{"id":56555,"date":"2025-10-21T12:43:21","date_gmt":"2025-10-21T08:43:21","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=56555"},"modified":"2025-10-23T06:09:09","modified_gmt":"2025-10-23T02:09:09","slug":"m%c9%99mm%c9%99d-arazin-daslara-s%c9%99s-ver%c9%99n-yaddasi-az%c9%99r-turan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=56555","title":{"rendered":"M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n Da\u015flara S\u0259s Ver\u0259n Yadda\u015f\u0131 \u2013 Az\u0259r Turan"},"content":{"rendered":"<h3><span style=\"color: #0000ff;\">Az\u0259r TURAN<\/span><\/h3>\n<div class=\"news_text\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear alignleft\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/Az%C9%99r%20Turan%20m(1).jpg\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"233\" \/><\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8221; \u015feiri Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiyaya birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin 140-c\u0131 ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fcn bayram edildiyi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 qat\u0131l\u0131b. M\u0259mm\u0259d Araz bunu nec\u0259 edib? Senzor buna nec\u0259 g\u00f6z yumub? &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259nin ilginc t\u0259r\u0259fi d\u0259 budur. Xalq hakim ideologiya bax\u0131m\u0131ndan, Rusiya il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259yi &#8220;bayram&#8221; edir, \u015fair is\u0259 bu birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 aparan yolu milli f\u0259lak\u0259t olaraq d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir. \u018fslind\u0259, bu \u015feir M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q manifesti hesab oluna bil\u0259r. M\u0259mm\u0259d Araz birba\u015fa yadda\u015fa m\u00fcraci\u0259t edir: &#8220;<em>Ey da\u015fla\u015fan, torpaqla\u015fan \/ulu babam!\/ Bu g\u00fcn\u00fcmd\u0259n d\u00fcn\u0259nim\u0259 uzaqla\u015fan \/ulu babam!\/ K\u00fcl\u0259kl\u0259\u015f\u0259n, dumanla\u015fan ruhunla s\u0259n \/Aya\u011fa dur, s\u0259ninl\u0259y\u0259m!\/ S\u0259s getm\u0259y\u0259n, \/\u0259l yetm\u0259y\u0259n\/ Q\u0259dim tarix d\u0259r\u0259sind\u0259n \/S\u0259s ver, m\u0259nim s\u0259sim\u0259 s\u0259n&#8221;.<\/em><\/p>\n<p>\u015eeir ilk d\u0259f\u0259 M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n 1969-cu ild\u0259 &#8220;G\u0259nclik&#8221; n\u0259\u015friyyat\u0131nda \u00e7\u0131xan x\u0131rda formatl\u0131 &#8220;\u0130ll\u0259rd\u0259n biri&#8221; kitab\u0131nda n\u0259\u015fr olunub. Kitab\u0131n redaktoru Fikr\u0259t Sad\u0131qd\u0131r. \u0130lk s\u0259hif\u0259si &#8220;Az\u0259ri n\u0259\u011fm\u0259si&#8221; \u015feiri il\u0259 a\u00e7\u0131lan &#8220;\u0130ll\u0259rd\u0259n biri&#8221;, t\u0259kc\u0259 M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, yaxud \u0259d\u0259biyyat tariximiz bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259, yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi-ideoloji mahiyy\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan ayr\u0131ca t\u0259dqiq olunmal\u0131d\u0131r. \u018fn \u0259sas\u0131, ona g\u00f6r\u0259 ki, dediyim kimi, &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8221; \u015feiri ilk d\u0259f\u0259 bu kitabda t\u0259qdim edilib.<\/p>\n<p>\u015eeir B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259y\u0259 ithaf olunub. Bunu bel\u0259 d\u0259 t\u0259fsir etm\u0259k olar: \u015feir &#8220;G\u00fcl\u00fcstan&#8221;\u0131n m\u00fc\u0259llifi B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259y\u0259 ithaf olunub.<\/p>\n<p>Atam\u0131n \u015f\u0259xsi kitabxanas\u0131nda &#8220;\u0130ll\u0259rd\u0259n biri&#8221; kitab\u0131n\u0131n avtoqrafl\u0131 bir n\u00fcsx\u0259si var. &#8220;\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rind\u0259n biri, \u015fairan\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259llifi \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim\u0259 onun x\u0259trini \u00e7ox ist\u0259y\u0259n m\u00fc\u0259llifd\u0259n. M\u0259mm\u0259d \u0130brahim. 