{"id":54973,"date":"2025-10-08T06:40:39","date_gmt":"2025-10-08T02:40:39","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=54973"},"modified":"2025-10-08T06:42:32","modified_gmt":"2025-10-08T02:42:32","slug":"vicdanli-mu%c9%99llimin-portreti-qulu-m%c9%99h%c9%99rr%c9%99mli-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=54973","title":{"rendered":"\u201cVicdanl\u0131 M\u00fc\u0259llimin Portreti\u201d&#8230;-Qulu M\u0259h\u0259rr\u0259mli yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<h3><span style=\"color: #0000ff;\"><i>Qulu M\u018fH\u018fRR\u018fML\u0130<\/i><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #0000ff;\"><i>Professor<\/i><\/span><\/h3>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\"><u><em>P<\/em><\/u><u><em>rofessor\u00a0 \u015eirm\u0259mm\u0259d\u00a0 H\u00fcseynovun\u00a0 \u0259ziz\u00a0 xatir\u0259sin\u0259 <\/em><\/u>\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, yol uzaqdan ba\u015flay\u0131r&#8230; M\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259 universitetd\u0259 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin t\u0259l\u0259b\u0259si olmu\u015fam, auditoriyada m\u00fchazir\u0259l\u0259rini dinl\u0259mi\u015f\u0259m, bir dekan kimi onun idar\u0259\u00e7iliyini, m\u0259n\u0259vi t\u0259mizliyini v\u0259 s\u0259rtliyini g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Sonra h\u0259min universitetd\u0259 bir yerd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q, m\u00fc\u0259llim h\u0259mkar\u0131 v\u0259 dost olmu\u015fuq. V\u0259 bu dostlu\u011fun da \u0259sas\u0131 bir vaxtlar (1993-1996) Az\u0259rbaycan televiziyas\u0131nda \u00e7ox bax\u0131lan &#8220;7 g\u00fcn&#8221; analitik proqram\u0131n\u0131 apard\u0131\u011f\u0131m ill\u0259rd\u0259 qoyulmu\u015fdu.<\/p>\n<p><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Auditoriyadak\u0131 d\u0259rsl\u0259ri v\u0259 dekanl\u0131\u011f\u0131 professor \u015e.H\u00fcseynovu m\u0259n\u0259 \u00e7ox zabit\u0259li v\u0259 klassik pedaqoq, h\u0259qiq\u0259ti dem\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259n vicdanl\u0131 bir m\u00fc\u0259llim kimi tan\u0131tm\u0131\u015fd\u0131, amma televiziyadak\u0131 birg\u0259 i\u015fimizd\u0259 bu m\u00fc\u0259llimin daha b\u00f6y\u00fck miqyas\u0131n\u0131, xarakterind\u0259ki daha parlaq \u00e7alarlar\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. O vaxtdan \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimi t\u0259kc\u0259 b\u00f6y\u00fck alim, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131, yax\u015f\u0131 q\u0259l\u0259mi olan publisist kimi deyil, h\u0259m d\u0259 ictimai \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rl\u0259 ya\u015fayan m\u0259sl\u0259k sahibi, h\u0259qiqi mill\u0259t adam\u0131 t\u0259ki tan\u0131d\u0131m. Art\u0131q ona universitet m\u00fc\u0259llimi kimi yox, mill\u0259t M\u00dc\u018fLL\u0130M\u0130 kimi bax\u0131rd\u0131m. \u0130ll\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 onun da m\u0259ni \u0259n az\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259 ranq\u0131ndan bir pill\u0259 yuxar\u0131 tutdu\u011funu hiss edirdim. Bir g\u00fcn z\u0259ng el\u0259m\u0259y\u0259nd\u0259 &#8220;b\u0259s s\u0259n haralarda qalm\u0131san&#8221; dey\u0259 \u0259rkl\u0259 soru\u015furdu. Onun \u00e7ox yax\u0131n\u0131nda idim, m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n faydalan\u0131r, yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 oxuyur, dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131 dinl\u0259yib yadda\u015f\u0131ma k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrd\u00fcm.