{"id":61010,"date":"2025-12-01T14:28:09","date_gmt":"2025-12-01T10:28:09","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=61010"},"modified":"2025-12-01T14:28:09","modified_gmt":"2025-12-01T10:28:09","slug":"balas-az%c9%99roglu-h%c9%99sr%c9%99td%c9%99n-seird%c9%99n-v%c9%99-mubariz%c9%99d%c9%99n-dolmus-omur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=61010","title":{"rendered":"Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu: H\u0259sr\u0259td\u0259n, \u015eeird\u0259n v\u0259 M\u00fcbariz\u0259d\u0259n Dolmu\u015f \u00d6m\u00fcr"},"content":{"rendered":"<h3><i><b>Rafael H\u00dcSEYNOV<\/b><\/i><br \/>\n<b><i>Akademik<\/i><\/b><\/h3>\n<p data-start=\"268\" data-end=\"546\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong> <strong>x\u0259b\u0259r verir ki, Rafael H\u00fcseynovun xatir\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu z\u0259rif, sakit bir insan t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flasa da, onun h\u0259yat yolu \u0259slind\u0259 f\u0131rt\u0131nalarla dolu idi. G\u0259nclik ill\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 inqilab ruhlu \u015feirl\u0259r onu 20 ya\u015f\u0131nda art\u0131q &#8220;inqlab \u015fairi&#8221; kimi tan\u0131tm\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Zahir\u0259n o, sakit, r\u0259van h\u0259yat ya\u015fam\u0131\u015f bir insana b\u0259nz\u0259yirdi. Dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 da, davran\u0131\u015f\u0131 da aram, arxay\u0131nl\u0131qla dolu idi. \u00dczd\u0259n baxark\u0259n he\u00e7 c\u00fcr\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilm\u0259zdin ki, bu insan\u0131n i\u00e7\u0259risi bir zamanlar inqilab havas\u0131yla da\u015fm\u0131\u015f ola. Uzun da bir \u00f6m\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. \u0130lk bax\u0131\u015fdan yaranan t\u0259\u0259ss\u00fcrat bel\u0259 idi ki, bu xo\u015fb\u0259xt ki\u015finin eni\u015fsiz-yoxu\u015fsuz, r\u0259van yollu bir \u00f6mr\u00fc olub.<\/strong><\/p>\n<p>Ancaq \u0259slind\u0259 bel\u0259 deyildi. O \u015feir ki lap g\u0259ncliyind\u0259 bu insan\u0131n q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131, h\u0259min misralardak\u0131 adam\u0131 qarsan od-alovla m\u00fc\u0259llifinin ah\u0131l \u00e7a\u011flar\u0131ndak\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u0259sla bir-birin\u0259 ox\u015fam\u0131rd\u0131sa da, b\u00fct\u00fcn bunlar olmu\u015fdu, bu duy\u011fular\u0131n ham\u0131s\u0131 t\u0259lat\u00fcml\u00fc ill\u0259rin qoynunda ya\u015fanm\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n<p><strong>Bir bahar \u0259tri vard\u0131r h\u0259r \u015feirimd\u0259, s\u00f6z\u00fcmd\u0259,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bahar\u0131n h\u0259sr\u0259til\u0259 ya\u015fay\u0131ram \u00f6z\u00fcm d\u0259.<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u0259n \u0259l a\u00e7\u0131b g\u00f6yl\u0259rd\u0259n dil\u0259m\u0259dim azadl\u0131q,<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u0259nim arxaland\u0131\u011f\u0131m onlardan daha art\u0131q.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00d6lk\u0259l\u0259r h\u0259sr\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n afitab \u015fairiy\u0259m,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Azadl\u0131\u011f\u0131n car\u00e7\u0131s\u0131, inqilab \u015fairiy\u0259m.<\/strong><\/p>\n<p>Bu misralar\u0131 20 ya\u015fl\u0131 bir cavan yazm\u0131\u015fd\u0131. Uzaq 1941-ci ild\u0259. 20 ya\u015f\u0131 vard\u0131, ancaq art\u0131q onun h\u0259yat\u0131 m\u0259hv\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. \u0130yirmi ya\u015f\u0131 vard\u0131. Art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u0259 inqilab \u015fairi deyirdi v\u0259 s\u00f6zl\u0259rind\u0259 h\u0259qiq\u0259t d\u0259 vard\u0131. Onu burul\u011fanl\u0131 h\u0259yat\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc, t\u0259lat\u00fcml\u00fc vaxt inqilab \u015fairi etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Art\u0131q s\u0259ks\u0259nini ke\u00e7diyi vaxtlar idi. Az\u0259rbaycan\u0131n xalq \u015fairi, m\u0259n\u0259 d\u0259 q\u0259lb\u0259n \u00e7ox yax\u0131n olan Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu t\u0259z\u0259c\u0259 \u0259m\u0259liyyat olunmu\u015fdu. Art\u0131q x\u0259st\u0259xanadan \u00e7\u0131x\u0131b ev\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Getmi\u015fdim onu yoluxma\u011fa. Xeyli s\u00f6hb\u0259t ed\u0259nd\u0259n sonra m\u0259n\u0259 masan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki bir da\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. Soru\u015fdum, o da\u015f n\u0259 da\u015fd\u0131r? Dedi, b\u0259s \u0259m\u0259liyyat el\u0259 bu da\u015fdan \u00f6tr\u00fc idi, b\u00f6yr\u0259yimd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131blar. M\u0259\u0259tt\u0259l qald\u0131m. \u00c7\u00fcnki h\u0259ddind\u0259n art\u0131q iri idi. T\u0259\u0259cc\u00fcb\u00fcm\u00fc d\u0259 gizl\u0259tm\u0259dim. Dedim ki, ay Bala\u015f m\u00fc\u0259llim, bu da\u015f b\u00f6yr\u0259yin \u00f6z\u00fcnd\u0259n b\u00f6y\u00fckd\u00fcr ki, onu b\u0259d\u0259ninizd\u0259 nec\u0259 da\u015f\u0131y\u0131rm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p>Qay\u0131td\u0131 ki, \u0259m\u0259liyyatdan iki g\u00fcn sonra h\u0259kim bu da\u015f\u0131 m\u0259n\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259nd\u0259 m\u0259n d\u0259 he\u00e7 c\u00fcr\u0259 inana bilmirdim. Ancaq g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, insan \u00e7ox d\u00f6z\u00fcml\u00fc olarm\u0131\u015f. \u0130ll\u0259rc\u0259 bu da\u015f\u0131 m\u0259n b\u0259d\u0259nimd\u0259, v\u00fccudumda g\u0259zdirmi\u015f\u0259m. Sonra da k\u0259d\u0259rli-k\u0259d\u0259rli \u0259lav\u0259 etdi ki, bu da\u015f n\u0259 da\u015fd\u0131 ki, m\u0259n \u00f6mr\u00fcm boyu ondan da a\u011f\u0131r da\u015f\u0131 da\u015f\u0131m\u0131\u015fam.<\/p>\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, d\u00fcz deyirdi. Bala\u015f m\u00fc\u0259llimin h\u0259yat\u0131 el\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi ki, \u00f6mr\u00fc uzunu \u00fcr\u0259kd\u0259 da\u015f da\u015f\u0131ma\u011fa b\u0259rab\u0259rdi.<\/p>\n<p><strong>D\u0259yi\u015fdi \u0259srl\u0259r, d\u00f6nd\u00fc f\u0259sill\u0259r,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130ll\u0259rin ard\u0131ndan qalxan n\u0259sill\u0259r<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00dcmman dal\u011fas\u0131 t\u0259k durdu yan-yana,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Da\u011flar\u0131n zirv\u0259si \u015fahiddir buna.<\/strong><\/p>\n<p>Onun bir mac\u0259ra filmin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n h\u0259yat yolu haqq\u0131nda h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00f6z dilind\u0259n e\u015fitm\u0259k ist\u0259yim 1994-c\u00fc ilin yay\u0131nda yaranm\u0131\u015fd\u0131. Unudulmaz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentliyin\u0259 yenic\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. 1994-c\u00fc il iyun ay\u0131n\u0131n 29-u idi. Bin\u0259 Hava Liman\u0131nda idik. Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0259traf\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259si il\u0259 \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131na s\u0259f\u0259r\u0259 yola d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131, aliml\u0259ri, ictimai xadiml\u0259ri d\u0259 \u00f6lk\u0259 prezidentini m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259n d\u0259st\u0259nin t\u0259rkibind\u0259, Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu da h\u0259min s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xacaqlar\u0131n aras\u0131ndayd\u0131. G\u00f6zl\u0259yirdik ki, pasportlar\u0131m\u0131z qeydiyyatdan ke\u00e7sin v\u0259 asta-asta t\u0259yyar\u0259y\u0259 minm\u0259y\u0259 ba\u015flayaq. Ancaq bu ara g\u00f6rd\u00fcm ki, Bala\u015f m\u00fc\u0259llimin \u0259hval\u0131 xeyli d\u0259yi\u015fib. N\u0259 ba\u015f verdiyini soru\u015fdum. Dilxor-dilxor qay\u0131td\u0131 ki, dey\u0259s\u0259n, m\u0259n ged\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m.