25 dekabr 1969&#8221;<\/p>\n<p>O zaman M\u0259mm\u0259d Araz h\u0259l\u0259 ki, M\u0259mm\u0259d \u0130brahim idi, 36 ya\u015f\u0131 vard\u0131 v\u0259 bu \u00e7ox balaca v\u0259 \u0259ziz kitabda dediyim kimi, n\u0259inki M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n, \u00fcmum\u0259n, XX y\u00fczil Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n nadir \u00f6rn\u0259kl\u0259rind\u0259n biri olan v\u0259 1967-ci ild\u0259, y\u0259ni 34 ya\u015f\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8221; \u015feiri d\u0259 d\u0259rc olunub (kitabdak\u0131 &#8220;G\u00fcn\u0259\u015fi ittiham ed\u0259nl\u0259r&#8221; \u015feirind\u0259n hiss olunur ki, M\u0259mm\u0259d Araz xisl\u0259t bax\u0131m\u0131ndan he\u00e7 vaxt d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259n bu \u0259d\u0259bi came\u0259d\u0259 Allah\u0131n ona verdiyi b\u00f6y\u00fck istedad\u0131n b\u0259d\u0259lini art\u0131q \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. H\u0259tta bir il \u0259vv\u0259l, y\u0259ni 1968-ci ilin mart\u0131nda &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259 M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n \u015feirl\u0259ri bar\u0259d\u0259 &#8220;Q\u0259rib\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f v\u0259 \u015fairin, tutaq ki, &#8220;S\u0259m\u0259d Vur\u011funla s\u00f6hb\u0259t&#8221; \u015feirind\u0259ki:<\/p>\n<p><em>S\u0259nd\u0259n sonra<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin h\u0259rar\u0259ti s\u0259nsizl\u0259\u015fib<\/em><\/p>\n<p><em>K\u00fcrs\u00fcl\u0259rin c\u0259sar\u0259ti s\u0259nsizl\u0259\u015fib<\/em><\/p>\n<p><em>A\u011fsaqqallar s\u0259xav\u0259ti s\u0259nsizl\u0259\u015fib<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; misralar\u0131 k\u0259skin t\u0259nqid olunmu\u015f, g\u0259nc \u015fair\u0259 h\u0259ddini bildirmi\u015fdil\u0259r: &#8220;<em>Biz S\u0259m\u0259d Vur\u011funun xatir\u0259sin\u0259, onun b\u00f6y\u00fck poeziyas\u0131na h\u00f6rm\u0259t hissil\u0259 yana\u015f\u0131r\u0131q, lakin bu h\u00f6rm\u0259t hissi biz\u0259 haqq vermir ki, M\u0259mm\u0259d \u0130brahimin bu misralar\u0131 il\u0259 raz\u0131la\u015faq&#8221;<\/em>).<\/p>\n<p>Bu m\u0259qal\u0259 yaz\u0131landa h\u0259l\u0259 &#8220;\u0130ll\u0259rd\u0259n biri&#8221; kitab\u0131 n\u0259\u015fr olunmam\u0131\u015fd\u0131, M\u0259mm\u0259d Araz c\u0259mi 11 ay i\u015fl\u0259s\u0259 d\u0259, onu bir \u00f6m\u00fcrl\u00fck d\u0259rd\u0259 salan &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetin\u0259 h\u0259l\u0259 1971-ci ilin avqustunda ba\u015f redaktor m\u00fcavini t\u0259yin olunacaqd\u0131.<\/p>\n<p>1970-ci ild\u0259 &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zeti \u0130mamverdi \u018fbilovun M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n ona avtoqrafla ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u0130ll\u0259rd\u0259n biri&#8230;&#8221; kitab\u0131 bar\u0259d\u0259 resenziyas\u0131n\u0131 d\u0259rc edib. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u0130. \u018fbilov\u00a0 &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zetin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259qal\u0259sinin \u00e7ap\u0131 yuband\u0131\u011f\u0131ndan, M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 n\u0259s\u0259 bildirib ki, indi onun arxivind\u0259 M. Araz\u0131n bu m\u0259zmunda yazd\u0131\u011f\u0131 bir m\u0259ktubu qal\u0131r. \u015eairin bioqrafiyas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan maraql\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131b, h\u0259min m\u0259ktubu b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259qdim edir\u0259m: &#8220;<em>\u018fziz v\u0259 h\u00f6rm\u0259tli \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim! S\u0259mimi qarda\u015f salam\u0131m\u0131 q\u0259bul edin. Q\u0259lb\u0259n minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirir\u0259m ki, kitab\u0131m\u0131 oxumusunuz. Do\u011frudan da, az-\u00e7ox z\u0259hm\u0259t m\u0259hsulu olsa da, o yaz\u0131lar daha ke\u00e7ilmi\u015f etapd\u0131rlar, onlar\u0131 daha sev\u0259 bilmir\u0259m. \u018fslind\u0259, el\u0259 bir sevib ox\u015famal\u0131, q\u00fcrurlanmal\u0131 \u00f6vladlar da deyil.<\/em><\/p>\n<p><em>Adama el\u0259 g\u0259lir ki, n\u0259 zamansa, onun arzu el\u0259diyi bir yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u00fchitin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k v\u0259 bu m\u00fchit ilham\u0131n bar m\u0259hsulunu ba\u015f\u0131ndan t\u00f6k\u00fcb, q\u0259l\u0259m sahibini al\u0259mi-m\u0259\u015fhur ed\u0259c\u0259k. \u018fslind\u0259, el\u0259 bir m\u00fchit olmayacaq v\u0259 inan\u0131ram ki, m\u0259n, \u015f\u0259xs\u0259n, arzumca, ist\u0259yimc\u0259 he\u00e7 bir yaz\u0131 yaza bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. Arzum, ist\u0259yim, t\u0259l\u0259bim s\u0259viyy\u0259sind\u0259 duracaq qabiliyy\u0259tim yoxdur. M\u0259n el\u0259 bilir\u0259m ki, \u0259d\u0259biyyat\u0131n, x\u00fcsus\u0259n, poeziya s\u0259n\u0259tinin \u00e7ox m\u0259chul, k\u0259\u015ff olunmam\u0131\u015f sehrli torpaqlar\u0131 var. N\u0259 is\u0259, onu tapma\u011fa qeyri-adi bir istedad g\u0259r\u0259kdir. Bu al\u0259min ucundan-buca\u011f\u0131ndan bir \u015fey qoparma\u011fa o\u011ful h\u00fcn\u0259ri laz\u0131md\u0131r. V\u0259 oran\u0131n \u00e7ox d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0259yyah\u0131 Nizami yolda\u015f: &#8220;\u015eeird\u0259n ucal\u0131q umma d\u00fcnyada. \u00c7\u00fcnki Nizamiyl\u0259 qurtard\u0131 o da!