<\/p>\n<p>Bir mill\u0259t m\u00fc\u0259llimi kimi onun \u0259sas missiyas\u0131 xalq\u0131 \u0259n az\u0131 \u00f6z yax\u0131n tarixi, bu \u015f\u0259r\u0259fli tarixin ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 m\u0259n\u0259vi irs bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259k, topluma do\u011fru yol g\u00f6st\u0259rm\u0259k idi. Deyirdi ki, d\u00fcn\u0259nin gedi\u015fatlar\u0131n\u0131 bilm\u0259s\u0259n, bu g\u00fcn kor kimi qalacaqsan, g\u0259r\u0259k hardan g\u0259lib hara getdiyini d\u0259qiq bil\u0259s\u0259n. \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim bilik x\u0259zin\u0259sinin \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturmu\u015fdu, h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131yd\u0131, xeyli hadis\u0259l\u0259rin \u015fahidi v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdu, \u00e7oxlar\u0131n\u0131n bilm\u0259diyi, f\u0259rqin\u0259 varmad\u0131\u011f\u0131 irili-x\u0131rdal\u0131 gizli ax\u0131nlardan x\u0259b\u0259rdar\u0131yd\u0131, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 yeriy\u0259n ensiklopediya idi. Onunla \u00f6t\u0259ri t\u0259mas da, yax\u0131n \u00fcnsiyy\u0259t d\u0259, d\u0259rin dostluq da h\u0259mi\u015f\u0259 insan\u0131 z\u0259ngin m\u0259n\u0259viyyat al\u0259min\u0259 \u00e7\u0259kib apar\u0131rd\u0131. Bu n\u0259h\u0259nglikd\u0259 h\u0259yat m\u00fc\u0259llimi il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olub n\u0259 is\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259m\u0259k sad\u0259c\u0259, m\u00fcmk\u00fcn deyildi.<\/p>\n<p>\u018fsl alim v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 kimi onun heyr\u0259tamiz elmi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, d\u0259rin m\u0259ntiqi vard\u0131. Pe\u015f\u0259kar t\u0259dqiqat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, ara\u015fd\u0131rma meyarlar\u0131, m\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k metodu, yaz\u0131 \u00fcslubu, m\u00fcqayis\u0259 v\u0259 paralell\u0259r aparmaq t\u0259rzi bir m\u0259kt\u0259b idi. Ona g\u00f6r\u0259 elmi i\u015fl\u0259r\u0259, kitab v\u0259 dissertasiyalara tamam ba\u015fqa \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rl\u0259rl\u0259 yana\u015fard\u0131. Cavanl\u0131-qocal\u0131 d\u0259rin\u00a0 biliyi olmayanlar, beynini kif basanlar, b\u0259la\u011f\u0259tli dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 il\u0259 i\u015fi yola\u00a0 verm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r ondan \u00e7ox \u00e7\u0259kinirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim savads\u0131zlara, dili il\u0259 ba\u015f girl\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259, layiq olmayanlara g\u00fcz\u0259\u015ft etm\u0259zdi. Yalana, iki\u00fczl\u00fcl\u00fcy\u0259, diletantl\u0131\u011fa, yaltaql\u0131\u011fa nifr\u0259t ed\u0259rdi. Bunlar\u0131 s\u00f6zd\u0259 el\u0259mirdi, \u0259m\u0259li il\u0259 g\u00f6st\u0259rir, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 da bu ruhda t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fard\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259n \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin k\u00f6ks\u00fcnd\u0259 bu mill\u0259tin qiym\u0259tli insanlar\u0131na h\u0259mi\u015f\u0259 t\u00fck\u0259nm\u0259z sevgi, dostlar\u0131na b\u00f6y\u00fck s\u0259daq\u0259t g\u00f6r\u00fcrd\u00fcm. M\u0259sl\u0259k dostu B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 x\u0259st\u0259 olanda z\u0259ng edirdi ki, &#8220;g\u0259l, m\u0259ni d\u0259 g\u00f6t\u00fcr, ged\u0259k B\u0259xtiyara ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259k&#8221;. Ramiz Abutal\u0131bovun Bak\u0131ya g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r tutanda &#8220;o ki\u015fi il\u0259 m\u00fctl\u0259q g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259k&#8221; deyirdi. Solmaz Tohidinin, Ayd\u0131n Balayevin, Firdovsiyy\u0259 \u018fhm\u0259dovan\u0131n, C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin, Georgi Mamulian\u0131n, N\u0259sib N\u0259siblinin, \u018fdal\u0259t Tahirzad\u0259nin, N\u0259siman Yaqublunun, Mehman D\u0259mirlinin v\u0259 ba\u015fqa t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n C\u00fcmhuriyy\u0259t m\u00f6vzusunda yeni ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na reaksiya ver\u0259rdi. Yetirm\u0259l\u0259rinin u\u011furlar\u0131na \u00e7ox sevin\u0259r, onlarla f\u0259xr ed\u0259r, iradlar\u0131 olanda da inc\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 bildir\u0259rdi. Amma onlardan k\u00f6m\u0259yini d\u0259 \u0259sirg\u0259mirdi.