<\/p>\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, pasportla ba\u011fl\u0131 hans\u0131sa suallar ortaya \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131ndan onun getm\u0259si m\u00fcmk\u00fcns\u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. Pasportun m\u00fcdd\u0259timi bitmi\u015fdi, ya ayr\u0131 bir s\u0259b\u0259b vard\u0131, &#8211; h\u0259r halda Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu \u00e7ox arzulad\u0131\u011f\u0131 bu s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xa bilm\u0259y\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n<p>Bu s\u0259f\u0259r\u0259 ham\u0131m\u0131z \u00e7ox b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259sl\u0259 yollan\u0131rd\u0131q. \u00c7\u00fcnki ir\u0259lic\u0259d\u0259n e\u015fitmi\u015fdik ki, \u00f6lk\u0259 prezidenti Tehranda, \u0130sfahanda olacaq, h\u0259m d\u0259 T\u0259briz\u0259 s\u0259f\u0259r ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>T\u0259briz\u0259 getm\u0259k, T\u0259brizi g\u00f6rm\u0259k ham\u0131m\u0131z\u0131n arzusu idi.<\/p>\n<p>Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu is\u0259 G\u00fcneyd\u0259n oldu\u011fundan, t\u0259bii ki, bu s\u0259f\u0259r onu bizd\u0259n d\u0259 art\u0131q sevindirirdi. \u00c7\u00fcnki uzun onill\u0259rdi, t\u0259xmin\u0259n yar\u0131m \u0259sr\u0259 yax\u0131n bir zaman idi ki, o, T\u0259briz, G\u00fcney h\u0259sr\u0259ti il\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Ancaq indi d\u0259 i\u015f el\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi ki, ham\u0131 ged\u0259 bil\u0259c\u0259kdi, o qal\u0131rd\u0131. T\u0259bii ki, n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti i\u00e7\u0259risind\u0259n birc\u0259 Bala\u015f Az\u0259ro\u011flunun ged\u0259 bilm\u0259m\u0259si x\u0259b\u0259ri Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>T\u0259yyar\u0259y\u0259 qalxmazdan \u0259vv\u0259l hava liman\u0131nda onu \u0259hat\u0259l\u0259mi\u015f jurnalistl\u0259r\u0259 m\u00fcsahib\u0259 ver\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev sonra n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131. Bala\u015f Az\u0259ro\u011fluya \u00fcz tutaraq g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259, zarafatla dedi ki, dey\u0259s\u0259n, getm\u0259yin ba\u015f tutmur. Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu dodaqalt\u0131 pasportu il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259s\u0259 dedi. Heyd\u0259r \u018fliyev yen\u0259 g\u00fcl\u0259r\u0259k dedi ki, t\u0259yyar\u0259 bizimkidir, m\u0259n s\u0259ni g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259m. Ancaq oradak\u0131 dostlar\u0131n buraxmazlar. Amma narahat olma. H\u0259r k\u0259s asta-asta t\u0259yyar\u0259y\u0259 qalxma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u00c7ox p\u0259ri\u015fan olmu\u015f Bala\u015f m\u00fc\u0259llim\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131m ki, q\u0259m yem\u0259yin, bel\u0259 \u015feyl\u0259r h\u0259rd\u0259n olur, c\u0259nab prezident d\u0259 siz\u0259 s\u00f6z verdi, yax\u0131n zamanlarda, y\u0259qin ki, bir ba\u015fqa s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xars\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim qay\u0131td\u0131 ki, el\u0259 m\u0259nim taleyim \u0259vv\u0259ld\u0259n bel\u0259dir. He\u00e7 vaxt ist\u0259kl\u0259rim\u0259, niyy\u0259tl\u0259rim\u0259 rahatca \u00e7atmam\u0131\u015fam. H\u0259mi\u015f\u0259 qar\u015f\u0131ma n\u0259s\u0259 bir mane\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b.<\/p>\n<p>Aradan say\u0131l\u0131 g\u00fcnl\u0259r ke\u00e7di. \u0130yulun 2-d\u0259 \u0130randan qay\u0131d\u0131b g\u0259ldik. D\u00fcz bir h\u0259ft\u0259 sonra, 1994-c\u00fc il iyulun 9-da \u00f6lk\u0259 prezidentinin t\u0259yyar\u0259si r\u0259smi s\u0259f\u0259rl\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131na u\u00e7urdu v\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tind\u0259 Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu da vard\u0131. Prezident v\u0259din\u0259 \u0259m\u0259l etmi\u015fdi v\u0259 Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu \u00e7ox xo\u015fb\u0259xt idi. S\u00f6yl\u0259yirdi ki, buna Heyd\u0259r \u018fliyev dey\u0259rl\u0259r, \u0130rana s\u0259f\u0259rim ba\u015f tutmad\u0131, \u0259v\u0259zind\u0259 gedib M\u0259kk\u0259ni, M\u0259din\u0259ni g\u00f6r\u0259c\u0259y\u0259m.<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259rimiz boyunca h\u0259r g\u00fcn Bala\u015f m\u00fc\u0259lliml\u0259 birg\u0259 idik. \u00c7oxdan arzusunda oldu\u011fu M\u0259kk\u0259ni, M\u0259din\u0259ni d\u0259 g\u00f6rd\u00fc v\u0259 o m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri g\u0259zib dola\u015fark\u0259n m\u0259niml\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259ki bir duy\u011fusunu da b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fc. S\u00f6yl\u0259di ki, taleyim el\u0259 g\u0259tirib ki, \u00f6mr\u00fcm boyu h\u0259sr\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015f\u0259m. Vaxt olub ki, Bak\u0131 m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259kk\u0259, M\u0259din\u0259 kimi \u0259l\u00e7atmaz, \u00fcnyetm\u0259z olub. Ancaq zaman el\u0259 d\u00f6vran etdi ki, onill\u0259r boyu T\u0259briz m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 M\u0259kk\u0259, M\u0259din\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fcnyetm\u0259z, \u0259l\u00e7atmaz oldu. Ancaq \u00f6mr\u00fcn bu ya\u015f\u0131na \u00e7atandan, b\u00fct\u00fcn ke\u00e7mi\u015fl\u0259r g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259n \u00f6t\u00fcrk\u0259n h\u0259r halda onu g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, Allah m\u0259n\u0259 xo\u015fb\u0259xt bir tale qism\u0259t el\u0259yibmi\u015f. \u00c7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 d\u0259 olsa, da\u015fl\u0131-k\u0259s\u0259kli, m\u00fcbariz\u0259li yollardan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 d\u0259 olsa, h\u0259r halda \u00fcr\u0259yimd\u0259 b\u0259sl\u0259diyim b\u00fct\u00fcn arzular\u0131ma yeti\u015fdim.<\/p>\n<p>&#8230;Bala\u015f Abizad\u0259 \u0259sl\u0259n \u018frd\u0259bild\u0259n idi. Ancaq Bak\u0131da do\u011fulmu\u015fdu, 1921-ci ild\u0259. S\u00f6yl\u0259yirdi ki, atas\u0131 da, anas\u0131 da \u018frd\u0259bild\u0259n az aral\u0131da yerl\u0259\u015f\u0259n S\u0259limq\u0131\u015fla\u011f\u0131 k\u0259ndind\u0259n olublar. Atas\u0131 il\u0259 anas\u0131n\u0131n qovu\u015fmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. Atas\u0131 \u00e7ovdarl\u0131q ed\u0259rmi\u015f. Ged\u0259r, uzaq k\u0259ndl\u0259rd\u0259n, yaylaqlardan ayr\u0131-ayr\u0131 \u00e7obanlardan qoyun-quzu alar, g\u0259tirib q\u0259ssablara satarm\u0131\u015f. Bala\u015f\u0131n ana babas\u0131 da q\u0259ssabm\u0131\u015f. Atas\u0131n\u0131n qoyunlar\u0131 g\u0259tirib satd\u0131\u011f\u0131 q\u0259ssablardan biri d\u0259 el\u0259 bu Ha\u015f\u0131m ki\u015fi imi\u015f.<\/p>\n<p>G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti g\u0259li\u015find\u0259 Ha\u015f\u0131m ki\u015finin evind\u0259 onun \u00e7ox g\u00f6y\u00e7\u0259k q\u0131z\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. G\u00f6r\u00fcnc\u0259 d\u0259 vurulur. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n atas\u0131 v\u0259fat edir. Atas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra qarda\u015flar\u0131n\u0131n soyuq m\u00fcnasib\u0259tini hiss edinc\u0259 g\u00fcz\u0259ran\u0131n\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha rahat qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00e7ar\u0259 axtar\u0131r. Q\u0259rara al\u0131r ki, \u00fcmum\u0259n buralardan aralans\u0131n, \u00e7\u00f6r\u0259k dal\u0131nca Bak\u0131ya ged\u0259n dig\u0259r h\u0259myerlil\u0259rin\u0259 qo\u015fulsun. G\u00f6zalt\u0131 etdiyi q\u0131z\u0131n h\u0259r ax\u015fam s\u0259h\u0259ngi il\u0259 bulaq ba\u015f\u0131na su aparma\u011fa g\u0259ldiyind\u0259n x\u0259b\u0259rdarm\u0131\u015f. Bir-iki g\u00fcn m\u00fc\u015fahid\u0259 apar\u0131r. \u0130st\u0259klisinin bulaq ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nd\u0259 t\u0259k oldu\u011fu anlarda ona yax\u0131nla\u015f\u0131r, \u00fcr\u0259yini a\u00e7\u0131r v\u0259 q\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb qa\u00e7\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259ns\u0259 onlar art\u0131q Bak\u0131dayd\u0131lar. H\u0259l\u0259lik n\u0259 ya\u015fayacaq yerl\u0259ri vard\u0131, n\u0259 d\u0259 h\u0259yatlar\u0131n\u0131 qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259saitl\u0259ri. Balaca bir m\u0259nzil kiray\u0259l\u0259yir, f\u0259hl\u0259liy\u0259 ba\u015flay\u0131r. Azac\u0131q pul y\u0131\u011fandan sonra bir araba al\u0131r, indi \u015f\u0259xsi ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131 taksi edib dolananlar sayaq, araba\u00e7\u0131l\u0131q edib balaca k\u00fclf\u0259tini doland\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bala\u015f m\u00fc\u0259llim dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, Da\u011fl\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 ki\u00e7ik bir otaqda ya\u015fay\u0131rlarm\u0131\u015f. Ota\u011f\u0131n n\u0259 qaz\u0131, n\u0259 elektriki varm\u0131\u015f, buran\u0131 g\u00fcc b\u0259la il\u0259 isindir\u0259n \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00e7ay d\u0259ml\u0259dikl\u0259ri, x\u00f6r\u0259k bi\u015firdikl\u0259ri balaca neft pil\u0259t\u0259si imi\u015f.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim \u00f6z\u00fc \u00e7oxdan\u0131n babas\u0131 idi, amma anas\u0131n\u0131 xat\u0131rlayanda h\u0259mi\u015f\u0259 q\u00fcss\u0259l\u0259n\u0259rdi. Dey\u0259rdi ki, zavall\u0131 anam bir g\u00fcn g\u00f6rm\u0259di &#8211; h\u0259min balaca otaqda, pay\u0131z\u0131n, q\u0131\u015f\u0131n soyu\u011funda, saza\u011f\u0131nda x\u0259st\u0259liy\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259nd\u0259n sonra daha \u00f6vlad\u0131 olmad\u0131, t\u0259k qaldum.<\/p>\n<p>Ancaq Bala\u015f u\u015faql\u0131\u011f\u0131ndan oxuma\u011fa, kitaba meyilli olmu\u015fdu. 1928-ci ild\u0259 7 ya\u015f\u0131 tamam olunca atas\u0131 onu S\u00fcleyman Sani Axundov ad\u0131na m\u0259kt\u0259b\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Yada sal\u0131rd\u0131 ki, \u00e7atd\u0131q m\u0259kt\u0259b\u0259, s\u0259n\u0259dl\u0259rimi q\u0259bul etdil\u0259r, bir \u0259limd\u0259 \u00e7anta vard\u0131, d\u0259rslikl\u0259rimi y\u0131\u011fm\u0131\u015fd\u0131m, dig\u0259r \u0259limd\u0259 \u015f\u00fc\u015f\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bqab\u0131; demi\u015fdil\u0259r ki, g\u0259r\u0259k h\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n iki m\u00fcr\u0259kk\u0259bqab\u0131s\u0131 ola, birini g\u0259tirib m\u0259kt\u0259bd\u0259 saxlamal\u0131, o birisi il\u0259 evd\u0259 yaz\u0131s\u0131n\u0131 yazmal\u0131d\u0131r, m\u0259n d\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 ilk d\u0259f\u0259 g\u0259ldiyimd\u0259n h\u0259min m\u00fcr\u0259kk\u0259bqab\u0131n\u0131 b\u0259rk-b\u0259rk \u0259limd\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131m ki, \u00e7atan kimi m\u00fc\u0259llim\u0259 t\u0259hvil ver\u0259m. Ancaq bir az gecikmi\u015fdik, ikinci d\u0259rs bitib, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131, ona g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259llim s\u00f6yl\u0259di ki, daha d\u0259rsl\u0259ri pozmay\u0131n, gedin, sabah g\u0259l\u0259rsiniz.<\/p>\n<p>M\u0259kt\u0259bd\u0259n qay\u0131danda yolda nec\u0259s\u0259 aya\u011f\u0131 b\u00fcdr\u0259yibmi\u015f, m\u00fcr\u0259kk\u0259b da\u011f\u0131l\u0131b \u0259lini bulay\u0131bm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Deyir, ev\u0259 \u00e7atanda art\u0131q \u0259limd\u0259ki m\u00fcr\u0259kk\u0259b qurumu\u015f, l\u0259k\u0259si qalm\u0131\u015fd\u0131. Anam dedi ki, \u0259lini yu, yumad\u0131m. H\u0259y\u0259td\u0259 tay-tu\u015flar\u0131m, u\u015faqlar oynay\u0131rd\u0131. Getdim onlar\u0131n yan\u0131na. \u00c7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m ki, \u0259limi d\u0259 g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r, \u015fahid olsunlar ki, \u0259limd\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b l\u0259k\u0259si var, y\u0259ni m\u0259kt\u0259b\u0259 getdiyimd\u0259n, oxuma\u011f\u0131mdan agah olsunlar.<\/p>\n<p>7 ya\u015f\u0131nda olanda, h\u0259l\u0259 b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 qar\u015f\u0131dayk\u0259n \u0259lin\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bin l\u0259k\u0259si d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 o l\u0259k\u0259nin \u0259lind\u0259n getm\u0259sini ist\u0259mirdi, h\u0259min l\u0259k\u0259ni qoruyurdu. \u00c7\u00fcnki bu l\u0259k\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcnd olsa da, i\u015f\u0131ql\u0131, sevimli l\u0259k\u0259 idi, \u00e7\u00fcnki bu l\u0259k\u0259nin arxas\u0131nda bilik ziyas\u0131 vard\u0131.<\/p>\n<p>Sonra uzun bir \u00f6m\u00fcr ya\u015fad\u0131. Q\u0259tiyy\u0259n sad\u0259 olmayan bir \u00f6m\u00fcr. El\u0259 bir \u00f6m\u00fcr ki, h\u0259r an\u0131 s\u0131naqlarla dolu idi. \u0130rad\u0259nin, m\u0259tinliyin, m\u0259rdan\u0259liyin, ki\u015filiyin s\u0131naqlar\u0131ndan ibar\u0259t bir \u00f6m\u00fcr. 90 il \u00f6m\u00fcr s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>V\u0259 iftixar ed\u0259 bilirdi ki, uzun v\u0259 \u00e7\u0259tin \u00f6m\u00fcr i\u00e7\u0259risind\u0259, taleyind\u0259, ke\u00e7diyi yolda, t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131nda z\u0259rr\u0259c\u0259 d\u0259 l\u0259k\u0259 olmad\u0131. El\u0259 bir \u00f6m\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131 ki, d\u00fcnyadan ged\u0259nd\u0259 arxay\u0131n idi. \u00dcr\u0259yi sakit idi ki, bu l\u0259k\u0259siz \u00f6mr\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 mill\u0259ti d\u0259, yurdu da h\u0259mi\u015f\u0259 onu minn\u0259tdarl\u0131qla, ehtiramla yad el\u0259y\u0259c\u0259k. O\u011ful-u\u015fa\u011f\u0131, n\u0259v\u0259-n\u0259tic\u0259l\u0259ri d\u0259 he\u00e7 vaxt onun ke\u00e7diyi \u00f6m\u00fcr yoluna g\u00f6r\u0259 g\u00f6z\u00fck\u00f6lg\u0259li olmayacaqlar. \u00c7\u00fcnki bu h\u0259yat &#8211; Bala\u015f Az\u0259ro\u011flunun \u00f6mr\u00fc ba\u015fdan-sonacan \u015f\u0259r\u0259fl\u0259, l\u0259yaq\u0259tl\u0259 ya\u015fanm\u0131\u015f bir \u00f6m\u00fcr idi.<\/p>\n<p>&#8230;Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu farscan\u0131 g\u00f6z\u0259l bilirdi. Klassik farsdilli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n da cikin\u0259-bikin\u0259 b\u0259l\u0259d idi. Saib T\u0259brizi haqq\u0131nda d\u0259y\u0259rli bir kitab yazm\u0131\u015fd\u0131. Bununla yana\u015f\u0131, Saib T\u0259brizinin \u015feirl\u0259rini farscadan ana dilimiz\u0259 \u00e7evirmi\u015fdi. El\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib ki, sanasan, Saib T\u0259brizi h\u0259min \u015feirl\u0259ri el\u0259 az\u0259rbaycanca yaz\u0131b. Ancaq yolunun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda, u\u015faqk\u0259n, yeniyetm\u0259yk\u0259n, baxmayaraq ki, \u0259sli \u018frd\u0259bild\u0259n idi, ata-babas\u0131 orada do\u011fulub \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc, Bala\u015f farsca bilmirdi. N\u0259inki farsca bilmirdi, h\u0259tta \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131nda yaz\u0131b-oxuma\u011f\u0131 bacarm\u0131rd\u0131. Bak\u0131da do\u011fulmu\u015fdu, bural\u0131 dig\u0259r u\u015faqlar kimi m\u0259kt\u0259b\u0259 getmi\u015fdi, yaz\u0131-pozu \u00f6yr\u0259nmi\u015fdi. Evd\u0259 d\u0259 n\u0259 atas\u0131, n\u0259 anas\u0131 farsca dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar ki, onlardan n\u0259s\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259.<\/p>\n<p>S\u00f6yl\u0259yirdi ki, m\u0259nd\u0259 \u015feir\u0259, \u0259d\u0259biyyata, \u0259ski s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259, klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131n incil\u0259rin\u0259 ilk sevgini oyadan m\u00fc\u0259llimim C\u0259f\u0259r \u0130smay\u0131lzad\u0259 olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r R\u0259mzi \u0130smay\u0131lzad\u0259 onlara orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyatdan d\u0259rs deyirmi\u015f. Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu s\u00f6yl\u0259yirdi ki, C\u0259f\u0259r \u0130smay\u0131lzad\u0259 d\u0259rsl\u0259rind\u0259 \u015feirl\u0259rd\u0259 rast g\u0259lin\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 fars-\u0259r\u0259b k\u0259lm\u0259l\u0259rinin yaln\u0131z m\u0259nas\u0131n\u0131 x\u0131rdalam\u0131rm\u0131\u015f, onlar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi, tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131sa \u0259hvalatlar\u0131 da na\u011f\u0131l edirmi\u015f. Bel\u0259c\u0259, u\u015faqlar\u0131n k\u00f6nl\u00fcnd\u0259 \u015feir\u0259, klassik \u0259d\u0259biyyata mara\u011f\u0131 durmadan co\u015fdururmu\u015f.<\/p>\n<p>Bunu da h\u0259mi\u015f\u0259 yada sal\u0131rd\u0131 ki, biz\u0259 C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llimin klassik \u0259d\u0259biyyatla ba\u011fl\u0131 a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 vacib bir m\u0259qam da vard\u0131. Deyirdi ki, he\u00e7 vaxt \u015feirin, b\u0259dii m\u0259tnin sad\u0259c\u0259 g\u00f6z\u0259lliyind\u0259n, s\u0259sl\u0259ni\u015f \u015firinliyind\u0259n l\u0259zz\u0259t almay\u0131n. \u00c7al\u0131\u015f\u0131n ki, onun daxilin\u0259 n\u00fcfuz ed\u0259, d\u0259rinliyin\u0259 gir\u0259siniz ki, orada h\u0259r k\u0259sin tutmad\u0131\u011f\u0131 inc\u0259likl\u0259ri duyub daha art\u0131q z\u00f6vq ala bil\u0259siniz.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r R\u0259mzinin m\u00fc\u0259llimliyinin nec\u0259liyi v\u0259 d\u0259rsaparma \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu il\u0259 \u0259laq\u0259dar bir \u0259hvalat dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Deyirdi, sinfimizd\u0259 \u0259sl\u0259n G\u00fcrc\u00fcstandan olan bir u\u015faq da vard\u0131, ona zarafatla \u00f6z aram\u0131zda &#8220;Qatso&#8221; dey\u0259rdik. Bir g\u00fcn d\u0259rs\u0259 g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. Ert\u0259si g\u00fcn C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llim ona dedi ki, bax, \u00f6t\u0259n s\u0259f\u0259r d\u0259rsd\u0259 yox idin. Od\u0259f\u0259ki \u015feiri d\u0259, bu g\u00fcn \u00f6yr\u0259ndiyimiz hekay\u0259ni d\u0259 g\u0259r\u0259k m\u0259n\u0259 yax\u015f\u0131 dan\u0131\u015fasan. Ancaq bu g\u00fcn vaxt\u0131m yoxdur, sabah g\u0259l\u0259n kimi d\u0259rsd\u0259 birinci s\u0259nd\u0259n x\u0259b\u0259r alacam.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim s\u00f6yl\u0259yirdi ki, bizim o \u015fagird yolda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n &#8211; &#8220;Qatso&#8221;nun \u00e7ox m\u00f6hk\u0259m hafiz\u0259si vard\u0131. S\u0259h\u0259r d\u0259rsd\u0259n qabaq sinifd\u0259 q\u00fcrr\u0259l\u0259nirdi ki, bax indi m\u00fc\u0259llim g\u0259l\u0259c\u0259k, \u015feiri d\u0259, hekay\u0259ni d\u0259 m\u0259nd\u0259n soru\u015facaq. \u015eeir he\u00e7, hekay\u0259ni m\u0259n dan\u0131\u015fanda siz kitaba bax\u0131n, s\u00f6zb\u0259s\u00f6z \u0259zb\u0259r dey\u0259c\u0259m.<\/p>\n<p>\u00d6tm\u00fc\u015f onill\u0259rin d\u0259 soyuda bilm\u0259diyi heyranl\u0131qla xat\u0131rlay\u0131rd\u0131 ki, ad\u0259t\u0259n biz \u0259zb\u0259rl\u0259nm\u0259si tap\u015f\u0131r\u0131lan \u015feirl\u0259ri \u00f6yr\u0259n\u0259rdik. Amma hekay\u0259l\u0259rin, n\u0259srl\u0259 olan m\u0259tnl\u0259rin m\u0259zmununu dan\u0131\u015fard\u0131q.<\/p>\n<p>Z\u0259ng \u00e7al\u0131n\u0131r, C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llim girir sinf\u0259. Birinci bizim el\u0259 bu &#8220;Qatso&#8221; deyil\u0259n u\u015fa\u011f\u0131 qald\u0131r\u0131r: &#8220;Buyur, \u015feiri s\u00f6yl\u0259, hekay\u0259ni na\u011f\u0131l el\u0259&#8221;.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim an\u0131rd\u0131: &#8220;Qatso&#8221; g\u0259ldi l\u00f6vh\u0259nin qaba\u011f\u0131na, \u015f\u0259stl\u0259 \u015feiri \u0259vv\u0259ld\u0259n-ax\u0131racan s\u00f6yl\u0259di. \u0130nsaf\u0259n d\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131, bir yerd\u0259 d\u0259 \u00e7a\u015fmadan s\u00f6yl\u0259di. Sonra is\u0259 ba\u015flad\u0131 hekay\u0259ni dan\u0131\u015fma\u011fa. Ancaq hekay\u0259ni dil\u0259 g\u0259tirm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l \u00f6nc\u0259 \u015f\u0259stl\u0259 biz\u0259 baxd\u0131. Y\u0259ni ki, a\u00e7\u0131n kitablar\u0131n\u0131z\u0131 yoxlay\u0131n, bax\u0131n n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u00fcz deyir\u0259m. Biz d\u0259 a\u00e7d\u0131q d\u0259rsliyimizi, ba\u015flad\u0131q qulaq asma\u011fa, onun s\u00f6yl\u0259diyini m\u0259tnl\u0259 tutu\u015fdurma\u011fa. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, kitabda nec\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131sa, s\u00f6zb\u0259s\u00f6z \u0259vv\u0259ld\u0259n-ax\u0131racan \u0259zb\u0259r dedi. \u00d6z\u00fc d\u0259 hekay\u0259 balaca da deyildi. Bir ne\u00e7\u0259 s\u0259hif\u0259lik uzun hekay\u0259 idi. G\u00f6zl\u0259yirdik ki, indi C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llim bunu t\u0259rifl\u0259y\u0259c\u0259k, &#8220;\u0259la&#8221; yazacaq. Ancaq C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llim qalxd\u0131 aya\u011fa, dedi ki, \u015feiri yax\u015f\u0131 s\u00f6yl\u0259din, \u0259slind\u0259 &#8220;be\u015f&#8221; d\u00fc\u015f\u00fcr. Ancaq o g\u00fcn d\u0259rs\u0259 g\u0259lm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259n s\u0259n\u0259 \u015feir\u0259 g\u00f6r\u0259 &#8220;d\u00f6rd&#8221; verir\u0259m. Hekay\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 &#8220;bir&#8221; al\u0131rsan. &#8220;Qatso&#8221; da m\u0259\u0259tt\u0259l qald\u0131, biz d\u0259 ham\u0131m\u0131z t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndik ki, ax\u0131 n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 bel\u0259? Hekay\u0259ni g\u00f6z\u0259l s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi ax\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r R\u0259mzi qay\u0131d\u0131r ki, hekay\u0259ni s\u00f6yl\u0259yirdin, ancaq hiss olunurdu ki, s\u0259n onun m\u0259zmununu d\u0259rk el\u0259m\u0259mis\u0259n, tutuqu\u015fu kimi \u0259vv\u0259ld\u0259n-ax\u0131racan \u0259zb\u0259rl\u0259mis\u0259n. Bir m\u0259tni \u00f6yr\u0259n\u0259nd\u0259, bir \u015feiri, bir hekay\u0259ni oxuyanda \u00e7al\u0131\u015f ki, onun i\u00e7\u0259risin\u0259 gir\u0259s\u0259n. M\u0259zmununu hiss edinc\u0259 hekay\u0259 olacaq s\u0259ninki. Ancaq bu c\u00fcr sad\u0259c\u0259 \u0259zb\u0259rl\u0259s\u0259n, hekay\u0259 s\u0259nin \u00fcr\u0259yin\u0259 daxil olmayacaq. S\u00f6yl\u0259diyin d\u0259 dinl\u0259y\u0259nin bir qula\u011f\u0131ndan girib o biri qula\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xacaq.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim etiraf edirdi ki, C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llimin bu s\u00f6zl\u0259ri qula\u011f\u0131m\u0131zda s\u0131r\u011fa oldu, sonralar \u00f6mr\u00fcm boyu hans\u0131 m\u0259tni oxudumsa, \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m ki, d\u0259rinl\u0259rin\u0259 ba\u015f vurum, yaln\u0131z m\u0259tnl\u0259r d\u0259 yox, n\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldumsa, s\u0259y etdim ki, o i\u015f\u0259 kamil \u015f\u0259kild\u0259 vaqif olum.<\/p>\n<p>Lakin Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu bunu da a\u011fr\u0131l\u0131-a\u011fr\u0131l\u0131 yada sal\u0131rd\u0131 ki, 6-c\u0131 sinifd\u0259 oxudu\u011fumuz vaxtlarda bir g\u00fcn s\u0259h\u0259r baxd\u0131q ki, C\u0259f\u0259r m\u00fc\u0259llimin \u0259v\u0259zin\u0259 i\u00e7\u0259ri ba\u015fqa m\u00fc\u0259llim girdi. 1935-ci il idi. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ki, y\u0259qin, m\u00fc\u0259llimimiz x\u0259st\u0259l\u0259nib, ya hans\u0131sa bir i\u015fi olub, ona g\u00f6r\u0259 bu m\u00fc\u0259llim bir d\u0259rsi \u0259v\u0259z etm\u0259y\u0259 g\u0259lib.<\/p>\n<p>Lakin bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra m\u0259lum olur ki, C\u0259f\u0259r \u0130smay\u0131lzad\u0259ni h\u0259bs edibl\u0259r. Ham\u0131 m\u00fct\u0259\u0259ssir olur. Onun yerin\u0259 h\u0259min g\u00fcn g\u0259l\u0259n m\u00fc\u0259llim sonra sinifd\u0259 \u0259d\u0259biyyat d\u0259rsl\u0259rini aparma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u0130\u015f ondad\u0131r ki, bu m\u00fc\u0259llim d\u0259 \u0130smay\u0131lzad\u0259nin ada\u015f\u0131 imi\u015f, sad\u0259c\u0259 soyad\u0131 ba\u015fqaym\u0131\u015f &#8211; C\u0259f\u0259r Hac\u0131yev.