&#8221; &#8211; deyib v\u0259 el\u0259 bir vahim\u0259 yarad\u0131b ki, ondan sonra t\u0259z\u0259 s\u00f6z dem\u0259y\u0259 giri\u015f\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7ox il\u011f\u0131m g\u00f6ll\u0259ri \u00e7\u0131xa bil\u0259r v\u0259 onu s\u0259hrayi-k\u0259bird\u0259 \u0259b\u0259di q\u0259rq el\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7\u0259kib aparar.<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim! Sizin kimi &#8220;m\u0259rk\u0259zd\u0259n uzaq&#8221; z\u00f6vql\u00fc bir \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131n qeydi m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox &#8220;adl\u0131-sanl\u0131lar\u0131n&#8221; r\u0259yind\u0259n qiym\u0259tlidir. Siz torpa\u011fa, insanlara\u00a0 daha \u00e7ox yax\u0131ns\u0131n\u0131z. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, insan bir q\u0259d\u0259r uzaqda olanda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sinin s\u00fcni dart\u0131\u015fmalar\u0131 azal\u0131r. \u018fsl insani keyfiyy\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><em>M\u0259nim kitab\u0131m haqq\u0131nda n\u0259 yaz\u0131l\u0131b-yaz\u0131lmayacaq, bilmir\u0259m, maraqlanm\u0131ram da&#8230; &#8220;Kommunist&#8221;in m\u0259n\u0259 obyektiv m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 d\u0259 \u00fcmidim yoxdur. Do\u011frudur, bu yax\u0131nlarda (m\u0259ktubdan sonra) \u018ffqan dedi ki, m\u0259qal\u0259 bu h\u0259ft\u0259 getm\u0259lidir, \u018fsg\u0259r\u0259 demi\u015f\u0259m, haz\u0131rlay\u0131b versin. \u018ffqan\u0131n m\u0259n\u0259 xeyirxah\u00a0 m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 inan\u0131ram. Yax\u015f\u0131 o\u011fland\u0131r. Ancaq m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, o redaksiyada m\u0259n\u0259 &#8220;x\u00fcsusi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri&#8221; olanlar var. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259nim material\u0131m\u0131 \u00e7ox q\u0259\u015f\u0259ngc\u0259, g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 yoxa \u00e7\u0131xar\u0131blar. V\u0259 y\u0259qin ki, m\u0259ni t\u0259krar-t\u0259krar xahi\u015f\u0259, qullu\u011fa getm\u0259y\u0259 aparmaq ist\u0259yibl\u0259r. M\u0259n daha ora getmir\u0259m. Onlar m\u0259nsiz, m\u0259n d\u0259 onlars\u0131z ya\u015faya bil\u0259rik. Ancaq d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u018ffqangil m\u0259nim k\u00f6nl\u00fcm\u00fc alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. H\u0259l\u0259lik, bir \u015fey yoxdur. B\u00fct\u00fcn bunlar bir yana. M\u0259s\u0259l\u0259nin o t\u0259r\u0259fi m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131d\u0131r ki, Siz z\u0259hm\u0259t \u00e7\u0259kmisiniz. Z\u0259hm\u0259tinizin n\u0259tic\u0259si olsa, pis deyil. Olmasa da, m\u0259n onun bir sur\u0259tini\u00a0 al\u0131b, \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259s arxiv yaz\u0131lar\u0131ma r\u0259fiq el\u0259r\u0259m.<\/em><\/p>\n<p><em>Fransa s\u0259f\u0259rimiz pis ke\u00e7m\u0259di. Fransa maraql\u0131 \u00f6lk\u0259dir. G\u00f6rm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259rimi yazm\u0131\u015fam. Y\u0259qin ki, jurnallar\u0131n biri \u00e7ap el\u0259r. B\u0259zi ba\u015fqa c\u0131zma-qara \u015feirl\u0259rim d\u0259 var. Daha \u0259trafl\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 s\u00f6hb\u0259t el\u0259rik.<\/em><\/p>\n<p><em>\u018fslin\u0259 qalsa, m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fc he\u00e7 kim\u0259 laz\u0131m olmayan, d\u00fcnyaya g\u0259lib-getm\u0259yinin m\u0259nas\u0131 he\u00e7 vaxt bilinm\u0259y\u0259c\u0259k bir q\u0259l\u0259m f\u0259hl\u0259si hesab edir\u0259m. B\u00fct\u00fcn bunlara g\u00f6r\u0259 \u00e7ox vaxt q\u0259lbim dolur, d\u0259rdimi ka\u011f\u0131z-q\u0259l\u0259ml\u0259 b\u00f6l\u00fcr\u0259m. Bunlar ham\u0131s\u0131, a\u011flaya bilm\u0259diyim \u00fc\u00e7\u00fcn, a\u011flama\u011f\u0131m\u0131n \u0259d\u0259bi formas\u0131d\u0131r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 az qalm\u0131\u015f bir adama veril\u0259n t\u0259s\u0259lli kimi bir \u015feydir. H\u0259r halda, insan g\u00f6z\u00fcn\u00fc yumana q\u0259d\u0259r ona t\u0259s\u0259lli laz\u0131md\u0131r. T\u0259s\u0259lli \u00fcmidsizliyin son dayaq n\u00f6qt\u0259sidir. \u00d6z\u00fcm\u0259 t\u0259s\u0259lli verir\u0259m ki, qorxma, d\u00fcnyada ya\u015fay\u0131rsan, yaz\u0131rsan.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>N\u0259 is\u0259. Bu uzun m\u0259ktub \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n.