<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin g\u00fccl\u00fc zaman hissi var\u0131yd\u0131, zaman\u0131n havas\u0131n\u0131, gedi\u015fat\u0131n\u0131\u00a0 d\u0259qiq duyurdu. Bir d\u0259 vaxt\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u0259sirdi. Bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l \u0259hval\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131 vaxt\u0131nda t\u0259klif etdim ki, g\u0259lin, C\u00fcmhuriyy\u0259t mar\u015frutuna \u00e7\u0131xaq, sizi apar\u0131m G\u0259nc\u0259y\u0259, 28 May\u0131 orda ke\u00e7ir\u0259k, Milli h\u00f6kum\u0259tin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti yerl\u0259\u015fdiyi binan\u0131, Nuru pa\u015fan\u0131n qald\u0131\u011f\u0131 evi ziyar\u0259t ed\u0259k. Ert\u0259si g\u00fcn d\u0259 G\u00f6y\u00e7ay v\u0259 Qaram\u0259ry\u0259md\u0259 Qafqaz \u0130slam ordusunun d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc yerl\u0259r\u0259 baxaq, ordan da qalxaq \u0130smay\u0131ll\u0131ya &#8211; Lah\u0131ca ged\u0259k, R\u0259sulzad\u0259nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ev\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259k. T\u0259klifim \u00e7ox xo\u015funa g\u0259ldi, \u00fcz\u00fcn\u0259 bir u\u015faq t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc qondu, sif\u0259ti q\u0259rib\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131, g\u00f6zl\u0259ri g\u00fcld\u00fc. Sonra ciddi g\u00f6rk\u0259m al\u0131b qay\u011f\u0131 il\u0259:<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259n ora gets\u0259m, az\u0131 iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcn itir\u0259c\u0259m, b\u0259s bu i\u015fl\u0259ri kim g\u00f6r\u0259c\u0259k? &#8211; dey\u0259 yaz\u0131 stolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 qalaqlanm\u0131\u015f materiallar\u0131 g\u00f6st\u0259rib qay\u011f\u0131l\u0131-qay\u011f\u0131l\u0131 soru\u015fdu.<\/p>\n<p>Onda \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim \u015f\u00f6vql\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin 100 illiyin\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetind\u0259 parlament hesabatlar\u0131&#8221;n\u0131 toplay\u0131b n\u0259\u015fr etdirirdi. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin &#8220;\u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221;nin 5 cildind\u0259n sonra bu &#8220;Hesabat&#8221;lar\u0131n da iki sanball\u0131 cildi \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Yax\u015f\u0131 da rezonans do\u011furmu\u015fdu. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 cildin \u00fcz\u0259rind\u0259 ciddi-c\u0259hdl\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ustad t\u0259l\u0259sirdi&#8230;<\/p>\n<p><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259r il may\u0131n 28-d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t g\u00fcn\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259\u00a0 ilk olaraq \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimi t\u0259brik ed\u0259rdim. Ke\u00e7\u0259n il d\u0259 z\u0259ng el\u0259dim v\u0259 telefonda xeyli dan\u0131\u015fd\u0131q. G\u00f6z\u0259l \u0259hval\u0131 var\u0131yd\u0131 v\u0259 bunu istiqlal g\u00fcn\u00fcn\u00fcn xo\u015f havas\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 sezm\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi.<\/p>\n<p>\u018fn\u0259n\u0259vi olaraq &#8220;bilirs\u0259n, n\u0259l\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rsiz qalm\u0131\u015f\u0131q&#8221; c\u00fcml\u0259sind\u0259n sonra m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131ndan tap\u0131b \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 t\u0259z\u0259 materiallardan dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Maraql\u0131 sitatlar g\u0259tirdi, o vaxtlar Ankarada v\u0259 Parisd\u0259 28 May\u0131n nec\u0259 qeyd olunmas\u0131na aid x\u0259b\u0259rl\u0259r oxudu. Sonra da dedi ki, bu s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin \u00e7oxu telefonluq deyil, bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 vaxt el\u0259 g\u0259l, evd\u0259 rahat-rahat dan\u0131\u015faq.