{"id":53101,"date":"2025-09-21T09:28:08","date_gmt":"2025-09-21T05:28:08","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=53101"},"modified":"2025-09-21T09:29:09","modified_gmt":"2025-09-21T05:29:09","slug":"t%c9%99crub%c9%99-dovsani-kimi-gund%c9%99-bir-palataya-kecirirl%c9%99r-huseyn-cavidin-olumun-qoynuna-atilan-oglu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=53101","title":{"rendered":"&#8220;T\u0259cr\u00fcb\u0259 dov\u015fan\u0131 kimi g\u00fcnd\u0259 bir palataya ke\u00e7irirl\u0259r&#8221; &#8211; H\u00fcseyn Cavidin \u00f6l\u00fcm\u00fcn qoynuna at\u0131lan o\u011flu"},"content":{"rendered":"<div class=\"texts mt-site\">\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media &#8220;S\u00f6zl\u00fc adam&#8221; rubrikas\u0131nda alim Az\u0259r Turan\u0131n\u00a0 &#8220;\u018frto\u011frol Cavid &#8211; \u00f6l\u00fcm\u0259 t\u0259rk edil\u0259n&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kulis.az\/storage\/news\/upload\/BetterImage_1758005689149_1758007017.jpeg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015e\u0259kil 1943-c\u00fc ild\u0259 \u00e7\u0259kilib. Buna \u015f\u0259kil dem\u0259k olarsa&#8230; Tabutdak\u0131 \u018frto\u011frol Caviddir. Bir az \u0259vv\u0259l H\u00fcseyn Cavidin Sibird\u0259 &#8211; m\u0259hb\u0259sd\u0259 \u0259vv\u0259l g\u00f6zl\u0259ri tutulmu\u015f, sonra&#8230; Sonra \u015fair sepsisd\u0259n &#8211; ayaqlar\u0131n\u0131n donmas\u0131 v\u0259 \u00fcr\u0259k iflici s\u0259b\u0259bil\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdi. \u0130ki il sonra is\u0259 o\u011flu h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259 v\u0259r\u0259m oldu. V\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n h\u0259r \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcb ham\u0131dan bez\u0259n \u018frto\u011frol \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir az \u0259vv\u0259l Nax\u00e7\u0131vandan evl\u0259rin\u0259 yollad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubu &#8220;Kims\u0259y\u0259 salam s\u00f6yl\u0259m\u0259yin&#8221; &#8211; dey\u0259r\u0259k tamamlad\u0131.<\/p>\n<p>Cavidin son \u015f\u0259kli NKVD zindan\u0131nda \u00e7\u0259kilib. \u018frto\u011frolun son \u015f\u0259kli tabutdad\u0131r. Bunlara \u015f\u0259kil dem\u0259k olarsa&#8230;<\/p>\n<p>Hans Holbeynin &#8220;\u00d6lm\u00fc\u015f M\u0259sih&#8221; tablosuna b\u0259nz\u0259y\u0259n bu \u015f\u0259kli ilk d\u0259f\u0259 iyirmi il \u0259vv\u0259l g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Sonra 2003-c\u00fc ild\u0259 onun b\u00fct\u00fcn yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 bir-bir g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irdim. Allah bilir, ne\u00e7\u0259 gec\u0259m bu m\u0259tnl\u0259ri komp\u00fcterin yadda\u015f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259kl\u0259 ke\u00e7di&#8230; 2005-ci ild\u0259 is\u0259 500 s\u0259hif\u0259d\u0259n ibar\u0259t ilk kitab\u0131n\u0131 &#8211; &#8220;\u018frto\u011frol Cavid: yaz\u0131lar\u0131, r\u0259sml\u0259ri, b\u0259st\u0259l\u0259ri, m\u0259ktublar\u0131&#8221; kitab\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr etdirdim. Yadda\u015f\u0131mdak\u0131 \u018frto\u011frolu is\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259n xilas ed\u0259 bilm\u0259dim. Nec\u0259 vard\u0131sa, el\u0259 qald\u0131 &#8211; h\u0259yata tamarz\u0131, insanlardan k\u00fcsk\u00fcn v\u0259 tabutda!..