{"id":55971,"date":"2025-10-17T10:43:01","date_gmt":"2025-10-17T06:43:01","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=55971"},"modified":"2025-10-17T10:43:05","modified_gmt":"2025-10-17T06:43:05","slug":"edalet-exlaqin-en-ali-pillesidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=55971","title":{"rendered":"\u018fDAL\u018fT \u2013 \u018fXLAQIN \u018fN AL\u0130 P\u0130LL\u018fS\u0130D\u0130R"},"content":{"rendered":"<div class=\"adn ads\" data-message-id=\"#msg-a:r6630257758366802053\" data-legacy-message-id=\"199f0e4fc5990af0\">\n<div class=\"gs\">\n<div class=\"\">\n<div id=\":oj\" class=\"ii gt\">\n<div id=\":oi\" class=\"a3s aiL \">\n<div dir=\"auto\">\n<div dir=\"auto\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u0130nsan c\u0259miyy\u0259tinin \u0259sas\u0131, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259vi dayaqlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011fu s\u00fctunlardan biri \u0259dal\u0259tdir. \u018fdal\u0259t el\u0259 bir anlay\u0131\u015fd\u0131r ki, onun olmad\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 n\u0259 qanun i\u015fl\u0259yir, n\u0259 vicdan dan\u0131\u015f\u0131r, n\u0259 d\u0259 \u0259xlaq ya\u015fay\u0131r. O, sad\u0259c\u0259 bir h\u00fcquqi prinsip deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n, insanl\u0131q l\u0259yaq\u0259tinin, h\u0259qiq\u0259tin v\u0259 s\u0259daq\u0259tin m\u0259rk\u0259z n\u00f6qt\u0259sidir. \u018fxlaq \u2013 insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcrs\u0259, \u0259dal\u0259t bu \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rin \u0259n t\u0259miz, \u0259n saf v\u0259 \u0259n ilahi t\u0259r\u0259zisidir. \u018fdal\u0259t olmadan \u0259xlaq yaln\u0131z zahiri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u0259 \u00e7evrilir, formal qayda olur, lakin m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rini itirir. \u00c7\u00fcnki \u0259dal\u0259t \u0259xlaq\u0131n ruhudur, onun n\u0259f\u0259sidir, onun vicdanla birl\u0259\u015f\u0259n m\u0259n\u0259vi qan\u0131d\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u00a0\u018fdal\u0259t dedikd\u0259 yaln\u0131z m\u0259hk\u0259m\u0259 zal\u0131nda h\u00f6km \u00e7\u0131xarmaq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmur. H\u0259r bir insan \u00f6z h\u0259yat\u0131nda, g\u00fcnd\u0259lik davran\u0131\u015flar\u0131nda, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259dal\u0259t prinsipin\u0259 sadiq qalmal\u0131d\u0131r. Ata \u00f6vlad\u0131na, m\u00fc\u0259llim \u015fagirdin\u0259, r\u0259hb\u0259r \u0259m\u0259kda\u015f\u0131na, dost dostuna, insan t\u0259bi\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259dal\u0259tli olmal\u0131d\u0131r. \u018fdal\u0259t yaln\u0131z h\u00fcquqla deyil, h\u0259m d\u0259 hissl\u0259, empati il\u0259, s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u018fdal\u0259tli olmaq dem\u0259k \u2013 \u00f6z\u00fcn\u00fc ba\u015fqas\u0131n\u0131n yerin\u0259 qoya bilm\u0259k, onun ac\u0131s\u0131n\u0131, sevincini, haqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duya bilm\u0259kdir. \u018fxlaql\u0131 insan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck silah\u0131 da, \u0259n parlaq g\u00fcc\u00fc d\u0259 \u0259dal\u0259tli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259dir. \u018fdal\u0259t insan\u0131 s\u0259viyy\u0259l\u0259ndirir, onu dig\u0259rl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirir, \u00e7\u00fcnki o, b\u0259\u015f\u0259ri duy\u011fular\u0131n \u0259n saf formas\u0131d\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u00a0Tarix g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259dal\u0259t prinsipi \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan c\u0259miyy\u0259tl\u0259r m\u00f6hk\u0259m, dayan\u0131ql\u0131 v\u0259 inki\u015faf etmi\u015f olur. \u018fdal\u0259tsiz sisteml\u0259r is\u0259 gec-tez \u00f6z i\u00e7l\u0259rind\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcr, \u00e7\u00fcnki z\u00fclm v\u0259 haqs\u0131zl\u0131q n\u0259 q\u0259d\u0259r gizl\u0259dils\u0259 d\u0259, onun alt qat\u0131nda y\u0131\u011f\u0131lan naraz\u0131l\u0131q bir g\u00fcn m\u00fctl\u0259q p\u00fcsk\u00fcr\u00fcr. \u018fdal\u0259t \u2013 ictimai nizam\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131n\u0131n, xalq\u0131n rifah v\u0259 etimad\u0131n\u0131n, d\u00f6vl\u0259tin sabitliyinin t\u0259m\u0259lidir. H\u0259r bir qanunun, h\u0259r bir q\u0259rar\u0131n, h\u0259r bir davran\u0131\u015f\u0131n arxas\u0131nda \u0259dal\u0259t dayanmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda, qanun s\u0259rt, amma vicdans\u0131z bir mexanizm\u0259 \u00e7evril\u0259r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r \u201c\u0259dal\u0259t vicdan\u0131n qanunudur\u201d deyibl\u0259r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u00a0D\u00fcnyan\u0131n dahi filosoflar\u0131 v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259ri \u0259dal\u0259ti insan t\u0259bi\u0259tinin v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin m\u0259rk\u0259zi prinsipi kimi qiym\u0259tl\u0259ndiribl\u0259r. Aristotel deyirdi ki, \u0259dal\u0259t b\u00fct\u00fcn \u0259xlaqi v\u0259 siyasi d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. O, h\u0259m f\u0259rdi h\u0259yat\u0131n, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin sabitliyinin t\u0259minat\u0131d\u0131r. Platon is\u0259 \u201c\u018fdal\u0259t insan ruhunun harmoniyas\u0131d\u0131r\u201d fikrini ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rirdi ki, \u0259g\u0259r h\u0259r bir hiss \u00f6z yerind\u0259dirs\u0259, onda insan v\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u0259dal\u0259tli olur. \u0130mam Q\u0259db\u0259r v\u0259 \u0130bn Sina kimi m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r d\u0259 \u0259dal\u0259ti h\u0259m insana, h\u0259m d\u0259 Allahla olan m\u00fcnasib\u0259t\u0259 ba\u011flam\u0131\u015f, onu kamilliyin v\u0259 m\u0259n\u0259vi y\u00fcks\u0259li\u015fin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc saym\u0131\u015flar. Confucius is\u0259 \u0259dal\u0259ti sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 etik davran\u0131\u015f\u0131n \u0259sas prinsipi kimi g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr: \u201c\u018fdal\u0259t olmadan sevgi yaln\u0131z z\u0259iflikdir, m\u0259rh\u0259m\u0259t is\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259n olur.\u201d<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u00a0\u018fdal\u0259tin bir ba\u015fqa \u00f6n\u0259mli t\u0259r\u0259fi onun intizam v\u0259 vicdanla s\u0131x ba\u011fl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u0130nsan yaln\u0131z qanuna tabe olmaqla \u0259dal\u0259tli ola bilm\u0259z. Onun vicdan\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si v\u0259 d\u0259rin m\u0259n\u0259vi hissl\u0259ri d\u0259 \u0259dal\u0259tin t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u018fdal\u0259tli insan he\u00e7 vaxt ba\u015fqas\u0131n\u0131n haqq\u0131n\u0131 tapdamaz, ba\u015fqas\u0131na z\u00fclm etm\u0259z, h\u0259tta \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa yol verm\u0259z. H\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259dal\u0259t hissi onu ba\u015fqalar\u0131na n\u00fcmun\u0259 edir, c\u0259miyy\u0259td\u0259 etimad yarad\u0131r v\u0259 insan\u0131n m\u0259n\u0259vi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc y\u00fcks\u0259ldir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u00a0\u018fxlaq\u0131n y\u00fcks\u0259k pill\u0259sin\u0259 qalxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn insan \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6z n\u0259fsin\u0259 \u0259dal\u0259tli olmal\u0131d\u0131r. \u0130nsan \u0259dal\u0259ti \u00f6z daxilind\u0259n ba\u015flatmasa, ba\u015fqalar\u0131na qar\u015f\u0131 onu t\u0259tbiq ed\u0259 bilm\u0259z. \u00d6z s\u0259hvini etiraf etm\u0259k, ba\u015fqas\u0131n\u0131n haqq\u0131n\u0131 tapdamamaq, ba\u015fqas\u0131n\u0131n u\u011furuna pax\u0131ll\u0131q etm\u0259m\u0259k, ehtiyac\u0131 olanla b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k \u2013 b\u00fct\u00fcn bunlar \u0259dal\u0259tin daxili formalar\u0131d\u0131r. \u018fdal\u0259t h\u0259m d\u0259 m\u0259suliyy\u0259tdir \u2013 insan\u0131n \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259, s\u00f6z\u00fcn\u0259, q\u0259rar\u0131na v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 cavabdehlik hissidir. \u018fdal\u0259tli insan he\u00e7 vaxt n\u0259 zal\u0131m olur, n\u0259 d\u0259 z\u00fclm\u0259 boyun \u0259yir; o, haqq\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 dayan\u0131r, h\u0259tta t\u0259k qalsa bel\u0259.