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra Rafael H\u00fcseynovla &#8220;ged\u0259k ki\u015fiy\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259k&#8221; s\u00f6hb\u0259tini t\u0259z\u0259l\u0259yib, birlikd\u0259 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimgil\u0259 yolland\u0131q. Bizi \u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131lad\u0131, kefi \u0259m\u0259lli-ba\u015fl\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. El\u0259 oradaca \u00fcst-\u00fcst\u0259 qalaqlanm\u0131\u015f kitablardan h\u0259r\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259sini se\u00e7ib k\u0259nara qoydu ki, bunlar sizindir, ged\u0259nd\u0259 aparars\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Biz h\u0259r \u015feyd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131q, daha do\u011frusu, ustad dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, biz qulaq as\u0131rd\u0131q. S\u00f6hb\u0259t C\u00fcmhuriyy\u0259td\u0259n, onu quran ki\u015fil\u0259rd\u0259n, b\u0259zil\u0259rinin Qurucu babalara olan q\u0131sqanc v\u0259 layiqsiz m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n gedirdi. \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim M\u0259clisi M\u0259busandan dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, mill\u0259tin q\u00fcrur yeri olan R\u0259sulzad\u0259nin d\u0259rin z\u0259kas\u0131ndan, N\u0259sib b\u0259yin dar macaldak\u0131 parlaq f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n, Xoyskinin diplomatik manevrl\u0259rind\u0259n, Top\u00e7uba\u015fovun Vilsonla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n, H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayevin parlament iclaslar\u0131n\u0131 nec\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 idar\u0259 etm\u0259sind\u0259n, \u00dczeyir b\u0259yin &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetind\u0259n, bol\u015fevik fraksiyas\u0131n\u0131n m\u0259krl\u0259rind\u0259n, yerli satq\u0131nlardan, o d\u00f6vrd\u0259 Rusiyada ged\u0259n prosesl\u0259rd\u0259n, Milli Ordunun Qaraba\u011f z\u0259f\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131rd\u0131. Bu s\u00f6hb\u0259tin ruhundan v\u0259 dedikl\u0259rinin biz\u0259 olan t\u0259sirini g\u00f6rm\u0259kd\u0259n z\u00f6vq al\u0131rd\u0131 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim. \u00c7\u00fcnki b\u00fct\u00fcn diqq\u0259timiz onda idi, zaman anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da itirmi\u015fdik, hans\u0131 il oldu\u011funu da unutmu\u015fduq, hipnoz olunmu\u015f adamlar kimi \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc x\u0259yal\u0259n 100 il \u0259vv\u0259lin dramatik hadis\u0259l\u0259rinin i\u00e7\u0259risind\u0259 hiss edirdik.<\/p>\n<p>M\u00fcbahis\u0259li g\u00f6r\u00fcn\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r olanda sual verib fikrimizi soru\u015furdu. Suallar\u0131m\u0131z\u0131 da\u00a0 d\u0259rhal cavabland\u0131rm\u0131rd\u0131, diqq\u0259tl\u0259 dinl\u0259yir, ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 h\u0259r hans\u0131 fikrini sona \u00e7atd\u0131randan sonra maraql\u0131 cavablar verirdi. Rafaelin suallar\u0131 daha \u00e7ox idi, \u00e7\u00fcnki milli radiomuzun \u0259n populyar verili\u015fi olan &#8220;Ax\u015fam g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259lliml\u0259 qeyri-adi s\u00f6hb\u0259t haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. Bu s\u00f6hb\u0259t d\u00fcn\u0259nl\u0259 bug\u00fcn\u00fcn m\u00fcqayis\u0259si kontekstind\u0259 ged\u0259nd\u0259 v\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 aid olanda xeyli maraql\u0131 n\u00fcanslar ortaya \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u00dclk\u0259r