{"id":53511,"date":"2025-09-25T13:41:18","date_gmt":"2025-09-25T09:41:18","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=53511"},"modified":"2025-09-25T13:41:18","modified_gmt":"2025-09-25T09:41:18","slug":"az%c9%99rbaycanin-strateji-yuks%c9%99lisi-v%c9%99-orta-d%c9%99hlizin-yeni-geosiyasi-realliqlari-mill%c9%99t-v%c9%99kilinin-yazisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=53511","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n strateji y\u00fcks\u0259li\u015fi v\u0259 Orta d\u0259hlizin yeni geosiyasi reall\u0131qlar\u0131 &#8211; Mill\u0259t v\u0259kilinin yaz\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Son be\u015f ild\u0259 C\u0259nubi Qafqazda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan strateji transformasiya &#8211; regionun n\u0259qliyyat, tranzit v\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q co\u011frafiyas\u0131na \u00e7evrilm\u0259 prosesi birba\u015fa olaraq Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin strateji t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin\u0259, d\u00fczg\u00fcn se\u00e7iml\u0259rin\u0259, y\u00fcks\u0259ks\u0259viyy\u0259li diplomatiyas\u0131na v\u0259 qlobal vizioner liderliyin\u0259 \u0259saslan\u0131r. Bu transformasiya t\u0259sad\u00fcfi deyil, \u0259ksin\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji planla\u015fd\u0131rman\u0131n m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir<\/strong>.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\"><ins class=\"adsbygoogle adsbygoogle-noablate\" data-ad-format=\"auto\" data-ad-client=\"ca-pub-5860023968987848\" data-adsbygoogle-status=\"done\" data-ad-status=\"unfilled\"><\/p>\n<div id=\"aswift_5_host\"><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<p>\u0130lham \u018fliyev prezidentliyinin ilk ill\u0259rind\u0259n etibar\u0259n regionun strateji potensial\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq, Az\u0259rbaycan\u0131n geosiyasi m\u00f6vqeyind\u0259n maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 faydalanmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 ard\u0131c\u0131l v\u0259 sistemli add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r. Onun liderliyi alt\u0131nda Az\u0259rbaycan yaln\u0131z milli maraqlar\u0131n\u0131 qorumaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015f, eyni zamanda regional sabitliyin v\u0259 rifah\u0131n \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131 rolunu da \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin siyas\u0259ti say\u0259sind\u0259 C\u0259nubi Qafqaz s\u00fclh, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 sabitlik m\u0259kan\u0131na \u00e7evrilib<\/p>\n<p>Bu yana\u015fma bar\u0259d\u0259 daha \u0259vv\u0259l &#8211; 10 fevral 2023-c\u00fc ild\u0259 mediada d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;Orta d\u0259hlizin qlobal perspektivi &#8211; Prezident \u0130lham \u018fliyevin strateji uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin n\u00f6vb\u0259ti n\u00fcmun\u0259si&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259li analitik m\u0259qal\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 b\u0259hs olunmu\u015fdu. H\u0259min m\u0259qal\u0259d\u0259 Orta d\u0259hlizin yeni geosiyasi reall\u0131q formala\u015fd\u0131rmaq potensial\u0131 t\u0259hlil edilmi\u015f v\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin strateji bax\u0131\u015f\u0131n\u0131n geni\u015f co\u011frafiyaya proyeksiya edil\u0259c\u0259yi q\u0259na\u0259ti ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259qal\u0259d\u0259 bu fikirl\u0259r x\u00fcsusi vur\u011fulan\u0131rd\u0131: &#8220;Orta d\u0259hliz layih\u0259sinin ideyadan c\u0259lbedici konsepsiyaya, oradan is\u0259 real layih\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 mahir strateq kimi Prezident \u0130lham \u018fliyevin qlobal v\u0259 regional konteksti obyektiv t\u0259hlili, transmilli layih\u0259l\u0259rin u\u011furlu icras\u0131, h\u0259m\u00e7inin t\u0259cr\u00fcb\u0259li siyasi lider intuisiyas\u0131ndan qaynaqlanan strateji yana\u015fmas\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f v\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli s\u0259yl\u0259rin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r&#8221;.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\"><ins class=\"adsbygoogle adsbygoogle-noablate\" data-ad-format=\"auto\" data-ad-client=\"ca-pub-5860023968987848\" data-adsbygoogle-status=\"done\" data-ad-status=\"unfilled\"><\/p>\n<div id=\"aswift_6_host\"><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<p>D\u00fcnyada, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya regionlar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n d\u0259rin geosiyasi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 yeni dinamika bir daha s\u00fcbut etdi ki, Prezident \u0130lham \u018fliyev n\u00fcfuzlu qlobal liderl\u0259r s\u0131ras\u0131nda x\u00fcsusi yer tutur. Onun siyasi c\u0259sar\u0259ti v\u0259 strateq kimi ustal\u0131\u011f\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n taleyini k\u00f6kl\u00fc sur\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015fdirmi\u015f, b\u00f6lg\u0259ni