<\/em><\/p>\n<p><em>Dostlara salam deyin.<\/em><\/p>\n<p><em>H\u00f6rm\u0259tl\u0259: M\u0259mm\u0259d \u0130brahim.<\/em><\/p>\n<p><em>10 mart 1970-ci il<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>M\u0259ktubda M\u0259mm\u0259d Araz &#8220;Fransa s\u0259f\u0259rimiz pis ke\u00e7m\u0259di&#8230; Daha \u0259trafl\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 s\u00f6hb\u0259t el\u0259rik&#8221; &#8211; yaz\u0131r. 1970-ci ild\u0259 Fransaya turist kimi s\u0259f\u0259r ed\u0259n M\u0259mm\u0259d Araz orda \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun o\u011flu \u018fl\u0259kb\u0259rl\u0259, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin o\u011flu, M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n t\u0259birinc\u0259, &#8220;Dan\u0131\u015f\u0131b-g\u00fclm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 dodaqalt\u0131 g\u00fcl\u00fcms\u00fcn\u0259n&#8221; S\u0259lim Turanla v\u0259 h\u0259tta legioner Q\u0259dir S\u00fcleymano\u011flu il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. 1970-ci ild\u0259 g\u0259nc bir Az\u0259rbaycan \u015fairinin Parisd\u0259 bu adamlarla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si s\u0131radan bir hadis\u0259, yaxud adi g\u00f6r\u00fc\u015f hesab oluna bilm\u0259zdi&#8230; V\u0259 he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, bu, h\u0259r \u015feyi z\u0259rr\u0259binl\u0259 seyr ed\u0259n sovet x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n diqq\u0259tind\u0259n yay\u0131nmazd\u0131. Paris\u0259 gedib Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131n qurucular\u0131n\u0131n \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015fm\u0259k, h\u0259tta \u018flim\u0259rdan b\u0259yin o\u011flunun ist\u0259yi \u00fcz\u0259rin\u0259 gec\u0259yk\u0259n:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>Qohum da soyuyur, dost da soyuyur &#8211;<\/em><\/p>\n<p><em>Ged\u0259n unudulur, ged\u0259n unutmur.<\/em><\/p>\n<p><em>Q\u0259rib \u00fcr\u0259yind\u0259 bir s\u0259s uyuyur;<\/em><\/p>\n<p><em>V\u0259t\u0259n unudulmur, V\u0259t\u0259n unutmur &#8211;<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; misralar\u0131n\u0131 yaz\u0131b, s\u0259h\u0259r onu \u00f6z x\u0259tti il\u0259 Top\u00e7uba\u015fovun o\u011fluna ba\u011f\u0131\u015flamaq d\u00f6vr bax\u0131m\u0131ndan, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, xatal\u0131 bir add\u0131m idi. Amma h\u0259r \u015fey\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n bu, M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t olaraq m\u0259fkur\u0259vi istiqam\u0259tidir. H\u0259l\u0259 \u00fcst\u0259lik, b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ana x\u0259ttini B\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan &#8211; Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si t\u0259\u015fkil ed\u0259n, fikir h\u0259yat\u0131m\u0131zda Araz modelini quran, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ictimai \u015f\u00fcurunda c\u0259nub x\u0259ttini d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259n, &#8220;Az\u0259rbaycan &#8211; d\u00fcnyam m\u0259nim&#8221; kimi orkestral v\u0259 i\u015f\u0131q dolu \u015feirl\u0259r yaradan M\u0259mm\u0259d Araz q\u0259lb\u0259n t\u00fcrk\u00e7\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n<p>Yen\u0259 d\u0259 yuxar\u0131dak\u0131 m\u0259ktuba qay\u0131d\u0131ram. Anla\u015f\u0131l\u0131r ki, &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zetinin redaksiyas\u0131nda da M. Araza &#8220;x\u00fcsusi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri&#8221; olanlar var. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 materiallar\u0131n\u0131, yaz\u0131lar\u0131n\u0131, h\u0259tta g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u0259, \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n, \u00e7ox q\u0259\u015f\u0259ngc\u0259, g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 yoxa \u00e7\u0131xar\u0131blar. Unutmayaq ki, m\u0259ktubun yaz\u0131lmas\u0131 da, &#8220;Kommunist&#8221;in ona m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259 Fransa s\u0259f\u0259rind\u0259n sonraya t\u0259sad\u00fcf edir. H\u0259m bu, h\u0259m d\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259 xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131m kimi, &#8220;G\u00fcn\u0259\u015fi ittiham ed\u0259nl\u0259r&#8221; \u015feirind\u0259n hiss olundu\u011fu kimi, Allah\u0131n ona verdiyi b\u00f6y\u00fck istedad\u0131n g\u00f6z\u00fcg\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259nl\u0259ri art\u0131q h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r. Y\u0259qin