<\/p>\n<p><strong>&#8220;Kims\u0259y\u0259 salam s\u00f6yl\u0259m\u0259yin&#8221;.<\/strong><\/p>\n<p>2 ay 23 g\u00fcnd\u00fcr ki, H\u00fcseyn Cavid Sibird\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. Ail\u0259nin bu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat\u0131 yoxdur. 1942-ci ilin 28 fevral\u0131d\u0131r. \u018frto\u011frolu h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131blar. &#8220;Xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#8221;nin o\u011flu oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 c\u0259bh\u0259y\u0259 deyil, f\u0259hl\u0259 batalyonuna &#8211; G\u00fcrc\u00fcstanda yol tikintisin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. A\u011f\u0131r i\u015fd\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ciy\u0259rl\u0259ri soyuqlay\u0131r&#8230; 1943-c\u00fc ilin mart\u0131nda Tiflisd\u0259 qospitala yerl\u0259\u015fdirilir&#8230;<\/p>\n<p>\u0130lk m\u0259ktublar\u0131nda nikbindir. Mart ay\u0131ndan ba\u015flayaraq sentyabra q\u0259d\u0259r yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar is\u0259 v\u0259r\u0259ml\u0259, a\u011fr\u0131yla, qanla, irinl\u0259 v\u0259&#8230; t\u0259s\u0259lli il\u0259 doludur. Bel\u0259sini he\u00e7 oxumam\u0131s\u0131n\u0131z:<\/p>\n<p>&#8220;M\u0259n he\u00e7 zaman bel\u0259 dola\u015f\u0131q i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fdim; h\u0259r doktor bir diaqnoz, h\u0259r analiz yeni n\u0259tic\u0259 verir&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Analizd\u0259 kox \u00e7\u00f6pl\u0259ri, rentgend\u0259 is\u0259 b\u00f6y\u00fck l\u0259k\u0259l\u0259r tapm\u0131\u015flar. V\u0259r\u0259min ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;\u0130ndi i\u015fim qal\u0131b Allaha, t\u0259cr\u00fcb\u0259 dov\u015fan\u0131 kimi, g\u00fcnd\u0259 bir palataya ke\u00e7irirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;G\u00fccl\u00fc qan g\u0259l\u0259n kimi morfi vurub yat\u0131zd\u0131r\u0131rlar&#8230; g\u0259l\u0259n laxta qan v\u0259 irindir&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Son rentgen g\u00f6st\u0259rdi ki, sa\u011f t\u0259r\u0259fd\u0259 ki\u00e7ik yara var, qara ciy\u0259rim bir q\u0259d\u0259r \u015fi\u015fmi\u015fdir, nervl\u0259rim is\u0259 tam pozuqdur&#8221;.<\/p>\n<p>22 aprel. Mi\u015fkinaz xan\u0131m Tiflis\u0259 &#8211; qospitala g\u0259lib.<\/p>\n<p>&#8220;H\u0259y\u0259td\u0259 g\u0259z\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259n soru\u015fdum. Dedil\u0259r ki, o g\u0259z\u0259n deyil.<\/p>\n<p>&#8230;Yan\u0131nda tibb bac\u0131s\u0131 oturmu\u015fdu. M\u0259n i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131&#8230; Aman Allah, o iri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f qara g\u00f6zl\u0259r, qan\u0131 qa\u00e7m\u0131\u015f o al dodaqlar. Yax\u0131nla\u015f\u0131b \u0259yil\u0259nd\u0259 birinci s\u00f6z\u00fc bu oldu:<\/p>\n<p>&#8211; A\u011fz\u0131mdan \u00f6pm\u0259.<\/p>\n<p>A\u011f\u0131z n\u0259di, \u00fcz n\u0259di, duz kimi yalad\u0131m. Dedim:<\/p>\n<p>&#8211; Bu n\u0259 s\u00f6zd\u00fc. Adam x\u0259st\u0259 d\u0259 olar. Sa\u011falar da. S\u0259n\u0259 n\u0259 olub?