<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r ke\u00e7\u0259c\u0259k, h\u0259yat\u0131n yollar\u0131 Bala\u015f\u0131 ona orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 \u0259d\u0259biyyat d\u0259rsi demi\u015f C\u0259f\u0259r Hac\u0131yevl\u0259 yenid\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcr\u0259c\u0259k. Art\u0131q Bak\u0131da yox, \u0130randa, T\u0259brizd\u0259.<\/p>\n<p>V\u0259 h\u0259min vaxt C\u0259f\u0259rin ke\u00e7mi\u015f m\u00fc\u0259llimi C\u0259f\u0259r daha ke\u00e7mi\u015fl\u0259rd\u0259 olan t\u0259h\u0259r &#8220;Hac\u0131yev&#8221; kimi yox, art\u0131q C\u0259f\u0259r X\u0259ndan olaraq tan\u0131n\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Bunlar sonrak\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rdir v\u0259 sabiq m\u00fc\u0259llimi il\u0259 Bala\u015f\u0131n T\u0259brizd\u0259ki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 d\u0259 s\u0259b\u0259b \u015feir olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>\u015eeir\u0259 alud\u0259liyi is\u0259 art\u0131q m\u0259kt\u0259b ill\u0259rind\u0259n ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259ki \u015feir \u015f\u00f6vq\u00fcn\u00fc co\u015fduran da m\u00fc\u0259llimi C\u0259f\u0259r Hac\u0131yev &#8211; h\u0259min g\u0259l\u0259c\u0259yin C\u0259f\u0259r X\u0259ndan\u0131 olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>D\u0259rsl\u0259rd\u0259n birind\u0259 in\u015fa yazacaqlarm\u0131\u015f. M\u00f6vzu b\u0259lli imi\u015f. Ancaq kim ist\u0259s\u0259, in\u015fas\u0131n\u0131 s\u0259rb\u0259st m\u00f6vzuda da yaz\u0131b t\u0259hvil ver\u0259 bil\u0259rmi\u015f. Bala\u015f q\u0259rara al\u0131r ki, in\u015fas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rb\u0259st m\u00f6vzu se\u00e7sin.<\/p>\n<p>Yaz\u0131r, ancaq ad\u0259t\u0259n ba\u015fqa \u015fagird yolda\u015flar\u0131n\u0131n etdiyi kimi in\u015fas\u0131n\u0131 n\u0259srl\u0259 yox, \u015feirl\u0259 yaz\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ki q\u0131rx be\u015f d\u0259qiq\u0259 tamamlan\u0131r, d\u0259rs bitir. M\u00fc\u0259llim u\u015faqlar\u0131n d\u0259ft\u0259rl\u0259rini toplay\u0131b gedir.<\/p>\n<p>Ert\u0259si g\u00fcn sinif ota\u011f\u0131na g\u0259linc\u0259 ba\u015flay\u0131r u\u015faqlar\u0131n qiym\u0259tl\u0259rini elan etm\u0259y\u0259. Bir-bir ham\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir, Bala\u015fdan savay\u0131. U\u015faqlardan biri qay\u0131d\u0131r ki, m\u00fc\u0259llim, Bala\u015f Abizad\u0259nin ad\u0131 \u00e7\u0131xmad\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llim C\u0259f\u0259r Hac\u0131yev qalx\u0131r aya\u011fa. \u018flind\u0259ki v\u0259r\u0259qd\u0259n bir \u015feir oxuma\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim m\u0259mnunluqla yada sal\u0131rd\u0131 ki, boyum uca oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 m\u0259n arxa s\u0131rada otururdum. M\u00fc\u0259llim \u015feiri oxuduqca r\u0259ng verib, r\u0259ng al\u0131rd\u0131m. Ba\u015f\u0131m\u0131 salm\u0131\u015fd\u0131m a\u015fa\u011f\u0131. \u00c7\u00fcnki oxudu\u011fu m\u0259nim in\u015fam, m\u0259nim \u015feirim idi.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r Hac\u0131yev \u015feiri oxuyub bitirir, sonra da soru\u015fur ki, u\u015faqlar, bilirsiniz bu \u015feir kimindir? Haradan bil\u0259ydil\u0259r! Kims\u0259 dill\u0259nmir. \u00d6z\u00fc deyir ki, bu \u015feiri sizin \u015fagird yolda\u015f\u0131n\u0131z Bala\u015f Abizad\u0259 yaz\u0131b. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, onun da qiym\u0259ti \u0259lad\u0131. Bu \u015feiri g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259m q\u0259zet\u0259 ki, \u00e7ap etsinl\u0259r.<\/p>\n<p>Sonra da \u00e7evrilir Bala\u015fa t\u0259r\u0259f, onu z\u0259nl\u0259 s\u00fcz\u00fcb, mehribanl\u0131qla deyir ki, s\u0259nin yax\u015f\u0131 \u015fairlik qabiliyy\u0259tin var, amma g\u0259r\u0259k \u00e7ox oxuyasan, \u00e7ox \u00f6yr\u0259n\u0259s\u0259n.<\/p>\n<p>V\u0259 bel\u0259c\u0259, h\u0259min d\u0259rsd\u0259n sonra Bala\u015f\u0131n aya\u011f\u0131 \u015feir d\u0259rn\u0259kl\u0259rin\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eeir d\u0259rn\u0259kl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u0130smay\u0131l Soltan r\u0259hb\u0259rlik edirmi\u015f.<\/p>\n<p>1930-cu ill\u0259rd\u0259, m\u0259kt\u0259bli \u00e7a\u011flar\u0131nda onunla birg\u0259 \u015feir d\u0259rn\u0259yin\u0259 gedib-g\u0259l\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131 Bala\u015f m\u00fc\u0259llimin yadda\u015f\u0131nda idi, adlar\u0131n\u0131 sadalay\u0131rd\u0131, h\u0259tta b\u0259zil\u0259rinin \u015feirl\u0259rini d\u0259 unutmam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259r d\u0259f\u0259 o xatir\u0259l\u0259rin c\u0131\u011f\u0131r\u0131 m\u0259ni d\u0259 x\u0259yal\u0259n h\u0259min g\u00fcnl\u0259r\u0259 aparanda t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirdim ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r parlaq bir g\u0259nclik b\u00f6y\u00fcy\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n<p>H\u0259min \u015feir d\u0259rn\u0259yin\u0259 gedib-g\u0259l\u0259nl\u0259r kiml\u0259rmi\u015f? \u015e\u0131x\u0259li Qurbanov, Teymur \u018fliyev (sonralar\u0131n m\u0259\u015fhur Teymur El\u00e7ini), B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259, \u0130smixan R\u0259himov, el\u0259 Bala\u015f\u0131n \u00f6z\u00fc.<\/p>\n<p>Onlar\u0131n sa\u011f\u0131nda-solunda canl\u0131 klassikl\u0259r yaz\u0131rd\u0131lar, yarad\u0131rd\u0131lar, b\u00f6y\u00fck istedad sahibl\u0259rin\u0259, art\u0131q \u015f\u00f6hr\u0259tli olan q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rin\u0259 baxaraq u\u015faqlar, yeniyetm\u0259l\u0259r d\u0259 daha \u00e7ox h\u0259v\u0259sl\u0259nirdi, i\u00e7\u0259ril\u0259rind\u0259ki s\u0259n\u0259t e\u015fqi bir az da \u015fidd\u0259tl\u0259 qaynay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>F\u0259q\u0259t sonradan vaxt\u0131n s\u0259rt k\u00fcl\u0259kl\u0259ri \u0259sm\u0259y\u0259 ba\u015flayacaq, qara yell\u0259r \u00e7oxlar\u0131n\u0131 perik salacaq, \u00e7ox \u00e7\u0131raqlar\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Allah \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdi g\u00f6yd\u0259ki taxt\u0131nda, he\u00e7 k\u0259s\u0259 b\u0259lli olmayan senaril\u0259rini yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&#8220;Allah \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdi&#8221; yaz\u0131ram, amma \u00f6z q\u0259l\u0259timi d\u0259 d\u0259rhal tuturam &#8211; Nur \u0259yl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259rmi?!<\/p>\n<p>Dildir, s\u00f6yl\u0259yirik, insan xisl\u0259tidir, P\u0259rv\u0259rdigar\u0131 da ad\u0259t\u0259n sev\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u0259 ox\u015fad\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fcn keyfiyy\u0259tl\u0259rini, x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini Ona da aid edir.<\/p>\n<p>\u0130nt\u0259has\u0131z ucal\u0131qlardak\u0131 Tanr\u0131ya h\u0259r \u015fey b\u0259lli idi, b\u00fct\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259ri g\u00f6r\u00fcrd\u00fc, tale yaz\u0131rd\u0131. Yerd\u0259ki insanlard\u0131 ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259n, n\u0259inki uzaq g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259n, el\u0259 bir an sonradan x\u0259b\u0259rsizdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat d\u0259rn\u0259yinin n\u00f6vb\u0259ti m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259si idi. \u0130smay\u0131l Soltan Bala\u015f\u0131n t\u0259z\u0259 yaz\u0131b g\u0259tirdiyi \u015feirl\u0259ri oxumu\u015fdu, b\u0259y\u0259nmi\u015fdi v\u0259 s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi ki, dur ged\u0259k. \u018flind\u0259n yap\u0131\u015f\u0131b onu g\u0259tirmi\u015fdi t\u0259z\u0259c\u0259 n\u0259\u015fr olunma\u011fa ba\u015flayan &#8220;Pioner&#8221; jurnal\u0131n\u0131n redaksiyas\u0131na. O zaman bu d\u0259rgiy\u0259 g\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f u\u015faq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 ad\u0131b\u0259lli m\u00fc\u0259llim Abdulla \u015eaiq r\u0259hb\u0259rlik edirmi\u015f.