el\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n imi\u015f ki, \u0130mamverdi \u018fbilovun m\u0259qal\u0259si d\u0259 M\u0259mm\u0259d Araza v\u0259d olundu\u011fu kimi, bir h\u0259ft\u0259 sonra deyil, t\u0259xmin\u0259n 5 ay sonra &#8220;Kommunist&#8221;in 31 iyul say\u0131nda d\u0259rc olunur. Bunu yazark\u0259n, m\u0259n atam\u0131n h\u0259min m\u0259qal\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdim v\u0259 g\u00f6rd\u00fcm ki, s\u0259n dem\u0259, m\u0259qal\u0259d\u0259 &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8221; \u015feiri bar\u0259d\u0259 d\u0259 s\u00f6hb\u0259t gedir. \u00d6z\u00fc d\u0259 nec\u0259? &#8220;<em>Laqeydlik k\u00fctl\u0259vi hal alanda ictimai b\u0259laya, m\u00fcsib\u0259t\u0259 aparan ax\u0131na \u00e7evrilir. &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8230;&#8221; \u015feirind\u0259 \u015fair m\u0259hz h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunmu\u015fdur. \u015eeird\u0259ki s\u0259mimiyy\u0259t, g\u00fccl\u00fc m\u0259ntiq bizi inand\u0131r\u0131r ki, h\u0259r par\u0131ldayan q\u0131z\u0131l olmad\u0131\u011f\u0131 kimi, h\u0259r m\u0259s\u0259l, h\u0259r q\u0259dim ifad\u0259 d\u0259 atalar s\u00f6z\u00fc deyildir&#8230; V\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik m\u00f6vzusu M.\u0130brahimin poeziyas\u0131nda ana x\u0259tdir. Onun m\u0259h\u0259bb\u0259ti d\u0259, nifr\u0259ti d\u0259 bu m\u0259rk\u0259zi x\u0259ttin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda ayd\u0131nla\u015f\u0131r. V\u0259t\u0259n e\u015fqini ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fair orijinal priyomlar, t\u0259z\u0259 t\u0259\u015fbehl\u0259r axtar\u0131r, tap\u0131r&#8230; M\u0259mm\u0259d \u0130brahimin bir \u015fair kimi xo\u015fb\u0259xtliyidir ki, o, ritorikadan qa\u00e7\u0131r, hadis\u0259l\u0259rin h\u0259r hans\u0131 t\u0259zah\u00fcr formas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u0259naland\u0131rma\u011fa, m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r orijinal b\u0259dii ifad\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. M.\u0130brahim f\u0259rdi simaya malik \u015fairdir&#8221;<\/em>.<\/p>\n<p>N\u0259 gizl\u0259dim, bu s\u0259tirl\u0259ri oxuduqca q\u00fcrur hissi ke\u00e7irdim. &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8221; \u015feiri bar\u0259d\u0259 ilk elmi r\u0259y 55 il bundan qabaq m\u0259nim indi bu qeydl\u0259ri etdiyim yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n arxas\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>1973-c\u00fc ild\u0259 M\u0259mm\u0259d Araz q\u0259l\u0259m dostlar\u0131 &#8211; S\u00f6hrab Tahir, Cabir Novruz, R\u00fcf\u0259t Z\u0259bio\u011flu il\u0259 birg\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bu evd\u0259 atam\u0131n qona\u011f\u0131 olmu\u015fdu. \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim, ad\u0259ti \u00fczr\u0259, evind\u0259 m\u00fcsafir olan s\u00f6z-s\u0259n\u0259t adamlar\u0131n\u0131n s\u0259sl\u0259rini maqnitofona qeyd ed\u0259r, onlar da ayr\u0131lark\u0259n, bir qayda olaraq, xatir\u0259 d\u0259ft\u0259rin\u0259 \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rini yazard\u0131lar. D\u0259ft\u0259ri v\u0259r\u0259ql\u0259yir\u0259m: &#8220;<em>\u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim xalq\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u0131q o\u011fullar\u0131ndan biri, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 xalq\u0131m\u0131za \u00e7atd\u0131ran aliml\u0259rin \u0259n qeyr\u0259tlil\u0259rind\u0259ndir. Bu \u00fcr\u0259yin, bu oca\u011f\u0131n s\u0259n\u0259t i\u015f\u0131\u011f\u0131, qeyr\u0259t i\u015f\u0131\u011f\u0131, ail\u0259 i\u015f\u0131\u011f\u0131 var olsun, \u015fax\u0259l\u0259nib \u00f6vladlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n g\u00f6z\u0259l yadigar olsun! M\u0259mm\u0259d Araz. 30 may 1973-c\u00fc il<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear alignleft\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/M%C6%8FMM%C6%8FD%20ARAZ.jpg\" alt=\"\" width=\"348\" height=\"267\" \/><\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259d Araz biz\u0259 bir d\u0259 20 il sonra h\u0259yat yolda\u015f\u0131 G\u00fclxan\u0131m F\u0259t\u0259liq\u0131z\u0131 il\u0259 bir yerd\u0259 g\u0259ldi, 1973-c\u00fc ild\u0259 maqnitofona yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u0259sini dinl\u0259di, yen\u0259 d\u0259 h\u0259min a\u011f\u00fczl\u00fc xatir\u0259 d\u0259ft\u0259rin\u0259 \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rini yazd\u0131: &#8220;\u018fziz \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim! Sa\u011f ol ki, m\u0259ni bu g\u00fcn 20 ild\u0259n sonra 20 il \u0259vv\u0259ll\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fcn. M\u0259n bu g\u00fcn Sizi d\u0259, \u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259 k\u0259\u015ff el\u0259dim. M\u0259mm\u0259d Araz, 5 noyabr 1992-ci il&#8221;.