<\/p>\n<p>Dalbadal deyirdi:<\/p>\n<p>&#8211; N\u0259 yax\u015f\u0131 g\u0259ldin&#8230; Yollar \u00e7ox \u00e7\u0259tindi, \u00e7ox \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdin&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; Yox, rahat g\u0259ldim.<\/p>\n<p>A\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r n\u0259f\u0259s alaraq dedi:<\/p>\n<p>&#8211; Adam\u0131n ki, taleyi d\u00f6nd\u00fc, h\u0259rt\u0259r\u0259fli d\u00f6n\u00fcr.<\/p>\n<p>&#8211; Can\u0131n sa\u011f olsun, in\u015fallah, yax\u015f\u0131 olarsan&#8230; H\u0259r \u015fey d\u00fcz\u0259l\u0259r.<\/p>\n<p>Ah \u00e7\u0259kib:<\/p>\n<p>&#8211; Sa\u011falsam&#8230; &#8211; dedi.<\/p>\n<p>\u018fyilib \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6pd\u00fcm:<\/p>\n<p>&#8211; Adam \u00fcmidsiz olmaz &#8211; dedim.<\/p>\n<p>\u00dcz\u00fcn\u00fc yana \u00e7evirib yava\u015f s\u0259sn\u0259n:<\/p>\n<p>&#8211; Yaz\u0131q anam &#8211; dedi.<\/p>\n<p>M\u0259ni q\u0259h\u0259r bo\u011fdu. Dan\u0131\u015fsayd\u0131m a\u011flayacaqd\u0131m, odur ki, \u00f6z\u00fcm\u00fc e\u015fitm\u0259m\u0259zliy\u0259 qoydum. Dilim susdu, \u00fcr\u0259yim yand\u0131&#8230;<\/p>\n<p>Bir xeyli oturdum. Sonra tibb bac\u0131s\u0131 g\u0259lib dedi:<\/p>\n<p>&#8211; Doktor sizi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcz\u00fcnd\u0259n \u00f6p\u00fcb dedim:<\/p>\n<p>&#8211; Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn burdayam, h\u0259kimin &#8220;m\u0259nim kabinetimd\u0259 qalarsan&#8221; &#8211; deyib.<\/p>\n<p>Sevincli s\u0259sl\u0259:<\/p>\n<p>&#8211; N\u0259 yax\u015f\u0131, &#8211; dedi.<\/p>\n<p>&#8230; Qay\u0131td\u0131m yan\u0131na, g\u00f6rd\u00fcm &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221;\u0131 oxuyur. \u018flind\u0259n al\u0131b qoydum p\u0259nc\u0259r\u0259nin qaba\u011f\u0131na&#8230; Dedim:<\/p>\n<p>&#8211; Bunlar\u0131 az oxu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/2(36).jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u018flini qald\u0131r\u0131b p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u0259n \u015eeyx S\u0259nan da\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi:<\/p>\n<p>&#8211; B\u0259s onu neyliyim?<\/p>\n<p>&#8211; Demir\u0259m tamamil\u0259 unut. Ancaq d\u00f6z\u00fcml\u00fc ol. Ki\u015fi s\u0259birli olar.<\/p>\n<p>&#8211; \u0130ki ay pianonun qaba\u011f\u0131nda otursam &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; haz\u0131rd\u0131. \u00c7ox demir\u0259m, 2-3 d\u0259f\u0259 ona dirijorluq edim, sonra&#8230;<\/p>\n<p>Pedaqoji \u0130nstitutun \u0259d\u0259biyyat fak\u00fclt\u0259sini \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 bitirmi\u015fdi. Sonra girdi konservatoriyaya. \u018fsg\u0259r ged\u0259nd\u0259 ikinci kursdayd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; S\u0259n\u0259 he\u00e7 \u00fcmidsizlik yara\u015fm\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>Dilim deyirdi, amma \u00fcr\u0259yimin \u00fcmidsiz, narahat d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc e\u015fidirdim. G\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259mirdim. El\u0259 bil, \u00fcr\u0259yim duymu\u015fdu ki, bu, ax\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u00fc.