{"id":61270,"date":"2025-12-04T05:55:54","date_gmt":"2025-12-04T01:55:54","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=61270"},"modified":"2025-12-04T05:55:54","modified_gmt":"2025-12-04T01:55:54","slug":"orta-asiyada-baxsi-s%c9%99n%c9%99ti-ustad-s%c9%99yird-%c9%99n%c9%99n%c9%99sinin-tarixi-d%c9%99rinliyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=61270","title":{"rendered":"Orta Asiyada bax\u015f\u0131 s\u0259n\u0259ti: Ustad\u2013\u015f\u0259yird \u0259n\u0259n\u0259sinin tarixi d\u0259rinliyi"},"content":{"rendered":"<div class=\"relative basis-auto flex-col -mb-(--composer-overlap-px) [--composer-overlap-px:28px] grow flex overflow-hidden\">\n<div class=\"relative h-full\">\n<div class=\"flex h-full flex-col overflow-y-auto thread-xl:pt-(--header-height) [scrollbar-gutter:stable_both-edges]\">\n<div class=\"flex flex-col text-sm thread-xl:pt-header-height pb-25\">\n<article class=\"text-token-text-primary w-full focus:outline-none [--shadow-height:45px] has-data-writing-block:pointer-events-none has-data-writing-block:-mt-(--shadow-height) has-data-writing-block:pt-(--shadow-height) [&amp;:has([data-writing-block])&gt;*]:pointer-events-auto scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]\" dir=\"auto\" tabindex=\"-1\" data-turn-id=\"request-WEB:ea44271e-2709-438a-882d-99c7e0a3670d-6\" data-testid=\"conversation-turn-14\" data-scroll-anchor=\"true\" data-turn=\"assistant\">\n<div class=\"text-base my-auto mx-auto pb-10 [--thread-content-margin:--spacing(4)] thread-sm:[--thread-content-margin:--spacing(6)] thread-lg:[--thread-content-margin:--spacing(16)] px-(--thread-content-margin)\">\n<div class=\"[--thread-content-max-width:40rem] thread-lg:[--thread-content-max-width:48rem] mx-auto max-w-(--thread-content-max-width) flex-1 group\/turn-messages focus-visible:outline-hidden relative flex w-full min-w-0 flex-col agent-turn\" tabindex=\"-1\">\n<div class=\"flex max-w-full flex-col grow\">\n<div class=\"min-h-8 text-message relative flex w-full flex-col items-end gap-2 text-start break-words whitespace-normal [.text-message+&amp;]:mt-1\" dir=\"auto\" data-message-author-role=\"assistant\" data-message-id=\"01bdd1bf-5326-4474-8eb3-22c8ffd4b401\" data-message-model-slug=\"gpt-5-1\">\n<div class=\"flex w-full flex-col gap-1 empty:hidden first:pt-[1px]\">\n<div class=\"markdown prose dark:prose-invert w-full break-words light markdown-new-styling\">\n<p data-start=\"73\" data-end=\"353\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, Orta Asiya m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u00fchitind\u0259 bax\u015f\u0131 s\u0259n\u0259ti h\u0259m tarixi k\u00f6kl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 funksional x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 formala\u015fan bax\u015f\u0131 obraz\u0131 ozan v\u0259 daha q\u0259dim m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259ki \u015famanla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus c\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir.<\/p>\n<p data-start=\"355\" data-end=\"661\">Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent \u0130lham\u0259 Q\u0259s\u0259bovan\u0131n \u00d6zb\u0259k bax\u015f\u0131lar\u0131nda ustad\u2013\u015f\u0259yird \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 h\u0259sr edil\u0259n m\u0259qal\u0259sind\u0259 bildirilib ki, tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 t\u00fcrkm\u0259n v\u0259 \u00f6zb\u0259k toplumlar\u0131nda \u015fairl\u0259r\u0259, savadl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259, h\u0259kiml\u0259r\u0259, saray m\u0259murlar\u0131na v\u0259 el m\u00fcdrikl\u0259rin\u0259 \u201cbax\u015f\u0131\u201d, \u201cbaks\u0131\u201d kimi m\u00fcraci\u0259tl\u0259r edilib.<\/p>\n<p data-start=\"663\" data-end=\"931\">Qazax, q\u0131r\u011f\u0131z v\u0259 uy\u011fur folklorunda fal\u00e7\u0131 v\u0259 bax\u0131c\u0131 funksiyas\u0131 da\u015f\u0131yan \u015famanlar\u0131n \u201cbak\u015f\u0131\u201d v\u0259 \u201cbak\u00e7\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131 bu terminologiyan\u0131n geni\u015f co\u011frafi arealda yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. \u201cBaksa\u201d, \u201cfaksa\u201d, \u201cpaksi\u201d kimi variantlar is\u0259 ad\u0131n q\u0259dim fonetik f\u0259rqliliyin\u0259 i\u015far\u0259 edir.