<\/p>\n<p>Abdulla \u015eaiq \u015feirl\u0259ri al\u0131b g\u00f6zucu bax\u0131nca &#8220;Yax\u015f\u0131, gedin&#8221; deyir. \u00dcst\u00fcnd\u0259n lap az sovu\u015fur. \u0130smay\u0131l Soltan \u0259d\u0259biyyat d\u0259rn\u0259yinin n\u00f6vb\u0259ti m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n &#8220;Pioner&#8221; jurnal\u0131n\u0131n yeni n\u00f6mr\u0259sinin bir ne\u00e7\u0259 n\u00fcsx\u0259sini g\u0259tirir. N\u00fcsx\u0259l\u0259rd\u0259n birini d\u0259 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r Bala\u015f Abizad\u0259y\u0259. Deyir: s\u0259nin \u015feirl\u0259rin burada \u00e7ap olunub.<\/p>\n<p>Bala\u015f sevinm\u0259yin\u0259 sevinir, u\u00e7ma\u011fa qanad\u0131 olmur, ancaq \u015feiri d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;Pioner&#8221; jurnal\u0131n\u0131 evd\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259ti \u00e7atm\u0131r, \u00e7\u0259kinir ki, onun oxuma\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u00e7ox \u0259s\u0259n, h\u0259tta h\u0259y\u0259td\u0259 u\u015faqlarla oynama\u011fa getm\u0259yin\u0259 bel\u0259 icaz\u0259 verm\u0259y\u0259n ata-anas\u0131 \u015feir yazma\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r tutsalar, r\u0259ncid\u0259 olarlar, dey\u0259rl\u0259r ki, bel\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259r s\u0259ni d\u0259rsl\u0259rind\u0259n aral\u0131 salar, yazma.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 jurnalda \u015feirinin \u00e7\u0131xmas\u0131 azm\u0131\u015f kimi, \u00fcst\u0259lik, bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra \u0130smay\u0131l Soltan Bala\u015f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 ba\u015fqa \u015fagirdl\u0259 b\u0259rab\u0259r radioya da apar\u0131r. Bala\u015f t\u0259z\u0259 \u015feirl\u0259rind\u0259n orada, radioda da oxuyur.<\/p>\n<p>Radioda m\u0259kt\u0259bli Bala\u015f\u0131n \u015feirl\u0259rini d\u0259, \u015feir oxumas\u0131n\u0131 da b\u0259y\u0259nirl\u0259r v\u0259 sonradan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259 d\u0259v\u0259t edirl\u0259r, yen\u0259 radioda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 olur.<\/p>\n<p>Bala\u015f bu yeniliyi d\u0259 ata-anas\u0131ndan gizl\u0259dir. Ancaq yuxar\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259 ortaq bir h\u0259y\u0259td\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar, ham\u0131s\u0131 birevli kimi idi. \u0130ll\u0259r d\u0259 el\u0259 ill\u0259rdi ki, ham\u0131n\u0131n qula\u011f\u0131 radioda idi. Bir g\u00fcn qon\u015fular\u0131 Nar\u0131nc xala Bala\u015f\u0131n anas\u0131n\u0131 mu\u015ftuluqlay\u0131r ki, b\u0259s, s\u0259ni t\u0259brik el\u0259yir\u0259m, o\u011flunun jurnalda \u015feiri \u00e7\u0131x\u0131b, ma\u015fallah, s\u0259si radiodan g\u0259lir.<\/p>\n<p>Bala\u015f\u0131n anas\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nir ki, bizim x\u0259b\u0259rimiz yoxdu, el\u0259 \u015fey olmaz, olsayd\u0131, bil\u0259rdik. Nar\u0131nc el\u0259mir t\u0259nb\u0259llik, g\u0259tirib jurnal\u0131 da g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Ax\u015fam evd\u0259 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r. Valideynl\u0259ri m\u0259z\u0259mm\u0259tl\u0259 gileyl\u0259nirl\u0259r ki, a bala, biz ikimiz d\u0259 oxumam\u0131\u015f adam\u0131q, \u00fcmidimiz s\u0259n\u0259dir. M\u0259kt\u0259b\u0259 gedirs\u0259n, savad al\u0131rsan, arzulay\u0131r\u0131q ki, sonra ali m\u0259kt\u0259b\u0259 d\u0259 gir\u0259s\u0259n, \u0259lin \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 \u00e7ata, b\u00f6y\u00fck adam olasan. Biz n\u0259 hayda, s\u0259n n\u0259 hayda. D\u0259rsd\u0259n k\u0259nar olan bel\u0259-bel\u0259 i\u015fl\u0259r &#8211; \u015feir yazmaq, radioya getm\u0259k s\u0259ni \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n ay\u0131rar, m\u0259kt\u0259bd\u0259 geril\u0259y\u0259rs\u0259n. A\u011f\u0131ll\u0131 bala, bug\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n n\u0259 \u015feir yaz, n\u0259 radioya get.<\/p>\n<p>Ert\u0259si g\u00fcn h\u0259r halda d\u00fcn\u0259n ax\u015fam dedikl\u0259ri il\u0259 \u00fcr\u0259yi soyumayan atas\u0131 yollan\u0131r m\u0259kt\u0259b\u0259, m\u00fc\u0259lliml\u0259rl\u0259 s\u00f6hb\u0259t edir, ham\u0131s\u0131 Bala\u015fdan \u00e7ox raz\u0131 oldu\u011funu bildirir.<\/p>\n<p>Ata t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nir ki, ax\u0131 biz evd\u0259 narahat olduq ki, Bala\u015f \u015feir yaz\u0131r, radioya gedib-g\u0259lir, nigaran qald\u0131q ki, bu c\u00fcr \u0259lav\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259r onun vaxt\u0131n\u0131 alar, m\u0259kt\u0259bd\u0259n, d\u0259rsl\u0259rd\u0259n yay\u0131nd\u0131rar, oxuma\u011f\u0131 z\u0259ifl\u0259y\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259lliml\u0259r etiraz edirl\u0259r ki, n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, u\u015fa\u011fa mane olmay\u0131n, \u0259ksin\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox yazsa, oxusa, \u00f6yr\u0259ns\u0259, radioda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ets\u0259, bir az da inki\u015faf ed\u0259r, daha g\u00f6z\u00fca\u00e7\u0131q olar, bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 onun g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Allah\u0131n qurdu\u011fu v\u0259 h\u0259l\u0259 he\u00e7 k\u0259sin he\u00e7 yatanda yuxusuna da gir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k senari n\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi?<\/p>\n<p>Yeddinci-s\u0259kkizinci sinif \u015fagirdi idi Bala\u015f, Az\u0259rbaycan radiosu da yenic\u0259 s\u0259sl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131, bunun da 9-10 ya\u015f\u0131 vard\u0131. H\u0259l\u0259 insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti radioya qeyri-adi bir hadis\u0259, m\u00f6c\u00fcz\u0259 kimi bax\u0131rd\u0131. Ancaq bu balaca u\u015fa\u011f\u0131n s\u0259si o m\u00f6c\u00fcz\u0259li qutudan g\u0259lirdi. Bu s\u0259s ham\u0131ya e\u015fidilirdi. Allah\u0131n qurdu\u011fu, o dibsiz ucal\u0131qlarda yazd\u0131\u011f\u0131 senari el\u0259 bu imi\u015f. G\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k, G\u00fcneyd\u0259, T\u0259brizd\u0259 yaranan Az\u0259rbaycan Milli Radiosunun r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri el\u0259 Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu olacaq, h\u0259min radiodan s\u0259si h\u0259r g\u00fcn b\u00fct\u00fcn G\u00fcney Az\u0259rbaycan boyu e\u015fidil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&#8220;Pionerl\u0259r evi a\u00e7\u0131ld\u0131. Bizim m\u0259kt\u0259bd\u0259n d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259ri apard\u0131lar pioner evin\u0259. \u00d6z\u00fc d\u0259 kim apard\u0131? M\u0259mm\u0259ds\u0259lim m\u00fc\u0259llim &#8211; Sabirin o\u011flu, \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimimiz. Ba\u015fqa d\u0259rn\u0259kl\u0259r d\u0259 vard\u0131, m\u0259n \u0259d\u0259biyyat d\u0259rn\u0259yin\u0259 getdim. O pionerl\u0259r evi bilirsiz haradayd\u0131? \u0130ndi t\u00fcrkl\u0259rin s\u0259far\u0259ti var ha, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n yap\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, orada pionerl\u0259r evi vard\u0131 (Bala\u015f m\u00fc\u0259llim bu s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri ed\u0259nd\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259r ba\u015flan\u0131rd\u0131, o vaxtlar Bak\u0131dak\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259firliyi Xaqan\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. Sonralarsa qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin s\u0259firliyin\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011fun k\u00fc\u00e7\u0259si il\u0259 Bak\u0131xanov k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rinin k\u0259si\u015f\u0259c\u0259yind\u0259 geni\u015f yer ayr\u0131ld\u0131 &#8211; R.H.). Getdik, orada m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flad\u0131q. \u0130smay\u0131l Soltan yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feirl\u0259r\u0259 qiym\u0259t verirdi, ayda bir d\u0259f\u0259, iki d\u0259f\u0259 d\u0259 bizi y\u0131\u011f\u0131b radioya apar\u0131rd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>Vaxt axar\u0131ndayd\u0131. Sabahlara \u00fcmidl\u0259rl\u0259 