<\/p>\n<p>&#8230; Qalmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil, aparmaq imkan\u0131m yoxdu&#8230; Onun k\u0259lm\u0259-k\u0259lm\u0259 \u00f6sk\u00fcrm\u0259si, \u00fcmidsiz bax\u0131\u015flar\u0131 \u00f6mr\u00fcm uzunu unudulmaz. \u00dcz\u00fcm\u0259 bax\u0131b dedi:<\/p>\n<p>&#8211; Ana, baba Ke\u015fl\u0259d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 sizi m\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131rd\u0131. M\u0259n kim\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131m?<\/p>\n<p>Bel\u0259 dey\u0259nd\u0259 \u0259limi qoydum a\u011fz\u0131na:<\/p>\n<p>&#8211; Bu n\u0259 s\u00f6zd\u00fc?<\/p>\n<p>&#8211; Arzu etm\u0259diyim s\u00f6zd\u00fc&#8230; Ana, m\u0259n\u0259 vaxt ver\u0259nd\u0259 Nax\u00e7\u0131vana gedim.<\/p>\n<p>&#8211; Nec\u0259 ist\u0259s\u0259n.<\/p>\n<p>&#8230; H\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc ki, bir az yax\u015f\u0131 olsun, sonra bir adam\u0131n\u0131z g\u0259lib aparar.<\/p>\n<p>Onu el\u0259 a\u011f\u0131r halda yataqda qoyub ged\u0259n k\u00f6m\u0259ksiz anan\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259svir etm\u0259k \u00e7ox \u00e7\u0259tindi.<\/p>\n<p>Onun son bax\u0131\u015f\u0131, iri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zl\u0259ri, sol\u011fun b\u0259nizi h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259di. Var q\u00fcvv\u0259siyl\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, sakit g\u00f6r\u00fcns\u00fcn. Dedi:<\/p>\n<p>&#8211; Turan\u0131 \u00f6p\u0259rs\u0259n. Salam s\u00f6yl\u0259y\u0259rs\u0259n. Dey\u0259rs\u0259n ki, yax\u015f\u0131yam. Qism\u0259t olsa, g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259rik.<\/p>\n<p>&#8211; \u0130n\u015fallah, \u0259lb\u0259tt\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259c\u0259ksiniz, o n\u0259 s\u00f6zd\u00fc?&#8221;.<\/p>\n<p>Bu, \u018frto\u011frolun anas\u0131 il\u0259 son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u0259min g\u00fcn \u018frto\u011frol anas\u0131ndan x\u0259b\u0259rsiz Turana m\u0259ktub yaz\u0131r: &#8220;\u018fziz bac\u0131m Turan&#8230; M\u0259ni \u0259n \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n s\u0259ni \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fchitdir &#8211; yolda\u015flar\u0131n, s\u0259nin xarakter inki\u015faf\u0131nd\u0131r. H\u0259r add\u0131mda \u00e7ox ehtiyatl\u0131 ol, ham\u0131 yalan\u00e7\u0131d\u0131r. Qarda\u015f\u0131n \u018frto\u011frol (22 aprel).<\/p>\n<p>N\u0259d\u0259ns\u0259, \u00e7ox rahats\u0131zd\u0131r. 10 g\u00fcn sonra t\u0259krar yen\u0259 yazacaq: &#8220;Turan!.. \u00c7al\u0131\u015f famil\u0259mizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ucal\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoru. M\u00f6hk\u0259m ol &#8211; q\u0131r\u0131l, lakin \u0259yilm\u0259: yax\u015f\u0131 olar ki, \u00e7al\u0131\u015f kims\u0259 yax\u0131n durmas\u0131n. M\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r k\u0259nar, ciddi, soyuqqanl\u0131. \u018frto\u011frol&#8221; (2 may).