<\/p>\n<p>Sonralar bu son s\u0259f\u0259r bar\u0259d\u0259 G\u00fclxan\u0131m F\u0259t\u0259liq\u0131z\u0131 &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;\u00d6m\u00fcrd\u0259n yarpaqlar&#8221; xatir\u0259 qeydl\u0259rind\u0259 bel\u0259 yazacaqd\u0131: &#8220;<em>1992-ci il. 5 noyabr. \u00c7oxdand\u0131r ki, Neft\u00e7alaya getm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131q, lakin imkan d\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc. Neft\u00e7aladan bildirirdil\u0259r ki, pamb\u0131q plan\u0131n\u0131 dolduraq, sonra \u015fairl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7ir\u0259rik. H\u0259r iki bayram\u0131m\u0131z bir yerd\u0259 olar. Bizi is\u0259 Salyanda g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. Getm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131q, \u00e7\u00fcnki M\u0259mm\u0259d kimis\u0259 g\u00f6zl\u0259tm\u0259yi xo\u015flamazd\u0131. Yola d\u00fc\u015fd\u00fck. Yola \u0259lav\u0259 benzin laz\u0131m oldu. H\u0259min vaxtlar \u00f6lk\u0259d\u0259 benzin q\u0131tl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Neft \u00f6lk\u0259sind\u0259 benzin tap\u0131lm\u0131rd\u0131. \u018fvv\u0259l verm\u0259dil\u0259r, sonra M\u0259mm\u0259di g\u00f6r\u00fcb:<\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; M\u0259mm\u0259d Araza h\u0259r \u015fey qurband\u0131r, &#8211; dedil\u0259r. Salyanda bizi X\u0259lil Rzan\u0131n qarda\u015f\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdi. S\u00f6hb\u0259tl\u0259r, sa\u011fl\u0131qlar, t\u0259rifl\u0259r&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>Ax\u015fam \u0130mamverdi \u018fbilovun qona\u011f\u0131 olduq. He\u00e7 dem\u0259, \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim M\u0259mm\u0259din cavanl\u0131qda oxudu\u011fu \u015feirl\u0259ri maqnitofona yaz\u0131bm\u0131\u015f, \u00fcz\u00fcn\u00fc k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb biz\u0259 d\u0259 verdi, ancaq sonralar kaset qar\u0131\u015f\u0131q d\u00fc\u015f\u00fcb itdi&#8221;\u00a0\u00a0<\/em>\u00a0(&#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131. \u2116 1, 2010). Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n 1992-ci ild\u0259ki reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00f6y\u00fck \u015fairl\u0259 n\u0259\u00a0 Salyanda, n\u0259 d\u0259 Neft\u00e7alada g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irilir. O, Salyanda dostu X\u0259lil Rzan\u0131n ata yurdunda, bir d\u0259 Neft\u00e7alada dostu \u0130mamverdi \u018fbilovun evind\u0259 qonaq olur.<\/p>\n<p>Onu bu adamlara, bu ocaqlara ba\u011flayan s\u0259b\u0259bl\u0259r var idi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, burda bir ha\u015fiy\u0259 \u00e7\u0131x\u0131ram. M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n 1959-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f ilk kitab\u0131 olan &#8220;Sevgi g\u00fcn\u00fc&#8221; bar\u0259d\u0259 ilk m\u0259qal\u0259ni el\u0259 h\u0259min ilin dekabr\u0131nda &#8220;Az\u0259rbaycan g\u0259ncl\u0259ri&#8221; q\u0259zetind\u0259 X\u0259lil Rza, 1961-ci ild\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f ikinci kitab\u0131 &#8220;Bir anan\u0131n \u00fc\u00e7 o\u011flu&#8221; bar\u0259d\u0259 ilk m\u0259qal\u0259ni is\u0259 1962-ci ilin iyununda &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda \u0130mamverdi \u018fbilov yaz\u0131b.<\/p>\n<p>G\u00fclxan\u0131m F\u0259t\u0259li q\u0131z\u0131 s\u0259s yaz\u0131s\u0131n\u0131n sur\u0259tini \u00e7\u0131xar\u0131b \u015fair\u0259 verdiyimizi, sonra h\u0259min kasetin itdiyini deyir. \u0130ndi bu s\u0259tirl\u0259ri yazd\u0131qca M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n major lad\u0131nda, \u015fairan\u0259 v\u0259 h\u0259yat dolu s\u0259si gec\u0259y\u0259 da\u011f\u0131l\u0131r. &#8220;Bir g\u00fcn ne\u00e7\u0259 \u00fcnvan d\u00fc\u015fd\u00fc yad\u0131ma \/Ne\u00e7\u0259 itik g\u00fcman d\u00fc\u015fd\u00fc yad\u0131ma&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>M\u0259mm\u0259d Araz tarixi dindirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn da\u015flara s\u0259sl\u0259n\u0259n, tarixin m\u00fcbh\u0259m suallar\u0131na lal da\u015flardan cavab ist\u0259y\u0259n ilk Az\u0259rbaycan \u015fairidir. Da\u015flar\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131ran, da\u015f \u015fahidl\u0259rin ara\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, da\u015f semiotikas\u0131 il\u0259 tarixi b\u0259rpa ed\u0259n \u015fairdir. S\u00f6hb\u0259t