xan\u0131m\u0131n h\u0259r d\u0259f\u0259 &#8220;\u00e7ay\u0131n\u0131z\u0131 soyutmay\u0131n&#8221; x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131, sanki\u00a0 bizim yeni m\u00f6vzulara ke\u00e7m\u0259yimiz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas olurdu. Bu d\u0259f\u0259 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;d\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f sonuncu yaz\u0131lardan dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin &#8220;Yeni Qafqasiya&#8221; d\u0259rgisind\u0259 &#8220;Az\u0259r&#8221; imzas\u0131 il\u0259 Atat\u00fcrk haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Qazinin heyk\u0259li&#8221; v\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti ittiham ed\u0259n bol\u015fevikl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259lik &#8220;V\u0259siq\u0259l\u0259r n\u0259 diyor&#8221; m\u0259qal\u0259sinin \u015f\u0259rhini verirdi. Bu m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 tarixi \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259rin mill\u0259tl\u0259r\u0259 hans\u0131 f\u0259lak\u0259tl\u0259r g\u0259tirm\u0259sind\u0259n, m\u00fcr\u0259kk\u0259b siyasi \u015f\u0259raitd\u0259 mill\u0259t \u00f6z\u00fcnd\u0259 g\u00fcc tap\u0131b nec\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r olunmal\u0131d\u0131r kimi ciddi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r qabard\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin bir maraql\u0131 xasiyy\u0259ti d\u0259 var idi: xo\u015funa g\u0259l\u0259n v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli hesab etdiyi bir yaz\u0131n\u0131 kim\u0259s\u0259 ucadan oxutdurub dinl\u0259y\u0259r\u0259k z\u00f6vq alard\u0131. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 o \u015fak\u0259rind\u0259n qalmad\u0131 v\u0259 Rafaell\u0259 h\u0259r\u0259miz\u0259 bir yaz\u0131 oxutdurdu.\u00a0 M\u0259n m\u0259\u015fhur qazax siyas\u0259t\u00e7isi v\u0259 publisisti, &#8220;Vahid T\u00fcrk\u00fcstan&#8221; u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin ideoloqu Mustafa Coqay o\u011flunun &#8220;Erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 rus siyas\u0259ti&#8221; m\u0259qal\u0259sini oxudum. Bir az uzun olsa da, ax\u0131ra q\u0259d\u0259r dinl\u0259di v\u0259 sonra yaz\u0131dak\u0131 siyasi tezisl\u0259ri m\u00fczakir\u0259 el\u0259dik.<\/p>\n<p>Daha sonra &#8220;525-ci q\u0259zet&#8221;i \u00fcz\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259f qald\u0131r\u0131b orada qara \u015friftl\u0259rl\u0259 verilmi\u015f\u00a0 &#8220;Qafqasl\u0131yam ayr\u0131lm\u0131\u015fam elimd\u0259n. Qorxum yoxdur V\u0259t\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcmd\u0259n!&#8221; misralar\u0131n\u0131 ucadan s\u0259sl\u0259ndirdi v\u0259\u00a0 q\u0259zeti R.H\u00fcseynova t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kib Mirz\u0259 Bala M\u0259mm\u0259dzad\u0259nin &#8220;Yeni Qafqasiya&#8221; (16 fevral 1926, \u21168) jurnal\u0131ndan transliterasiya etdiyi\u00a0 &#8220;V\u0259t\u0259n qald\u0131&#8221; hekay\u0259sini oxumas\u0131n\u0131 xahi\u015f etdi. Hekay\u0259d\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131ndan sonra Milli Ordunun g\u00fcc-b\u0259la il\u0259 \u0130rana ke\u00e7\u0259 bilmi\u015f bir \u0259sg\u0259rinin\u00a0 Bak\u0131dan bol\u015fevikl\u0259rin \u0259lind\u0259n qa\u00e7\u0131b can\u0131n\u0131 qurtarm\u0131\u015f \u00f6z h\u0259myerlisi il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n b\u0259hs edilirdi. \u00c7ox t\u0259sirli hekay\u0259 idi v\u0259 R.H\u00fcseynov \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus s\u0259si v\u0259 oxu t\u0259rzi il\u0259 bu t\u0259siri bir az da art\u0131r\u0131rd\u0131. H\u0259min hekay\u0259d\u0259ki dialoqun bir m\u0259qam\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 qulaqlar\u0131mdan getm\u0259yib:<\/p>\n<p>&#8220;&#8230; Hekay\u0259sini bitirdikd\u0259n sonra m\u0259n\u0259 d\u00f6nd\u00fc:<\/p>\n<p>&#8211; \u015eimdi s\u00f6yl\u0259 baxal\u0131m v\u0259t\u0259nd\u0259 n\u0259 var? Kiml\u0259r sa\u011fd\u0131r, kiml\u0259r \u00f6lm\u00fc\u015f.