dolu g\u00fcnl\u0259ri ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. N\u00f6vb\u0259ti bir \u015feir gec\u0259si ke\u00e7irilirmi\u015f. T\u0259bii ki, dig\u0259r \u015feir h\u0259v\u0259skarlar\u0131 kimi, Bala\u015f da h\u0259min m\u0259clisd\u0259 imi\u015f. S\u00f6yl\u0259yirdi ki, o, \u015feir m\u0259clisini h\u0259min g\u00fcn Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin o\u011flu M\u0259mm\u0259ds\u0259lim Tahirli apar\u0131rd\u0131. Qonaqlar\u0131m\u0131z da ir\u0259lic\u0259d\u0259n elan edilmi\u015fdi. B\u0259bir M\u0259mm\u0259dzad\u0259, \u018fl\u0259kb\u0259r Ziyatay, B\u00f6y\u00fcka\u011fa Qas\u0131mzad\u0259, bir d\u0259 Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq g\u0259lm\u0259li idil\u0259r. O biril\u0259r ham\u0131s\u0131 g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Birc\u0259 M\u00fc\u015ffiq yox idi. \u018fd\u0259bi gec\u0259 ba\u015fland\u0131. M\u0259mm\u0259ds\u0259lim Tahirli a\u00e7\u0131l\u0131\u015f nitqind\u0259n sonra bildirdi ki, b\u0259s Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq ayr\u0131 bir \u015feir m\u0259clisind\u0259dir, oradan \u00e7\u0131x\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fc bu m\u0259clis\u0259 \u00e7atd\u0131racaq. El\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtarmam\u0131\u015f astaca bir n\u0259f\u0259r g\u0259l\u0259r\u0259k qalxd\u0131 r\u0259yas\u0259t hey\u0259tin\u0259, dig\u0259r qonaqlar\u0131n yan\u0131nda \u0259yl\u0259\u015fdi. Tan\u0131mayanlar da bildil\u0259r ki, bu g\u0259l\u0259n M\u00fc\u015ffiqdir. H\u0259min g\u00fcn M\u00fc\u015ffiq yen\u0259 ad\u0259ti \u00fczr\u0259 \u00e7ox alovlu \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi, yeni \u015feirl\u0259rind\u0259n d\u0259 oxudu.<\/p>\n<p>Bala\u015f m\u00fc\u0259llim bunu da q\u00fcss\u0259 il\u0259 s\u00f6yl\u0259yirdi ki, g\u00fcnl\u0259rin h\u0259r biri bizim \u00fc\u00e7\u00fcn na\u011f\u0131l kimi ya\u015fan\u0131rd\u0131. Ancaq haradan bil\u0259ydik ki, bu na\u011f\u0131llar\u0131n \u00e7ox faci\u0259li sabah\u0131 da var. Sonra bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ziz olan m\u00fc\u0259lliml\u0259rimizin, sevdiyimiz \u015fairl\u0259rin ne\u00e7\u0259si birc\u0259-birc\u0259 yox olma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onlar\u0131 h\u0259bs edirdil\u0259r, g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259rini, s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si haqda s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri e\u015fidirdik, inana bilmirdik. Deyirdil\u0259r, &#8220;xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#8221; \u00e7\u0131x\u0131blar, heyr\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fck ki, ax\u0131 bu nec\u0259 ola bil\u0259r? &#8220;Xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#8221; k\u0259lm\u0259si il\u0259 bu adlar\u0131 he\u00e7 c\u00fcr yan-yana\u015f\u0131 qoya, birl\u0259\u015fdir\u0259 bilmirdik. Anlaya bilmirdik, ax\u0131 nec\u0259 ola bil\u0259r ki, yaratd\u0131qlar\u0131n\u0131n i\u00e7\u0259risi xalqa m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 dolu bel\u0259 \u015fairl\u0259r, yaz\u0131\u00e7\u0131lar xalq\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259ni ola?!<\/p>\n<p>Ancaq g\u00fcn \u00f6td\u00fckc\u0259, bu faci\u0259l\u0259rin \u0259hat\u0259 dair\u0259si geni\u015fl\u0259ndikc\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rinin d\u0259 yax\u0131nlar\u0131n\u0131n, qohumlar\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcnd\u0259 bu ac\u0131lar\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131 duyulduqca, h\u0259r k\u0259s anlay\u0131rd\u0131 ki, yox, onlar &#8220;xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#8221; deyill\u0259r, s\u0259mum dal\u011fas\u0131d\u0131r ki, g\u0259lir, qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan h\u0259r saf\u0131 da, d\u00fcz\u00fc d\u0259, d\u00fcr\u00fcst\u00fc d\u0259 apar\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259 idi bu dal\u011fan\u0131n sirri, mahiyy\u0259ti? He\u00e7 k\u0259s anlam\u0131rd\u0131, o sual qar\u015f\u0131s\u0131nda mat qalm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>V\u0259 g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 h\u0259min amans\u0131z vaxt z\u0259rb\u0259si Abizad\u0259l\u0259r ail\u0259sini d\u0259 haqlay\u0131r.<\/p>\n<p>Bala\u015f\u0131n atas\u0131 sad\u0259 bir adamd\u0131, f\u0259hl\u0259 baba idi. 1938-ci ild\u0259 gec\u0259l\u0259rd\u0259n birind\u0259 onlar\u0131n qap\u0131s\u0131 d\u00f6y\u00fcl\u00fcr, a\u00e7\u0131rlar, g\u00f6r\u00fcrl\u0259r vaxts\u0131z qonaqlar milis i\u015f\u00e7il\u0259ridir.<\/p>\n<p>Gec\u0259l\u0259r evl\u0259r\u0259 t\u0259\u015frif g\u0259tir\u0259n h\u00f6kum\u0259t adamlar\u0131 h\u0259r ail\u0259d\u0259 art\u0131q vahim\u0259 oyad\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnki bilirdil\u0259r h\u0259min g\u0259li\u015fl\u0259rin ard\u0131nda ged\u0259rg\u0259lm\u0259zl\u0259r dayan\u0131r, kimi apar\u0131rlarsa, o ged\u0259n olur.<\/p>\n<p>Bala\u015f\u0131n atas\u0131n\u0131 da sor\u011fusuz-suals\u0131z apar\u0131rlar.<\/p>\n<p>1938-ci ilin fevral\u0131 bitir, mart\u0131 g\u0259lir. G\u00fcnl\u0259r \u00f6t\u00fcr, ancaq ki\u015fid\u0259n he\u00e7 bir x\u0259b\u0259r yoxdur. Hara m\u00fcraci\u0259t edirl\u0259rs\u0259 d\u0259, g\u00f6rd\u00fcm, e\u015fitdim dey\u0259n olmur.<\/p>\n<p>E\u015fitmi\u015fdil\u0259r ki, bel\u0259 q\u0259fil gec\u0259 qonaqlar\u0131 \u00e7ox zaman \u015fairl\u0259ri, yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131, aliml\u0259ri, d\u00f6vl\u0259t adamlar\u0131n\u0131, h\u0259rb\u00e7il\u0259ri, b\u0259z\u0259n m\u0259\u015fhur din xadiml\u0259rini apar\u0131r, bu zavall\u0131n\u0131nsa n\u0259 savad\u0131 vard\u0131, n\u0259 v\u0259zif\u0259si, ondan n\u0259 ist\u0259yirdil\u0259r?<\/p>\n<p>1938-ci ilin q\u0131\u015f\u0131n\u0131n bit\u0259r-bitm\u0259zind\u0259, yaz\u0131n\u0131n astanas\u0131nda apar\u0131lanlar\u0131n \u0259ks\u0259ri \u0259sl\u0259n \u0130randan olanlard\u0131. Bala\u015f\u0131n atas\u0131 da \u0130ran t\u0259b\u0259\u0259si idi. Ancaq onu niy\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131lar? Tam m\u0259chulluq idi.<\/p>\n<p>Qulaqlar\u0131na s\u00f6z d\u0259yir ki, b\u0259s h\u0259min adamlar\u0131 Bay\u0131lda saxlay\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bala\u015f da qo\u015fulur \u0259zizl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015f ba\u015fqalar\u0131na, \u0259ynind\u0259 isti geyimi d\u0259 yox, q\u0131\u015f\u0131n z\u0259lo-z\u0259lo soyu\u011funda onlarla b\u0259rab\u0259r h\u0259r g\u00fcn yollan\u0131r Bay\u0131l h\u0259bsxanas\u0131 s\u0259mtin\u0259, gec\u0259d\u0259n-s\u0259h\u0259r\u0259c\u0259n, s\u0259h\u0259rd\u0259n-gec\u0259y\u0259c\u0259n g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn, \u00fc\u00e7 g\u00fcn, be\u015f g\u00fcn &#8211; he\u00e7 bir x\u0259b\u0259r-\u0259t\u0259r olmur. Onlar\u0131 niy\u0259 apar\u0131blar sor\u011fusuna da cavab verilmir. Camaat aras\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131rlarm\u0131\u015f ki, bu h\u0259bs edil\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 Sibir\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259r, ya da el\u0259 buradan aparacaqlar Nargin adas\u0131na, orada g\u00fcll\u0259l\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>Art\u0131q iki aydan \u00e7ox vaxt ke\u00e7irdi. Ancaq bu d\u0259rd azm\u0131\u015f kimi, n\u00f6vb\u0259ti gec\u0259l\u0259rd\u0259n birind\u0259 Bala\u015fgilin qap\u0131s\u0131 yen\u0259 d\u00f6y\u00fcl\u00fcr. Yen\u0259 milis i\u015f\u00e7il\u0259ri g\u0259lir.<\/p>\n<p>Bala\u015fa h\u00f6kml\u0259 deyirl\u0259r ki, pasportunu g\u0259tir. Bala\u015f qay\u0131d\u0131r ki, ax\u0131 m\u0259nim pasportum yoxdur, 18 ya\u015f\u0131na \u00e7atmam\u0131\u015fam, m\u0259kt\u0259bliy\u0259m, yaln\u0131z \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259m var. Deyirl\u0259r, s\u0259n d\u0259 \u0130ran t\u0259b\u0259\u0259sis\u0259n, getm\u0259lis\u0259n. Deyir, ax\u0131 m\u0259n nec\u0259 \u0130ran t\u0259b\u0259\u0259si ola bil\u0259r\u0259m? \u0130ran v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olma\u011f\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k m\u0259nd\u0259 oran\u0131n pasportu ola, m\u0259ns\u0259 he\u00e7 \u0130ran\u0131n \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m, burada do\u011fulmu\u015fam. Hirsl\u0259 qay\u0131d\u0131rlar ki, d\u0259xli yoxdur, isti bir \u015fey g\u00f6t\u00fcr, bir ba\u011flama d\u00fcz\u0259lt, gedirs\u0259n biziml\u0259.