<\/p>\n<p>Ham\u0131 yalan\u00e7\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ham\u0131 h\u0259m d\u0259 etibars\u0131zd\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;Qohumlar\u0131mdan m\u0259ktub almad\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ni he\u00e7 yer\u0259 buraxm\u0131rlar, deyirl\u0259r yalan s\u00f6yl\u0259yirs\u0259n, qohumun olsa, yan\u0131na g\u0259l\u0259r, he\u00e7 olmasa m\u0259ktub yazar. Do\u011fru da deyirl\u0259r&#8230; N\u0259 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcm d\u0259 bilmir\u0259m. Bir adam dal\u0131mca g\u0259ls\u0259ydi, d\u0259rhal buraxard\u0131lar, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, he\u00e7 cavab da yazm\u0131rlar&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Kims\u0259y\u0259 inanmay\u0131n, n\u0259 X\u0259ndan\u0131n telin\u0259, n\u0259 \u018fzizin \u00e7ezm\u0259yin\u0259, n\u0259 d\u0259 ba\u015fqalar\u0131na, b\u0259lk\u0259, \u015eamil\u0259 d\u0259. Ham\u0131 yalan\u00e7\u0131d\u0131r&#8230;&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Nax\u00e7\u0131vandan nam\u0259lum bir adam\u0131n g\u0259lm\u0259si ya Hac\u0131n\u0131n, ya da \u015eamilin uydurmas\u0131d\u0131r. Onlara inanmay\u0131n. \u015eamil yaz\u0131r ki, m\u0259nim Tiflis\u0259 g\u0259lm\u0259yim m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bir bu c\u00fcml\u0259 m\u0259ni iki gec\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc&#8221; (15 may).<\/p>\n<p>&#8220;\u018fg\u0259r Nax\u00e7\u0131vandak\u0131lar vaxt\u0131nda yem\u0259k yard\u0131m\u0131 g\u00f6st\u0259rs\u0259ydi, \u00e7oxdan aya\u011fa qalxm\u0131\u015fd\u0131m&#8221; (19 iyun).<\/p>\n<p>&#8220;D\u00fcn\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d day\u0131 g\u0259ldi&#8230; M\u0259ni apara bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Arxamca kimin g\u0259l\u0259c\u0259yi b\u0259lli deyil&#8230; N\u0259 is\u0259&#8221; (12 iyul).<\/p>\n<p>&#8220;\u018fg\u0259r bir qohum m\u0259nim burax\u0131lma\u011f\u0131m\u0131, daha do\u011frusu, komissiyadan ke\u00e7m\u0259mi t\u0259l\u0259b ets\u0259ydi, g\u00fcnl\u0259rl\u0259 burada qalsayd\u0131, \u0259ll\u0259\u015fs\u0259ydi, d\u00fcz\u0259l\u0259rdi. Eyb etm\u0259z, \u00f6z\u00fcm d\u00fcz\u0259ld\u0259r\u0259m&#8221; (29 iyul).<\/p>\n<p>&#8220;H\u0259m Nax\u00e7\u0131vandak\u0131lar, h\u0259m d\u0259 konservatoriyadak\u0131lar susmu\u015flar. Ne\u00e7in? H\u0259r k\u0259s \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr&#8221; (7 avqust).<\/p>\n<p>&#8220;Kims\u0259y\u0259 salam s\u00f6yl\u0259m\u0259yin&#8221; (11 avqust).<\/p>\n<p>&#8220;&#8230;Kims\u0259 m\u0259ktub yazm\u0131r, laz\u0131m da deyil&#8221; (15 avqust).<\/p>\n<p>Avqustun 11-d\u0259, \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 2 ay 3 g\u00fcn qabaq \u018frto\u011frolun fiziki yap\u0131s\u0131 bel\u0259ydi: \u00e7\u0259kisi 51 kq, boyu 168 sm, g\u00fcc\u00fc 90 kq, pauzas\u0131 26 saniy\u0259&#8230;<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, \u018fziz \u015e\u0259rif sentyabr\u0131n 6-da onu Nax\u00e7\u0131vana g\u0259tirir.<\/p>\n<p>&#8220;N\u0259hay\u0259t, Nax\u00e7\u0131vana da g\u0259ldim. \u00dcmid ba\u011flad\u0131\u011f\u0131m bir adam (\u018fziz \u015e\u0259rif) m\u0259ni \u00e7ox rahat g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131&#8230; Saat 7-nin yar\u0131s\u0131nda \u00e7atd\u0131q, \u0259vv\u0259l \u018fzizgil\u0259 getdik. B\u00f6y\u00fck ana qon\u015fu k\u0259ndd\u0259 idi. \u015eamil Bak\u0131da, S\u00fcleyman Culfada, Hac\u0131 Bazar\u00e7ay\u0131nda&#8230; Sanki m\u0259nim g\u0259li\u015fimi e\u015fidib qa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar&#8230;&#8221; (6 sentyabr).