<\/p>\n<p data-start=\"933\" data-end=\"1437\">\u00d6zb\u0259k v\u0259 t\u00fcrkm\u0259n bax\u015f\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259sinin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri xal\u0131pa\u2013\u00e7\u0131raq (ustad\u2013\u015f\u0259yird) sistemidir. Bu m\u00fcnasib\u0259t t\u0259kc\u0259 s\u0259n\u0259t \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00fcsulu deyil, h\u0259m d\u0259 \u0259srl\u0259r boyunca qorunmu\u015f m\u0259d\u0259ni t\u0259rbiy\u0259 mexanizmidir. Bax\u015f\u0131 s\u0259n\u0259tind\u0259 musiqi v\u0259 s\u00f6z repertuar\u0131 \u015fifahi \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 dayan\u0131r v\u0259 \u00fc\u00e7\u2013be\u015f illik \u00f6yr\u0259nm\u0259 d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 xal\u0131pa \u015f\u0259yirdin\u0259 \u00e7al\u0131b-oxuma\u011f\u0131, dastan s\u00f6yl\u0259m\u0259yi v\u0259 m\u0259clis idar\u0259 etm\u0259 qaydalar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259dir. Yetkinlik m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7atan \u015f\u0259yird Ta\u015fauz vilay\u0259tind\u0259ki A\u015f\u0131q Ayd\u0131n oca\u011f\u0131nda ustad xeyir-duas\u0131 al\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"1439\" data-end=\"1733\">T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n inanc sistemind\u0259 Baba Qambar v\u0259 A\u015f\u0131q Ayd\u0131n bax\u015f\u0131lar\u0131n piri hesab olunur. Bax\u015f\u0131 ad\u0131n\u0131n t\u00fcrkm\u0259n v\u0259 \u00f6zb\u0259k m\u00fchitind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 \u00e7oxqatl\u0131 m\u0259na \u015faman kodlar\u0131, ozan \u0259n\u0259n\u0259si v\u0259 yeni d\u00f6vr\u00fcn m\u0259d\u0259ni spesifikas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k tarixi prosesl\u0259r boyunca m\u00fcxt\u0259lif funksiyalar icra edib.<\/p>\n<p data-start=\"1735\" data-end=\"2002\">B\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 bax\u015f\u0131, bak\u015f\u0131, faksa v\u0259 paks\u0131 kimi m\u00fcxt\u0259lif t\u0259l\u0259ff\u00fczl\u0259r i\u015fl\u0259ns\u0259 d\u0259, onlar\u0131n arxas\u0131nda eyni m\u0259d\u0259ni ruh dayan\u0131r. \u015eifahi \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u0259saslanan bax\u015f\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015famanl\u0131q v\u0259 ozanl\u0131q elementl\u0259rini orta \u0259srl\u0259rin geni\u015f m\u0259d\u0259ni m\u00fchitind\u0259 yeni \u00e7alarlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirib.<\/p>\n<p data-start=\"2004\" data-end=\"2222\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">Bu \u0259n\u0259n\u0259nin daya\u011f\u0131 olan ustad\u2013\u015f\u0259yird sistemi is\u0259 t\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n m\u0259n\u0259vi \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayan bax\u015f\u0131, ak\u0131n v\u0259 a\u015f\u0131q yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015famas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n \u0259n m\u00f6hk\u0259m s\u00fctun kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"z-0 flex min-h-[46px] justify-start\"><\/div>\n<div class=\"mt-3 w-full empty:hidden\">\n<div class=\"text-center\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<div class=\"pointer-events-none h-px w-px\" aria-hidden=\"true\" data-edge=\"true\"><\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"thread-bottom-container\" class=\"group\/thread-bottom-container relative isolate z-10 w-full basis-auto has-data-has-thread-error:pt-2 has-data-has-thread-error:[box-shadow:var(--sharp-edge-bottom-shadow)] md:border-transparent md:pt-0 dark:border-white\/20 md:dark:border-transparent print:hidden content-fade single-line flex flex-col\">\n<div id=\"thread-bottom\">\n<div class=\"text-base mx-auto [--thread-content-margin:--spacing(4)] thread-sm:[--thread-content-margin:--spacing(6)] thread-lg:[--thread-content-margin:--spacing(16)] px-(--thread-content-margin)\">\n<div class=\"[--thread-content-max-width:40rem] thread-lg:[--thread-content-max-width:48rem] mx-auto max-w-(--thread-content-max-width) flex-1\">\n<div class=\"pointer-events-auto relative z-1 flex h-[var(--composer-container-height,100%)] max-w-full flex-[var(--composer-container-flex,1)] flex-col\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan.media x\u0259b\u0259r verir ki, Orta Asiya m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u00fchitind\u0259 bax\u015f\u0131 s\u0259n\u0259ti h\u0259m tarixi k\u00f6kl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 funksional x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 formala\u015fan bax\u015f\u0131 obraz\u0131 ozan v\u0259 daha q\u0259dim&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":61271,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-61270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61270"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61273,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61270\/revisions\/61273"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/61271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}