<\/p>\n<p>Apar\u0131rlar. Anas\u0131 ba\u015flay\u0131r yalvar\u0131b-yaxarma\u011fa. D\u00fc\u015f\u00fcr milis i\u015f\u00e7il\u0259rinin aya\u011f\u0131na ki, ax\u0131 m\u0259nim g\u00f6z\u00fcm\u00fcn a\u011f\u0131-qaras\u0131 birc\u0259 madar o\u011flum var. \u018frimi aparm\u0131s\u0131n\u0131z, bu da olmasa, bunu da aparsan\u0131z, m\u0259n nec\u0259 ya\u015fayacam?<\/p>\n<p>Onun n\u0259 ah-nal\u0259sin\u0259, n\u0259 g\u00f6z ya\u015f\u0131na m\u0259h\u0259l qoyurlar, Bala\u015f\u0131 da apar\u0131rlar.<\/p>\n<p>O q\u0259ziyy\u0259d\u0259n onill\u0259r \u00f6t\u0259nd\u0259n sonra Bala\u015f m\u00fc\u0259llim s\u00f6yl\u0259yirdi ki, h\u0259min gec\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259ft\u0259l\u0259rl\u0259, g\u00fcnl\u0259rl\u0259 Bay\u0131l h\u0259bsxanas\u0131n\u0131n d\u0259mir darvazas\u0131n\u0131n yan\u0131nda dayan\u0131b g\u00f6zl\u0259y\u0259rdim. O darvaza m\u0259nim \u00fcz\u00fcm\u0259 qapal\u0131 idi. Ancaq bu gec\u0259 h\u0259min darvazan\u0131 \u00fcz\u00fcm\u0259 taybatay a\u00e7d\u0131lar. M\u0259ni \u00e7atan kimi i\u00e7\u0259ri q\u0259bul etdil\u0259r &#8211; ancaq dustaq kimi.<\/p>\n<p>Qazamata at\u0131landan sonra Bala\u015f bunun \u015fahidi olur ki, i\u00e7\u0259ri el\u0259 onun kimi cavanl\u0131, ya\u015fl\u0131, a\u011fsaqqal m\u0259hbuslarla doludur. \u018fks\u0259riyy\u0259ti d\u0259 \u0259sl\u0259n \u0130randan olan adamlar. H\u0259l\u0259 he\u00e7 k\u0259s d\u0259 n\u0259yin ba\u015f verdiyini, niy\u0259 h\u0259bs olundu\u011funu bilmir. H\u0259ft\u0259l\u0259r sonra m\u0259tl\u0259b ayd\u0131nla\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Bu, Bala\u015f m\u00fc\u0259llimin maqnitofon lentind\u0259n g\u0259l\u0259n yor\u011fun s\u0259sidir: &#8220;Sovet h\u00f6kum\u0259ti m\u00fcharib\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdi. Ona g\u00f6r\u0259 iranl\u0131lar\u0131, xarici \u00f6lk\u0259 adamlar\u0131n\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131lar. Apard\u0131lar. M\u0259n d\u0259 \u00fc\u00e7 ay Bak\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif h\u0259bsxanalar\u0131nda &#8211; Bay\u0131ldan ba\u015flay\u0131b M\u0259rd\u0259kana q\u0259d\u0259r qald\u0131m. Sonra may ay\u0131nda apard\u0131lar bizi g\u0259miy\u0259 mindirm\u0259y\u0259&#8221;.<\/p>\n<p>Onill\u0259rc\u0259 gizli, m\u00fcbh\u0259m qalan o sirl\u0259rin bir \u00e7oxundan m\u0259n vaxtil\u0259 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin, sonralar Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyinin arxivind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m axtar\u0131\u015flardan sonra agah oldum. Xalq dilind\u0259 bu tutatutlar sonralar &#8220;\u0130ran y\u0131\u011fd\u0131&#8221; deyimi il\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015f\u0131bm\u0131\u015f. H\u0259l\u0259 1938-ci il idi. H\u0259l\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flanmam\u0131\u015fd\u0131. Ancaq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin k\u0259\u015ffiyyatlar\u0131 i\u015fl\u0259yirdi. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, bir il sonra ba\u015flanacaq m\u00fcharib\u0259 haqq\u0131nda ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131 olmam\u0131\u015f deyildi. Ba\u015flana bil\u0259c\u0259k m\u00fcharib\u0259nin yaradaca\u011f\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r haqq\u0131nda da h\u0259r d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri, q\u0259na\u0259tl\u0259ri vard\u0131, buna uy\u011fun da add\u0131mlar at\u0131r, t\u0259dar\u00fckl\u0259r, t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r. &#8220;\u0130ran y\u0131\u011fd\u0131&#8221; deyil\u0259n bu t\u0259rp\u0259ni\u015fl\u0259r d\u0259 Sovetin he\u00e7 k\u0259s\u0259 b\u0259lli olmayan, sonrak\u0131 onill\u0259r boyunca da m\u0259xfi qalacaq d\u0259rin siyas\u0259ti il\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonlar\u0131ndan, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n inki\u015faf ed\u0259n neft Bak\u0131s\u0131na G\u00fcney Az\u0259rbaycandan, \u0130randan \u00e7\u00f6r\u0259kpulu dal\u0131nca g\u0259l\u0259nl\u0259r \u00e7ox idi. G\u0259lmi\u015fdil\u0259r, bir \u00e7oxlar\u0131 burada m\u00fcnasib i\u015f d\u0259 tapm\u0131\u015fd\u0131, ail\u0259 d\u0259 qurmu\u015fdular, ev-e\u015fik sahibi d\u0259 olmu\u015fdular, yaln\u0131z Bak\u0131da deyil, art\u0131q Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif rayonlar\u0131nda da yerl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r, olmu\u015fdular yerli adam. Ancaq 1938-ci ild\u0259 q\u0259fild\u0259n g\u0259l\u0259n qas\u0131r\u011fa onlar\u0131n birind\u0259n d\u0259 yan ke\u00e7m\u0259mi\u015fdi. Qar\u015f\u0131lar\u0131nda \u015f\u0259rt qoymu\u015fdular: kim sovet v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edirs\u0259, burada qalmaq ist\u0259yirs\u0259, qals\u0131n. Dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan \u0130rana g\u00f6nd\u0259ril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259c\u0259k siyas\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq sovet x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 buradan \u0130rana g\u00f6nd\u0259ril\u0259nl\u0259rin bir \u00e7oxu il\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdi, ill\u0259r sonra onlardan m\u00fcmk\u00fcn istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259m\u0259ll\u0259r d\u0259 haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Amma bir ba\u015fqa n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n d\u0259 Sovetin h\u0259l\u0259 he\u00e7 k\u0259s\u0259 b\u0259lli olmayan, yaln\u0131z \u00f6zl\u0259rinin \u00e7ox d\u0259rin qatlarda m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi x\u0259tt\u0259 uy\u011fun olaraq d\u00f6vl\u0259t\u0259 Bak\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif rayonlar\u0131nda t\u0259hsil alm\u0131\u015f, m\u00fcasir savada yiy\u0259l\u0259nmi\u015f insanlar sabah orada laz\u0131m ola bil\u0259rdi.<\/p>\n<p><em><strong>G\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k, h\u0259min m\u0259rh\u0259l\u0259 d\u0259 yeti\u015f\u0259c\u0259k. B\u0259lli olacaq ki, bu gedi\u015fatda ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin he\u00e7 biri t\u0259sad\u00fcfi, s\u0259b\u0259bsiz deyilmi\u015f. H\u0259r bir add\u0131m\u0131n arxas\u0131nda \u00e7ox uzaqg\u00f6r\u0259n h\u0259d\u0259fl\u0259r varm\u0131\u015f. Ancaq h\u0259l\u0259 bunlar sabahk\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259r idi. Onlarca, y\u00fczl\u0259rc\u0259 \u0130ran t\u0259b\u0259\u0259si olan insan sabah\u0131ndan nag\u00fcman halda sovet h\u0259bsxanalar\u0131ndayd\u0131. Ham\u0131s\u0131 sabah ba\u015flar\u0131na n\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n bix\u0259b\u0259r idi. \u00d6zl\u0259ri h\u0259bsxanada nam\u00fc\u0259yy\u0259nlik i\u00e7\u0259risind\u0259, evd\u0259 d\u00f6rd divar aras\u0131nda ail\u0259l\u0259ri nigaranl\u0131q m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>6 noyabr 2025<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rafael H\u00dcSEYNOV Akademik Az\u0259rbaycan.media x\u0259b\u0259r verir ki, Rafael H\u00fcseynovun xatir\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu z\u0259rif, sakit bir insan t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flasa da, onun h\u0259yat yolu \u0259slind\u0259 f\u0131rt\u0131nalarla dolu idi. G\u0259nclik ill\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":61011,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,1],"tags":[],"class_list":["post-61010","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61010"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61013,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61010\/revisions\/61013"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/61011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}