uzun ill\u0259r m\u00fcharib\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 ya\u015fayan m\u0259kan statusundan \u00e7\u0131xararaq s\u00fclh, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 sabitlik platformas\u0131na \u00e7evirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Orta d\u0259hlizin Avrasiyan\u0131n \u0259sas tranzit arteriyas\u0131na \u00e7evrilm\u0259si perspektivi Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rinin geni\u015f co\u011frafiyada strateji n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011furdu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir. Bununla yana\u015f\u0131, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi (TRIPP) il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f raz\u0131la\u015fmalar regionun geosiyasi koordinatlar\u0131n\u0131 yenid\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k h\u0259m regional g\u00fccl\u0259r, h\u0259m d\u0259 qlobal aktorlar aras\u0131nda maraqlar\u0131n balansla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na imkan yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu prosesl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan-\u00c7in \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 imkanlar x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyevin 1994-c\u00fc ild\u0259 \u00c7in\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259ri zaman\u0131 imzalanm\u0131\u015f \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q s\u0259n\u0259dl\u0259ri v\u0259 h\u0259min ilin sentyabr\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; Az\u0259rbaycan\u0131n geosiyasi y\u00fcks\u0259li\u015finin strateji b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini qoymu\u015fdur. \u0130lham \u018fliyev bu x\u0259tti m\u00fcasir geosiyasi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 davam etdir\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan\u0131n rolunu t\u0259kc\u0259 region \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 qlobal n\u0259qliyyat, enerji v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259rk\u0259zi s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259ltmi\u015fdir.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\"><ins class=\"adsbygoogle adsbygoogle-noablate\" data-ad-format=\"auto\" data-ad-client=\"ca-pub-5860023968987848\" data-adsbygoogle-status=\"done\" data-ad-status=\"unfilled\"><\/p>\n<div id=\"aswift_7_host\"><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<p>Avrasiya tranzitinin yeni \u00fcnvan\u0131<\/p>\n<p>Orta d\u0259hliz Qazax\u0131stan v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi (Az\u0259rbaycan limanlar\u0131) \u00fcz\u0259rind\u0259n \u00c7in y\u00fckl\u0259rinin G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 Avropaya da\u015f\u0131nmas\u0131nda 2021-ci ild\u0259n etibar\u0259n n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u00fcr\u0259tli art\u0131m n\u00fcmayi\u015f etdirir. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, 2024-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rind\u0259 da\u015f\u0131nan y\u00fckl\u0259rin h\u0259cmi 33,258 min tona \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. D\u0259mir yolu, d\u0259niz v\u0259 avtomobil n\u0259qliyyat\u0131 komponentl\u0259rinin h\u0259r biri \u0259h\u0259miyy\u0259tli art\u0131m dinamikas\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. M\u00fcst\u0259qil t\u0259hlill\u0259r d\u0259 t\u0259sdiq edir ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 Orta d\u0259hliz \u00fcz\u0259rind\u0259n da\u015f\u0131malarda 60 faizd\u0259n \u00e7ox art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu da y\u00fck ax\u0131nlar\u0131n\u0131n intensivliyinin davaml\u0131 olaraq y\u00fcks\u0259ldiyini n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>&#8220;Trans-X\u0259z\u0259r Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat Mar\u015frutu&#8221; Beyn\u0259lxalq Assosiasiyas\u0131n\u0131n t\u0259qdim etdiyi statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, 2024-c\u00fc ild\u0259 Qazax\u0131stan v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u0259niz limanlar\u0131 il\u0259 da\u015f\u0131nan y\u00fckl\u0259rin h\u0259cmi 2023-c\u00fc ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 20 faiz artaraq 3,3 milyon tona y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. X\u00fcsusil\u0259 konteyner da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n h\u0259cmi 176 faiz artaraq 56,5 min TEU t\u0259\u015fkil etmi\u015f, \u00c7ind\u0259n yola sal\u0131nan konteyner qatarlar\u0131n\u0131n say\u0131 is\u0259 \u0259vv\u0259lki ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 33 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131r. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r, h\u0259m islahatlar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259liliyini, h\u0259m d\u0259 d\u0259hlizin artan strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tini t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\"><ins class=\"adsbygoogle adsbygoogle-noablate\" data-ad-format=\"auto\" data-ad-client=\"ca-pub-5860023968987848\" data-adsbygoogle-status=\"done\" data-ad-status=\"unfilled\"><\/p>\n<div id=\"aswift_8_host\"><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<p>M\u00f6vcud dinamika g\u00f6st\u0259rir ki, Orta d\u0259hliz yaln\u0131z iqtisadi mar\u015frut deyil, h\u0259m d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn yeni siyasi arxitekturan\u0131n formala\u015fmas\u0131na z\u0259min yarad\u0131r. Bu layih\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin v\u0259 beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n i\u015ftirak\u0131 iqtisadi stimullar\u0131 siyasi t\u0259minatlarla m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir. Az\u0259rbaycan strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di m\u0259hz regionun bu perspektivd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k olmu\u015fdur. Bu h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident \u0130lham \u018fliyev xarici s\u0259rmay\u0259l\u0259ri c\u0259lb etmi\u015f, d\u0259hliz \u00fczr\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli dan\u0131\u015f\u0131qlar aparm\u0131\u015f v\u0259 vaxt\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015f infrastruktur add\u0131mlar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tranzit g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eanxay \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u015e\u018fT) 25-ci sammitind\u0259n sonra Orta d\u0259hlizin c\u0259lbediciliyinin v\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tinin daha da g\u00fccl\u0259ndiyi bir daha t\u0259sdiql\u0259nmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin intensivl\u0259\u015fm\u0259si yaln\u0131z ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00fcst\u0259visind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 regional n\u0259qliyyat-logistika sisteminin formala\u015fmas\u0131nda Bak\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirmi\u015fdir. Orta d\u0259hliz mar\u015frutu, &#8220;C\u0259nub qaz d\u0259hlizi&#8221; v\u0259 dig\u0259r strateji layih\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiya il\u0259 Avropa aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc rolunu g\u00fccl\u0259ndirir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri regional iqtisadi inteqrasiyan\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 h\u0259lledici rol oynay\u0131r. Onun siyasi irad\u0259si \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lan \u00e7ox\u015fax\u0259li \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizml\u0259ri M\u0259rk\u0259zi Asiya enerji ehtiyatlar\u0131n\u0131n d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda alternativ imkanlar formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<div class=\"google-auto-placed ap_container\"><ins class=\"adsbygoogle adsbygoogle-noablate\" data-ad-format=\"auto\" data-ad-client=\"ca-pub-5860023968987848\" data-adsbygoogle-status=\"done\" data-ad-status=\"unfilled\"><\/p>\n<div id=\"aswift_9_host\"><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Orta d\u0259hliz art\u0131q sad\u0259c\u0259 alternativ n\u0259qliyyat mar\u015frutu deyil, h\u0259m d\u0259 regional sabitlik, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 etimad v\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas dayaqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n Qazax\u0131stan, T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistanla enerji v\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259sind\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 raz\u0131la\u015fmalar, X\u0259z\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n artan tranzit h\u0259cmi v\u0259 Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nmi\u015f imkanlar\u0131 bu yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin praktiki n\u0259tic\u0259l\u0259rini n\u00fcmayi\u015f etdirir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u0259kc\u0259 tranzit \u00f6lk\u0259 funksiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirmir, eyni zamanda regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n memar\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri yaln\u0131z iqtisadi layih\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, h\u0259m d\u0259 siyasi m\u00fcst\u0259vid\u0259 etimad\u0131n, dialoqun v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik z\u0259man\u0259tl\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 25-ci \u015e\u018fT sammitind\u0259n sonra formala\u015fan yeni reall\u0131q g\u00f6st\u0259rir ki, Orta d\u0259hliz v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259n mar\u015frutlar art\u0131q qlobal geosiyasi v\u0259 iqtisadi g\u00fcnd\u0259liyin ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu inki\u015faf yaln\u0131z region d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn dayan\u0131ql\u0131 iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015f perspektivl\u0259ri yaratm\u0131r, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Avrasiya m\u0259kan\u0131nda s\u00fclh, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 sabitliy\u0259 t\u00f6hf\u0259 verir.