v\u0259t\u0259n da\u015flar\u0131ndan, \u015eu\u015fa qayalar\u0131ndan gedir. &#8220;\u0130nsan qayalar&#8221; \u015feirind\u0259 d\u0259 bel\u0259dir, &#8220;\u018frim g\u0259ldi qayas\u0131&#8221; \u015feirind\u0259 d\u0259. Q\u0259rib\u0259dir, h\u0259r iki \u015feir \u015eu\u015fada 1970-ci ild\u0259 yaz\u0131l\u0131b. V\u0259 he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, mill\u0259timiz\u0259 Qaraba\u011f z\u0259f\u0259rini ya\u015fadan b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259hid v\u0259 qazil\u0259rin dilinin \u0259zb\u0259ri &#8220;V\u0259t\u0259n da\u015f\u0131 olmayandan olmaz \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131&#8221; misralar\u0131n\u0131 da M\u0259mm\u0259d Araz uzun ill\u0259r bundan \u0259vv\u0259l m\u0259hz \u015eu\u015fada yazm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta 1970-ci ild\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 bu misralar da, \u015eu\u015fada yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n cazib\u0259sind\u0259 v\u0259 \u00e7evr\u0259sind\u0259dir: &#8220;V\u0259t\u0259n m\u0259n\u0259 o\u011ful des\u0259, n\u0259 d\u0259rdim, \/ Mam\u0131r olub qayas\u0131nda bit\u0259rdim.&#8221; Qaraba\u011f z\u0259f\u0259rinin qazan\u0131lmas\u0131nda \u015eu\u015fada, yaxud \u015eu\u015fan\u0131n auras\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bu misralar\u0131n rolunu kim dana bil\u0259r&#8230; Amma indi m\u0259nim\u00a0 xatirim\u0259 1980-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda \u015fahidi oldu\u011fum bir epizod d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 bu m\u0259qamda onu s\u00f6yl\u0259m\u0259d\u0259n ke\u00e7in\u0259 bilmir\u0259m. Qonaqlar\u0131m\u0131z var idi. S\u00f6hb\u0259t\u00a0 M\u0259mm\u0259d Arazdan d\u00fc\u015fd\u00fc. X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk q\u0259l\u0259m dostunu el\u0259 ilahi m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 yad etdi ki, ba\u015fqa bir \u015fair X\u0259lil b\u0259y\u0259, &#8220;B\u0259sdi, s\u0259n Allah, M\u0259mm\u0259d Araz\u0131 \u018fta\u011faya d\u00f6nd\u0259rdin&#8221;, &#8211; dedi. X\u0259lil b\u0259y is\u0259 dostunun bu replikas\u0131na &#8220;M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n k\u0259ram\u0259tin\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259n olmas\u0131n&#8221; &#8211; s\u00f6zl\u0259riyl\u0259 cavab verdi. X\u0259lil Rza haql\u0131yd\u0131. Artur Rembonun dediyi kimi, &#8220;\u015eairlik kahinlikdir&#8230;&#8221; V\u0259t\u0259n dara d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 silaha sar\u0131l\u0131b \u015eu\u015fa b\u00fcrc\u00fcn\u0259 ay-ulduzlu bayra\u011f\u0131 sancan n\u0259sil M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n poetik t\u0259lqinl\u0259riyl\u0259 yeti\u015f\u0259n n\u0259sil olmad\u0131m\u0131?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da xat\u0131rlatm\u0131\u015fd\u0131m. 27 ya\u015fl\u0131 g\u0259nc \u015fair M\u0259mm\u0259d \u0130brahimin &#8220;Bir anan\u0131n \u00fc\u00e7 o\u011flu&#8221; kitab\u0131ndak\u0131 &#8220;K\u00f6\u00e7\u0259ri qu\u015flar&#8221; \u015feirini o zaman 35 ya\u015f\u0131nda olan atam &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 S\u0259ttar B\u0259hlulzad\u0259nin &#8220;Do\u011fma yurd&#8221; tablosu il\u0259 qiyasland\u0131r\u0131r, &#8220;H\u0259r misras\u0131nda Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri canlanan bu \u015feir y\u00fcks\u0259k v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissi il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;K\u00f6\u00e7\u0259ri qu\u015flar&#8221; g\u00f6st\u0259rir ki, \u015fair yarad\u0131c\u0131l\u0131q al\u0259min\u0259 dol\u011fun t\u0259\u0259ss\u00fcratla g\u0259lm\u0259kd\u0259dir. Burada V\u0259t\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olan \u00fclvi hissl\u0259r s\u00f6z\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259n, yalan\u00e7\u0131 pafosdan uzaq, konkret \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259r\u0259nn\u00fcm olunmu\u015fdur. Y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259r ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r fonunda a\u00e7\u0131l\u0131r&#8221; &#8211; deyirdi. T\u0259nqid\u00e7i haql\u0131yd\u0131. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 &#8220;K\u00f6\u00e7\u0259ri qu\u015flar&#8221; \u015feirind\u0259 b\u00fct\u00fcn misralar, b\u00fct\u00fcn obrazlar sistemi ellikc\u0259 yenidir. \u015eeirin dili yadda\u015fl\u0131 dildir: &#8220;Dill\u0259n, dan\u0131\u015f, X\u0259z\u0259rim, \/ S\u00f6yl\u0259, bu n\u0259 ax\u0131nd\u0131r? \/ B\u0259lk\u0259 x\u0259zrinin dili \/ Qu\u015f dilin\u0259 yax\u0131nd\u0131r?