<\/p>\n<p>\u00d6l\u0259n \u00f6lm\u00fc\u015f, qalan qalm\u0131\u015fd\u0131r, dedim.<\/p>\n<p>&#8211; General S\u0259limov sa\u011fm\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p>\u00d6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>&#8211; Ah, qatill\u0259r!.. P\u0259ki, general \u0130brahim A\u011fa?<\/p>\n<p>Onu da \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; General Tilxas?<\/p>\n<p>Onu da&#8230;<\/p>\n<p>Bir az susdu&#8230; D\u0259rin n\u0259f\u0259s al\u0131yordu&#8230; Sonra yen\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi:<\/p>\n<p>&#8211; N\u0259sib B\u0259y n\u0259r\u0259d\u0259?<\/p>\n<p>B\u0259lli degil&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; H\u0259s\u0259n B\u0259y, F\u0259t\u0259li Xan?..<\/p>\n<p>\u00d6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r&#8230; O q\u0131zd\u0131:<\/p>\n<p>&#8211; H\u0259p \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r&#8230; Kim var \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r&#8230; O halda kim qald\u0131!<\/p>\n<p>\u00dcz\u00fcn\u0259 baxd\u0131m. Sit\u0259md\u0259n solmu\u015f yanaqlar\u0131nda g\u00f6zya\u015f\u0131 vard\u0131.<\/p>\n<p>Sa\u011f qalan, dedim \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>&#8211; B\u00fct\u00fcn r\u0259isl\u0259ri m\u0259hv etmi\u015fl\u0259r, bir kims\u0259 qalmam\u0131\u015f!<\/p>\n<p>Xay\u0131r qalm\u0131\u015fd\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; Kim?<\/p>\n<p>Onlar\u0131 yeti\u015fdir\u0259n Mill\u0259t&#8230; Mill\u0259ti ya\u015fadan V\u0259t\u0259n!&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; \u018fv\u0259t, dedi, V\u0259t\u0259n!&#8230; Yaln\u0131z V\u0259t\u0259n qald\u0131!..<\/p>\n<p>D\u0131\u015far\u0131da yen\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Bulud ke\u00e7mi\u015f, ya\u011fmur bitmi\u015f, \u0259traf yen\u0259 ayd\u0131nlanm\u0131\u015f, bahara d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc&#8230; R\u0259\u015fid h\u0259nuz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu v\u0259\u00a0 bird\u0259n bilaixtiyar:<\/p>\n<p>&#8211; \u018fv\u0259t, yaln\u0131z V\u0259t\u0259n qald\u0131!.. \u0130stila bu bulud kibi m\u00fcv\u0259qq\u0259ti v\u0259 ke\u00e7igidir. Madam ki V\u0259t\u0259n qalm\u0131\u015fd\u0131r, istiqlal \u00fcmidi d\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r!&#8230; &#8211; dey\u0259 m\u0259n\u0259 d\u00f6nd\u00fc&#8221;.<\/p>\n<p>Hekay\u0259 ham\u0131m\u0131z\u0131 sars\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. Susmu\u015fduq. V\u0259 bu s\u00fckutu yen\u0259 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim pozdu v\u0259 qay\u011f\u0131l\u0131-qay\u011f\u0131l\u0131 &#8220;bildiniz d\u0259 s\u00f6hb\u0259t n\u0259d\u0259n gedir&#8221; dey\u0259 bizi s\u0131nay\u0131c\u0131 n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 s\u00fczd\u00fc. Suala da \u00f6z\u00fc d\u0259 cavab vedri:<\/p>\n<p>&#8211; Y\u0259ni mill\u0259t durursa, onu ya\u015fadan V\u0259t\u0259n yerind\u0259dirs\u0259, dem\u0259k h\u0259r \u015feyi yenid\u0259n b\u0259rpa etm\u0259k, qurmaq-yaratmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>S\u00f6hb\u0259timiz gec\u0259y\u0259d\u0259k uzand\u0131. Amma biz i\u00e7\u0259risind\u0259 oldu\u011fumuz o uca anlar\u0131n, \u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u0259 yaz\u0131lan o saatlar\u0131n Az\u0259rbaycan jurnalistikas\u0131 v\u0259 tarix elmimizin patriarx\u0131 il\u0259 sonuncu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmirdik. Bunu he\u00e7 a\u011fl\u0131m\u0131za bel\u0259 g\u0259tirmirdik, \u00e7\u00fcnki ya\u015f\u0131n\u0131n 95-i haqlamas\u0131na baxmayaraq, \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim g\u00fcmrah g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. X\u0259st\u0259liyini bilirdik, amma b\u0259d\u0259ninin m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 