<\/p>\n<p>\u00c7in-Az\u0259rbaycan \u0259laq\u0259l\u0259ri: dostluqdan strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011fa<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u00c7inin &#8220;Bir k\u0259m\u0259r, bir yol&#8221; t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259 f\u0259al inteqrasiyas\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259nin Orta d\u0259hliz layih\u0259sind\u0259 m\u0259rk\u0259zi rolunun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bu bax\u0131mdan x\u00fcsusi strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. \u00c7in-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri son ill\u0259rd\u0259 dinamik inki\u015faf ed\u0259r\u0259k yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdur. \u0130kit\u0259r\u0259fli ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin davaml\u0131 art\u0131m\u0131, enerji sektorunda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si, h\u0259m\u00e7inin infrastruktur layih\u0259l\u0259rind\u0259 \u00c7inin i\u015ftirak\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si bu t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 strateji xarakter da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi ard\u0131c\u0131l v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n diplomatiya, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00c7in il\u0259 qurdu\u011fu etimada \u0259saslanan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n Pekin \u00fc\u00e7\u00fcn C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 \u0259sas t\u0259r\u0259fda\u015f m\u00f6vqeyin\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259sini t\u0259min etmi\u015fdir. X\u00fcsusil\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2025-ci ilin 22 aprelind\u0259 \u00c7in Xalq Respublikas\u0131na d\u00f6vl\u0259t s\u0259f\u0259ri v\u0259 bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 imzalanan strateji s\u0259n\u0259dl\u0259r ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yeni keyfiyy\u0259t m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan-\u00c7in Strateji T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q Sazi\u015fi t\u0259kc\u0259 ikit\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 regional inteqrasiya prosesl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n rolunun \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>\u00c7in t\u0259r\u0259fi Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259yir v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda Bak\u0131n\u0131n regional lider statusunu q\u0259bul edir. Pekin \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan balansl\u0131, etibarl\u0131 v\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259n t\u0259r\u0259fda\u015f kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Bu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u00fc iqtisadi \u0259saslar\u0131 m\u00f6vcuddur: \u00c7in Milli Neft Korporasiyas\u0131 (CNPC) art\u0131q X\u0259z\u0259r h\u00f6vz\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra layih\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edir. Bununla yana\u015f\u0131, \u00c7inin &#8220;Asia Infrastructure Investment Bank&#8221;\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n logistika v\u0259 n\u0259qliyyat infrastrukturunun maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm potensial partnyor kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k imkan\u0131na malikdir.<\/p>\n<p>R\u0259smi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, 2024-c\u00fc ild\u0259 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n da\u015f\u0131nan \u00c7in m\u0259n\u015f\u0259li y\u00fckl\u0259rin h\u0259cmi 4,5 milyon tona \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu da 2021-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 be\u015fqat art\u0131m dem\u0259kdir. Bu n\u0259tic\u0259 \u00c7inin Rusiya \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7m\u0259y\u0259n sabit v\u0259 etibarl\u0131 alternativ mar\u015fruta sahib olmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 bu, h\u0259m strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si, h\u0259m d\u0259 \u0259lav\u0259 iqtisadi g\u0259lir m\u0259nb\u0259yinin formala\u015fmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm nailiyy\u0259tdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan enerji bazar\u0131n\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si strategiyas\u0131nda \u00c7ini h\u0259m potensial iri istehlak\u00e7\u0131, h\u0259m d\u0259 investisiya m\u0259nb\u0259yi kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu bax\u0131mdan Bak\u0131 il\u0259 Pekin aras\u0131nda formala\u015fan strateji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q yaln\u0131z iqtisadi sferan\u0131 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regional t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 inteqrasiya prosesl\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n m\u00fch\u00fcm amill\u0259rd\u0259n biri kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>Burada x\u00fcsusi fikir veril\u0259n m\u0259qam ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn qarda\u015f t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015fi