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 \u018fdal\u0259tin bir ba\u015fqa y\u00f6n\u00fc d\u0259 sevgidir. Sevgisiz \u0259dal\u0259t s\u0259rtlik do\u011furar, \u0259dal\u0259tsiz sevgi is\u0259 korluq g\u0259tir\u0259r. \u018fxlaq\u0131n kamilliyi m\u0259hz bu iki q\u00fcvv\u0259nin tarazl\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. \u018fdal\u0259tli insan ba\u015fqas\u0131n\u0131 sevdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn haql\u0131 olan\u0131 qoruyur, sevdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn vicdanla davran\u0131r, sevdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn zal\u0131ma boyun \u0259ymir. \u018fdal\u0259t h\u0259m a\u011f\u0131l\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131, h\u0259m q\u0259lbin istiliyidir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0 Tarixin v\u0259 filosoflar\u0131n g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, \u0259dal\u0259t h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 ictimai s\u0259viyy\u0259d\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259sas prinsipl\u0259rd\u0259n biridir. Mahatma Gandhi \u0259dal\u0259ti g\u00fcc v\u0259 zorak\u0131l\u0131q olmadan h\u0259qiq\u0259tin m\u00fcdafi\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k, \u201cH\u0259qiq\u0259t v\u0259 \u0259dal\u0259t bir-birind\u0259n ayr\u0131lmazd\u0131r\u201d deyirdi. Martin Luther King is\u0259 \u201c\u018fdal\u0259t olmadan s\u00fclh m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d fikri il\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi ki, sosial v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri \u0259dal\u0259t olmadan insanl\u0131q ir\u0259lil\u0259y\u0259 bilm\u0259z. Bu b\u00f6y\u00fck d\u00fchalar\u0131n fikirl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259dal\u0259t yaln\u0131z f\u0259rdi d\u0259y\u0259r deyil, h\u0259m d\u0259 kollektiv m\u0259n\u0259viyyat\u0131n v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n istiqam\u0259tverici prinsipidir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00a0\u018fdal\u0259t \u0259xlaq\u0131n \u0259n ali pill\u0259sidir, \u00e7\u00fcnki o, b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin t\u0259nziml\u0259yicisi, b\u00fct\u00fcn vicdan s\u0259s\u00adl\u0259rinin y\u00f6n\u0259ldiyi son n\u00f6qt\u0259dir. \u018fdal\u0259t olmadan \u0259xlaq m\u0259nas\u0131z, \u0259xlaq olmadan is\u0259 \u0259dal\u0259t soyuq v\u0259 cans\u0131zd\u0131r. H\u0259r bir insan\u0131n, h\u0259r bir xalq\u0131n, h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin y\u00fcks\u0259li\u015fi m\u0259hz bu iki ali anlay\u0131\u015f\u0131n v\u0259hd\u0259tind\u0259n ke\u00e7ir. \u018fdal\u0259t \u2013 insanl\u0131\u011f\u0131n s\u00fctunudur, \u0259xlaq is\u0259 onun ruhu. Kimin q\u0259lbind\u0259 \u0259dal\u0259t var, onun h\u0259yat\u0131nda nur var, s\u00fckun var, h\u0259qiq\u0259t var. \u018fdal\u0259t \u2013 insan\u0131 insan ed\u0259n, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 d\u00fcnyan\u0131 ya\u015fadan \u0259n uca d\u0259y\u0259rdir. Dahi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259rin biz\u0259 miras qoydu\u011fu fikirl\u0259r\u0259 sadiq qalmaqla, biz yaln\u0131z \u00f6z vicdan\u0131m\u0131z\u0131 deyil, b\u00fct\u00f6v c\u0259miyy\u0259timizi d\u0259 kamilliy\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131ra bil\u0259rik.<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u00fc\u0259llif:\u00a0 Sevil Azadq\u0131z\u0131<\/strong><\/span><\/div>\n<div dir=\"auto\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u00a0Az\u0259rbaycan dill v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 m\u00fc\u0259llimi. Filoloq. \u018fd\u0259bi t\u0259hlil-t\u0259nqid\u00e7i. \u015eair.<\/strong><\/span><\/div>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"yj6qo\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u0259nb\u0259: Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/div>\n<div class=\"adL\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"WhmR8e\" data-hash=\"0\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"ajx\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gA gt acV\">\n<div class=\"gB xu\">\n<div class=\"mVCoBd\"><\/div>\n<div class=\"ip iq\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u0130nsan c\u0259miyy\u0259tinin \u0259sas\u0131, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259vi dayaqlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011fu s\u00fctunlardan biri \u0259dal\u0259tdir. \u018fdal\u0259t el\u0259 bir anlay\u0131\u015fd\u0131r ki, onun olmad\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 n\u0259 qanun i\u015fl\u0259yir, n\u0259 vicdan dan\u0131\u015f\u0131r, n\u0259 d\u0259 \u0259xlaq&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":55417,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-55971","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55971","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55971"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55971\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55973,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55971\/revisions\/55973"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/55417"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}