d\u0259 b\u0259l\u0259d idik, g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 \u00e7ox diri g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, dan\u0131\u015fd\u0131qca bir az da canlan\u0131rd\u0131, i\u00e7inin enerjinin onu h\u0259l\u0259 \u00e7ox ya\u015fadaca\u011f\u0131 t\u0259m\u0259nnas\u0131nda idik&#8230;<\/p>\n<p><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>Professor \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovu bizd\u0259n ay\u0131ran bir illik zaman onun ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-alim, mill\u0259t yadda\u015f\u0131n\u0131n ke\u015fik\u00e7isi, pedaqoq v\u0259 publisist kimi miqyas\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 d\u0259y\u0259rini bir daha g\u00f6st\u0259rdi. O, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u0259tbuat tariximizin, bu m\u0259tbuata hopmu\u015f milli m\u0259fkur\u0259, ictimai d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 istiqlal tariximizin ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131s\u0131 idi. Ger\u00e7\u0259k elmi m\u00fchit g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc, Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetinin aspiranturas\u0131n\u0131 bitirmi\u015f, pe\u015f\u0259kar t\u0259dqiqat\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259kt\u0259bi ke\u00e7mi\u015fdi. Tarixi bilikl\u0259ri, bu tarix\u0259 aid olan milli probleml\u0259ri ustal\u0131qla populyarla\u015fd\u0131ra bilirdi. \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin bir \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-alim f\u0259hmi il\u0259 publisist m\u0259har\u0259ti ustal\u0131qla birl\u0259\u015fdirm\u0259yi bacarmas\u0131nda idi. Onun biz\u0259 z\u0259ngin irs kimi qoyub getdiyi b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu keyfiyy\u0259t \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bu g\u00fcn internetd\u0259 tez-tez qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ustad\u0131n canl\u0131 n\u0259f\u0259sinin duyuldu\u011fu televiziya-radio \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 da m\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n xeyli populyard\u0131r. \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim bu xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda h\u0259m d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t tarixinin, onun qurucusu M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 irsinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131 kimi qal\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 professor \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun ad\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tl\u0259, istiqlal d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259, \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 h\u0259min d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni qidaland\u0131rm\u0131\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin adlar\u0131 il\u0259 birg\u0259 assosiasiya olunacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qulu M\u018fH\u018fRR\u018fML\u0130 Professor Professor\u00a0 \u015eirm\u0259mm\u0259d\u00a0 H\u00fcseynovun\u00a0 \u0259ziz\u00a0 xatir\u0259sin\u0259 \u00a0 &nbsp; \u018fslind\u0259, yol uzaqdan ba\u015flay\u0131r&#8230; M\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259 universitetd\u0259 \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llimin t\u0259l\u0259b\u0259si olmu\u015fam, auditoriyada m\u00fchazir\u0259l\u0259rini dinl\u0259mi\u015f\u0259m, bir dekan kimi onun idar\u0259\u00e7iliyini, m\u0259n\u0259vi&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":54974,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,1],"tags":[],"class_list":["post-54973","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54973"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54977,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54973\/revisions\/54977"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}