v\u0259 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) yarad\u0131lmas\u0131 Orta d\u0259hliz layih\u0259l\u0259rinin strateji \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sini tamamlayan \u00f6n\u0259mli m\u0259rh\u0259l\u0259 olmu\u015fdur. 2009-cu ild\u0259 imzalanan Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015fi il\u0259 TDT yaranm\u0131\u015f, bug\u00fcnk\u00fc formatda inteqrasiyan\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f v\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn institusional baza t\u0259min edilmi\u015fdir. Bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Az\u0259rbaycan\u0131n regional inteqrasiya prosesl\u0259rind\u0259 liderlik rolunu v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n diplomatik siyas\u0259tini bir daha g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>6 m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti birlikd\u0259 4,7 milyon kvadrat kilometr \u0259razini \u0259hat\u0259 edir. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0259razisi \u00fcmumilikd\u0259 4 milyon kvadrat kilometrd\u0131r. T\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00dcDM al\u0131c\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti pariteti il\u0259 hesablamalara n\u0259z\u0259r yetirs\u0259k, t\u00fcrkdilli m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259r birlikd\u0259 3,4 trilyon dollardan daha \u00e7ox g\u00f6st\u0259riciy\u0259 sahibdir. B\u00fct\u00fcn bu parametrl\u0259r TDT-nin ger\u00e7\u0259k Avrasiya g\u00fcc\u00fcn\u0259 \u00e7evrilm\u0259si imkanlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Bu perspektiv ilk olaraq Bak\u0131dan ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Haz\u0131rda t\u0259\u015fkilat\u0131n instituisonal inki\u015faf\u0131 impulslar\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi d\u0259 Az\u0259rbaycand\u0131r.<\/p>\n<p>TDT vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan, Orta d\u0259hliz, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi (TRIPP) v\u0259 dig\u0259r regional layih\u0259l\u0259rd\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirmi\u015f, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n inteqrasiyas\u0131n\u0131 v\u0259 regional sabitliyi t\u0259min etmi\u015fdir. Bu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q h\u0259m geosiyasi, h\u0259m d\u0259 iqtisadi \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r yarad\u0131r v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n regional lider m\u00f6vqeyini daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir, h\u0259m\u00e7inin Orta d\u0259hliz v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi (TRIPP) layih\u0259l\u0259rinin u\u011furla realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Bu istiqam\u0259td\u0259 TDT \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n strateji t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin (TRIPP) yeni geosiyasi trendl\u0259ri<\/p>\n<p>2025-ci ilin avqustunda AB\u015e-nin f\u0259all\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda &#8220;Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi&#8221;nin a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli geosiyasi fon yaratd\u0131. Va\u015finqtonun yax\u0131ndan i\u015ftirak\u0131 etibarl\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik z\u0259man\u0259tl\u0259ri sisteminin formala\u015fmas\u0131na imkan verir v\u0259 AB\u015e-nin C\u0259nubi Qafqazda strateji m\u00f6vcudlu\u011funu d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 se\u00e7ilmi\u015f siyas\u0259t kursunu t\u0259sdiql\u0259yir. Mar\u015frutun in\u015fas\u0131 v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131nda AB\u015e-nin i\u015ftirak\u0131, Rusiyan\u0131n dominant m\u00f6vqe u\u011frunda c\u0259hdl\u0259rinin v\u0259 \u0130ran\u0131n regional ambisiyalar\u0131n\u0131n fonunda yeni balansla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 element kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>Q\u0259rb analitikl\u0259ri bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc C\u0259nubi Qafqazda Q\u0259rbl\u0259 infrastruktur ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, regionun qlobal iqtisadi inteqrasiyas\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f add\u0131m kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirirl\u0259r. S\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259 Rusiya, \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Q\u0259rb aktorlar\u0131 aras\u0131nda geosiyasi balans\u0131n yenid\u0259n kalibrasiyas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin (TRIPP) balansla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 funksiyas\u0131 x\u00fcsusil\u0259 Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mlidir: bu, yeni iqtisadi imkanlar yaradaraq regional inteqrasiyan\u0131 t\u0259\u015fviq edir, Rusiyadan strateji as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 z\u0259ifl\u0259dir v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259, \u0130ran v\u0259 Rusiyan\u0131n ambisiyalar\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, Avropa \u0130ttifaq\u0131 