&#8221;<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n 1970-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rd\u0259n b\u0259hs etmi\u015fdim. O, \u015eu\u015fada, h\u0259m d\u0259 &#8220;\u015eu\u015fada bir gec\u0259&#8221; \u015feirini yaz\u0131b. \u0130mpressionist ovqatl\u0131 bu \u015feir \u015eu\u015fa estetikas\u0131ndad\u0131r. F\u0259zadan as\u0131l\u0131b qalan bir \u015eu\u015fa\u00a0 m\u0259nz\u0259r\u0259sidir. Poetik r\u0259ngl\u0259r ax\u0131n\u0131 \u015fairi \u018fhm\u0259d Ha\u015fim misali misradan-misraya r\u0259ssama \u00e7evirir. Ha\u015fimd\u0259n f\u0259rqi odur ki, onun s\u00f6zl\u0259 t\u0259svir etdiyi r\u0259ng sayr\u0131\u015fmalar\u0131 kolorit bax\u0131m\u0131ndan Az\u0259rbaycan \u0259sillidir, nax\u00e7\u0131vanl\u0131d\u0131r, mu\u011fanl\u0131d\u0131r, qaraba\u011fl\u0131d\u0131r, \u015fu\u015fal\u0131d\u0131r&#8230; M\u0259mm\u0259d Araz ba\u015fqa he\u00e7 yerin t\u0259bi\u0259tinin \u015fairi ola bilmir. &#8220;<em>Bu gec\u0259 gec\u0259nin son qat\u0131ndayam, \/ Bu gec\u0259 bir q\u0259ndil qanad\u0131ndayam. \/Sa\u011f\u0131mda bir d\u0259r\u0259 &#8211; qara h\u00f6r\u00fckd\u00fcr, \/ Solumda bir d\u0259r\u0259 &#8211; qara h\u00f6r\u00fckd\u00fcr. \/ D\u00f6vr\u0259md\u0259 buludlar b\u00f6l\u00fck-b\u00f6l\u00fckd\u00fcr\u2026 \/ Gec\u0259 a\u011f ya\u011f\u0131\u015fda durulan\u0131bd\u0131, \/ Gec\u0259 da\u011f mehind\u0259 qurulan\u0131bd\u0131&#8230; \/ Gec\u0259nin qoynunda yan\u0131r da\u011f \u015f\u0259h\u0259r, \/ F\u0259zadan as\u0131l\u0131, \u00e7il\u00e7\u0131raq \u015f\u0259h\u0259r \/ Bu gec\u0259 k\u0259\u015ff etdim bir \u015eu\u015fa b\u00fcrc\u00fc \/ Bir \u015eu\u015fa b\u00fcrc\u00fc, tama\u015fa b\u00fcrc\u00fc&#8230;&#8221;<\/em>\u00a027 ya\u015fl\u0131 M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n \u015eu\u015faya h\u0259sr olunmu\u015f klassik misralar\u0131&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Oktyabr\u0131n 2-d\u0259 Nax\u00e7\u0131vandayd\u0131m &#8211; M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n b\u00f6y\u00fcy\u00fcb boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 \u015eahbuzun Nurs k\u0259ndind\u0259. Hiss el\u0259dim ki, orda t\u0259nha qalm\u0131\u015f bir ruh var&#8230; Darvazan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131ndan sol t\u0259r\u0259fd\u0259 Tu\u011fluqaya da\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Deyirl\u0259r, M\u0259mm\u0259d Araz Tu\u011fluqaya da\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ox sevirmi\u015f (xalq aras\u0131nda &#8220;To\u011fluqaya&#8221; ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan da\u011fa M\u0259mm\u0259d Araz Tu\u011flu (bayraql\u0131) qaya deyirmi\u015f. U\u015faql\u0131\u011f\u0131 bu da\u011fda ke\u00e7ib&#8230;).<\/p>\n<p>\u0130ndi oktyabr\u0131n 14-d\u00fcr. Burdayam, Neft\u00e7alada. Son s\u0259f\u0259rind\u0259, 1992-ci ilin noyabr\u0131nda ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 bir havada onunla K\u00fcrl\u0259 X\u0259z\u0259rin qovu\u015fdu\u011fu yer\u0259 getdik. M\u0259mm\u0259d Araz d\u0259niz m\u0259nz\u0259r\u0259sin\u0259 deyil, ya\u011f\u0131\u015fdan islanm\u0131\u015f \u015foran torpaqlara bax\u0131b: &#8220;X\u0259z\u0259r yerind\u0259dir, amma Vaqifin v\u0259sf etdiyi Tu\u011fay me\u015f\u0259l\u0259ri g\u00f6z\u00fcm\u0259 d\u0259ymir&#8221;, &#8211; dedi&#8230;<\/p>\n<p>Tu\u011fay me\u015f\u0259l\u0259rini axtaran M\u0259mm\u0259d\u00a0 Araz\u0131n yadda\u015f\u0131yd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>15 oktyabr 2023<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Neft\u00e7ala<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259r TURAN &nbsp; M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n &#8220;M\u0259nd\u0259n \u00f6td\u00fc, qarda\u015f\u0131ma d\u0259ydi&#8221; \u015feiri Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiyaya birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin 140-c\u0131 ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fcn bayram edildiyi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 qat\u0131l\u0131b. M\u0259mm\u0259d Araz bunu nec\u0259 edib? Senzor buna nec\u0259 g\u00f6z yumub?&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":56752,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,1],"tags":[],"class_list":["post-56555","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56555","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56555"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56753,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56555\/revisions\/56753"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/56752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}