insan\u0131n ruhunu t\u0259mizl\u0259m\u0259k, ona ayna tutmaq, c\u0259miyy\u0259tin i\u00e7ind\u0259ki eyibl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lan m\u0259d\u0259ni v\u0259 \u0259xlaqi m\u0259kt\u0259bl\u0259rdir.<br \/>\n\u018fxlaq insan\u0131n \u00f6z vicdan\u0131na, \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131na, ba\u015fqas\u0131na v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259suliyy\u0259tidir. \u018fd\u0259biyyat is\u0259 bu m\u0259suliyy\u0259tin ifad\u0259 olunmu\u015f formas\u0131d\u0131r. \u018fd\u0259biyyat\u0131 saf v\u0259 ali ed\u0259n d\u0259 el\u0259 onu b\u0259sl\u0259y\u0259n \u0259xlaqi k\u00f6kl\u0259rdir. \u018fxlaq olmayan yerd\u0259 s\u00f6z yaln\u0131z s\u0259s olur, amma \u0259xlaqla yaz\u0131lan s\u00f6z nur olur, t\u0259sir olur, yol olur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259xlaql\u0131 \u0259d\u0259biyyat insan \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na g\u00fcc qat\u0131r. N\u0259fsi t\u0259rbiy\u0259 edir, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni d\u0259rinl\u0259\u015fdirir, ruhu ucald\u0131r. Tarixin b\u00fct\u00fcn \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n rolu \u0259v\u0259zsiz olmu\u015fdur. Orta \u0259sr \u0259d\u0259biyyat\u0131 insan\u0131 Allaha yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq, onu d\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u0259, s\u0259daq\u0259t\u0259, m\u0259rh\u0259m\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Realizm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259d\u0259biyyat insan\u0131n \u00f6z i\u00e7ind\u0259ki v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259ki \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259ri ortaya qoyub onu h\u0259qiq\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcasir \u0259d\u0259biyyat is\u0259 psixologiyaya, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin par\u00e7alanm\u0131\u015f m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rin\u0259 en\u0259r\u0259k insan\u0131 \u00f6z vicdan\u0131 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyur. Hans\u0131 \u0259sr\u0259 baxsaq, hans\u0131 yazar\u0131 oxusaq, g\u00f6r\u0259rik ki, \u0259xlaqi m\u00f6vzu \u0259d\u0259biyyat\u0131n qan\u0131n\u0131 ax\u0131dan damard\u0131r.<br \/>\n\u018fd\u0259biyyat\u0131n g\u00fcc\u00fc ondad\u0131r ki, o, \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259ri birba\u015fa \u00f6yr\u0259tmir, onlar\u0131 ya\u015fad\u0131r, hiss etdirir. Bir q\u0259hr\u0259man\u0131n f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 oxucunu yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6n\u0259ldir, bir obraz\u0131n s\u0259hvi insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir, bir faci\u0259nin t\u0259sviri insan\u0131 m\u0259rh\u0259m\u0259tli olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Yax\u015f\u0131 \u0259d\u0259biyyat insan\u0131 d\u0259yi\u015fdirir. Sakit-sakit, hiss etdirm\u0259d\u0259n, amma \u00e7ox d\u0259rin bir \u015f\u0259kild\u0259.<br \/>\n\u018fxlaq da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 qoruyur. \u018fxlaqs\u0131z \u0259d\u0259biyyat insan\u0131 da\u011f\u0131dar, m\u0259n\u0259vi bo\u015fluq yaradar, d\u0259y\u0259rl\u0259rin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini m\u0259hv ed\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259sl yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n, \u015fairin m\u0259suliyy\u0259ti b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. H\u0259r s\u0259tir, h\u0259r fikir, h\u0259r obraz insan q\u0259lbin\u0259 at\u0131lan bir toxumdur. Bu toxum ya sevgi, m\u0259rh\u0259m\u0259t, vicdan, \u0259dal\u0259t kimi meyv\u0259 ver\u0259c\u0259k, ya da m\u0259n\u0259viyyat\u0131 korlayan tikanlara \u00e7evril\u0259c\u0259k.<br \/>\nN\u0259tic\u0259 olaraq,<br \/>\n\u0259d\u0259biyyat v\u0259 \u0259xlaq b\u0259\u015f\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin ayr\u0131lmaz iki t\u0259r\u0259fidir. \u018fd\u0259biyyat insan\u0131n ruhi tarixidir, \u0259xlaq is\u0259 onun vicdan salnam\u0259si. Birind\u0259 insan \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131y\u0131r, dig\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk edir. \u018fxlaql\u0131 \u0259d\u0259biyyat c\u0259miyy\u0259ti t\u0259rbiy\u0259 edir, insan\u0131 y\u00fcks\u0259ldir, mill\u0259tin ruhunu safla\u015fd\u0131r\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r d\u00f6vr\u00fcn, h\u0259r n\u0259silin \u0259n b\u00f6y\u00fck ehtiyac\u0131 h\u0259m \u0259d\u0259biyyat\u0131n, h\u0259m d\u0259 \u0259xlaq\u0131n bir-birin\u0259 dayaq oldu\u011fu bir m\u0259n\u0259vi m\u00fchit yaratmaqd\u0131r. \u018fd\u0259biyyat\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131ran \u0259xlaqd\u0131r, \u0259xlaq\u0131n d\u0259rinliyini b\u0259sl\u0259y\u0259n is\u0259 \u0259d\u0259biyyat. \u0130nsan is\u0259 bu iki b\u00f6y\u00fck s\u00fctunun aras\u0131nda \u00f6z kamillik yolunu tap\u0131r.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Sevil Azadq\u0131z\u0131<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 m\u00fc\u0259llimi. Filoloq. \u018fd\u0259bi t\u0259hlil-t\u0259nqid\u00e7i. Yazar-publisist. <\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>13.12.2025<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u0259nb\u0259: Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u018fd\u0259biyyat insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin \u0259n z\u0259ngin, \u0259n d\u0259rin g\u00fczg\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u018fxlaq is\u0259 h\u0259min g\u00fczg\u00fcd\u0259 \u0259ks olunan b\u0259\u015f\u0259r ruhunun istiqam\u0259tidir. Tarixin b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 bu iki sah\u0259 insan\u0131 h\u0259m formala\u015fd\u0131ran, h\u0259m d\u0259yi\u015fdir\u0259n, h\u0259m&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":62690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-62721","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62721"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62721\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62723,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62721\/revisions\/62723"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}