v\u0259 \u00c7in kimi aktorlar\u0131n regional iqtisadi layih\u0259l\u0259rd\u0259 daha f\u0259al i\u015ftirak\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min formala\u015f\u0131r. Bu proses davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn, \u00e7oxformatl\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 b\u00f6lg\u0259nin iqtisadi transformasiyas\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin (TRIPP) bu perspektivd\u0259 realla\u015fmas\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyevin C\u0259nubi Qafqaz\u0131n strateji d\u0259y\u0259rini art\u0131rmaq, b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 tarazla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 g\u00fcnd\u0259liyini iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qla \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259k siyas\u0259tinin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan AB\u015e administrasiyas\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Prezident Tramp\u0131n \u015f\u0259xs\u0259n proses\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n transformativ v\u0259 vizioner bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259sinin g\u00f6st\u0259ricisidir. \u0130lham \u018fliyevin s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyini ard\u0131c\u0131l v\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftsiz \u015f\u0259kild\u0259 ir\u0259li aparmas\u0131, regionun g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259kd\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0259tiyy\u0259t onun liderliyinin v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin real t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tranzit v\u0259 enerji m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si eyni zamanda strateji \u0259n\u0259n\u0259nin, h\u0259m d\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu strateji kursun m\u0259ntiqi davam\u0131d\u0131r. 1994-c\u00fc ilin mart\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00c7in\u0259 r\u0259smi s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 imzalanm\u0131\u015f dostluq v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q b\u0259yannam\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 hava n\u0259qliyyat\u0131, elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, turizm v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sah\u0259l\u0259rind\u0259 raz\u0131la\u015fmalar Az\u0259rbaycan\u0131n \u015e\u0259rql\u0259 yeni inteqrasiyas\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lini qoydu. El\u0259 h\u0259min ilin sentyabr\u0131nda imzalanan &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; is\u0259 \u00f6lk\u0259nin enerji siyas\u0259tini beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131, xarici s\u0259rmay\u0259l\u0259rin c\u0259lb olunmas\u0131na v\u0259 n\u0259qliyyat-ixrac infrastrukturunun inki\u015faf\u0131na z\u0259min yaratd\u0131.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev bu strateji x\u0259tti yeni geosiyasi reall\u0131qlara uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf etdir\u0259r\u0259k, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi (TRIPP) v\u0259 Orta d\u0259hliz t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rini reall\u0131\u011fa \u00e7evirir. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n Avrasiya m\u0259kan\u0131nda artan rolu h\u0259m bug\u00fcnk\u00fc diplomatik f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin, h\u0259m d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259tinin tarixi miras\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. Bu amil n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmadan regionla ba\u011fl\u0131 diskursun apar\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Sadiq QURBANOV,<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Milli M\u0259clisin T\u0259bii ehtiyatlar, energetika v\u0259 ekologiya komit\u0259sinin s\u0259dri<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son be\u015f ild\u0259 C\u0259nubi Qafqazda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan strateji transformasiya &#8211; regionun n\u0259qliyyat, tranzit v\u0259 enerji sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q co\u011frafiyas\u0131na \u00e7evrilm\u0259 prosesi birba\u015fa olaraq Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin strateji t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin\u0259, d\u00fczg\u00fcn&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":53512,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,1],"tags":[],"class_list":["post-53511","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53511","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53511"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53511\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53514,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53511\/revisions\/53514"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/53512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53511"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53511"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}