<\/p>\n<p>\u018frto\u011frol Cavid Nax\u00e7\u0131vanda 1 ay 11 g\u00fcn qal\u0131b&#8230;<\/p>\n<p>Sevinci iki g\u00fcn \u00e7\u0259kib&#8230;<\/p>\n<p>Sentyabr\u0131n 15-d\u0259n sonra yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublarsa a\u011fr\u0131yla, nisgill\u0259, x\u0259yal q\u0131r\u0131ql\u0131\u011f\u0131yla doludur. H\u0259r m\u0259ktub, sanki \u00f6l\u00fcmqaba\u011f\u0131 f\u0259ryadd\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;Onu bir daha anlay\u0131n ki&#8230; Siz bura g\u0259lm\u0259s\u0259niz n\u0259 yem\u0259yim normal olacaq, n\u0259 yax\u015f\u0131la\u015facam, n\u0259 d\u0259 istirah\u0259t ed\u0259 bil\u0259c\u0259m. Bu evd\u0259 m\u0259n h\u0259l\u0259 isti yem\u0259k g\u00f6rm\u0259dim&#8230; Daha bir \u00e7ox, bir \u00e7ox s\u0259b\u0259bl\u0259r var ki, sizin g\u0259lm\u0259yinizi z\u0259ruri say\u0131r. Bel\u0259 vaxtlarda ail\u0259nin bir yerd\u0259 olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. M\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, h\u0259mi\u015f\u0259lik ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u0259k&#8221; (15 sentyabr)<\/p>\n<p>&#8220;Burada, sanki h\u0259r \u015fey bo\u011fur, didir, insan\u0131n az qala q\u0259lbi s\u0131zlay\u0131r. N\u0259 bir dost, n\u0259 bir h\u0259md\u0259m. \u018fn yax\u0131n z\u0259nn etdiyim \u015eamil bel\u0259 da\u015f k\u0259sildi&#8230; B\u00fct\u00fcn \u00fcmidl\u0259r bo\u015fa \u00e7\u0131xd\u0131&#8230;&#8221; (27 sentyabr).<\/p>\n<p>&#8220;Qarn\u0131m son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u011f\u0131r haldad\u0131r. D\u00fcn\u0259n b\u00fct\u00fcn g\u00fcn yediyim 2 n\u0259lb\u0259ki s\u00fczm\u0259 qat\u0131q v\u0259 7 st\u0259kan \u00e7ay olub. B\u00f6y\u00fck ana \u00e7ox qaba, k\u0259m imi\u015f&#8230; Sanc\u0131 m\u0259ni h\u0259lak edirk\u0259n, o, evd\u0259 tap\u0131lm\u0131r, T\u0259z\u0259 k\u0259nd\u0259 quzular\u0131 otarma\u011fa gedir; laz\u0131m olan yem\u0259kl\u0259rin he\u00e7 birini haz\u0131rlayam\u0131r. Bir s\u00f6z\u00fc g\u0259r\u0259k 5-6 d\u0259f\u0259 t\u0259krar ed\u0259s\u0259n. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn bundan \u0259vv\u0259l m\u0259ni hamama g\u00f6nd\u0259rib, \u00f6z\u00fc d\u0259 m\u0259nd\u0259n sonra hamama gedir, a\u00e7arlar\u0131 da \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. M\u0259n geri d\u00f6n\u0259rk\u0259n, bir saata q\u0259d\u0259r g\u00fcn alt\u0131nda g\u00f6zl\u0259m\u0259li oldum, gec\u0259 q\u0131zd\u0131rmam 39, 1 C \u00e7\u0131xd\u0131. Bel\u0259 m\u0259rif\u0259tsiz adam t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259m\u0259zdim. Yaz\u0131qlar olsun Xudabax\u0131\u015f day\u0131ya, o, bo\u015f yer\u0259 \u00f6ld\u00fc, baxan\u0131 olmad\u0131.<\/p>\n<p>Turan! Do\u011fum g\u00fcn\u00fcn\u00fc t\u0259brik edir\u0259m, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bir yerd\u0259 pilov yey\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yik&#8230;<\/p>\n<p>Buralar\u0131n havas\u0131 m\u00fcnt\u0259z\u0259m deyil. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn b\u0259rk soyuq oldu, \u0259traf da\u011flar qarla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. B\u0259zil\u0259ri q\u0131\u015f paltar\u0131 geymi\u015f. (Bu evd\u0259 is\u0259 bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun ki\u015fi paltar\u0131 yoxdur, b\u00f6y\u00fck ana ham\u0131s\u0131n\u0131 sat\u0131b. H\u0259m Xudabax\u0131\u015f day\u0131n\u0131n q\u0131rx\u0131 \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f. M\u0259hl\u0259d\u0259 he\u00e7 k\u0259s ona h\u00fcrm\u0259t qoymur. G\u0259li\u015fim\u0259 \u00e7ox pe\u015fmanam). Daha n\u0259 yaz\u0131m. M\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r burdan tez \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faca\u011fam. H\u0259l\u0259lik. B\u0259rk-b\u0259rk \u00f6p\u00fcr\u0259m Sizl\u0259ri. \u018frto\u011frol. 28 sentyabr. Nax\u00e7\u0131van&#8221;.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 alt\u0131 ay \u0259vv\u0259l Tiflis qospital\u0131n\u0131n h\u0259y\u0259tind\u0259ki x\u0259st\u0259l\u0259r Mi\u015fkinaz xan\u0131ma demi\u015fdil\u0259r ax\u0131, o, g\u0259z\u0259n deyil, y\u0259ni yataq x\u0259st\u0259sidir. \u0130ndi alt\u0131 ay sonra d\u0259rmans\u0131zl\u0131qdan, qidas\u0131zl\u0131qdan getdikc\u0259 a\u011f\u0131rla\u015fan hal\u0131n\u0131 nec\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259s\u0259n&#8230;<\/p>\n<p><strong>V\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 7 g\u00fcn \u0259vv\u0259l evl\u0259rin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 son m\u0259ktub:\u00a0<\/strong>Dava-d\u0259rman ist\u0259yir. &#8220;Laz\u0131mi yem\u0259k yey\u0259 bilmir\u0259m. He\u00e7 olmasa, d\u0259rmanla \u00f6z\u00fcm\u00fc saxlay\u0131m&#8230; Tez g\u0259lm\u0259s\u0259z d\u0259lixanaya d\u00fc\u015f\u0259c\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p>Sonra s\u00fckut. M\u0259ktublar bitir&#8230;<\/p>\n<p><strong>Sonra xatir\u0259l\u0259r:<\/strong>\u00a0\u018frto\u011frolda son g\u00fcnl\u0259r q\u0259rib\u0259 bir \u015fak\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Tez-tez d\u0131rna\u011f\u0131na bax\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>&#8211; \u018frto\u011frol, niy\u0259 d\u0131rna\u011f\u0131na bax\u0131rsan?<\/p>\n<p>&#8211; Burda bir x\u0259tt var, o g\u00f6y\u0259r\u0259nd\u0259 m\u0259n \u00f6l\u0259c\u0259m&#8230;<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u018frto\u011frol nec\u0259 can verib? Son an\u0131nda yan\u0131nda kim var idi? Son s\u00f6z\u00fc n\u0259 olub? Bu bar\u0259d\u0259 he\u00e7 k\u0259sin xatir\u0259si yoxdu&#8230;<\/p>\n<p><strong>Sonra yen\u0259 xatir\u0259l\u0259r. Amma bu d\u0259f\u0259 yalan xatir\u0259l\u0259r&#8230;<\/strong>\u00a0\u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n altm\u0131\u015f il sonra kims\u0259 \u018frto\u011frola laz\u0131m olan d\u0259rmanlar\u0131 &#8220;al\u0131b g\u0259tirir&#8221;. Kimisi onun\u00e7\u00fcn &#8220;dadl\u0131 yem\u0259kl\u0259r haz\u0131rlay\u0131r&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>Son m\u0259ktublar\u0131 is\u0259 bu xatir\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259n qara bir x\u0259tt \u00e7\u0259kir. Cavidin o\u011flu he\u00e7 k\u0259sd\u0259n minn\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018frto\u011frol 1943-c\u00fc il oktyabr\u0131n 14-d\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib&#8230; Vida \u015f\u0259kli \u00e7\u0259kdiribl\u0259r. D\u0259fn\u0259 g\u0259l\u0259n qohumlar\u0131 is\u0259 bu \u015f\u0259kli m\u0259n\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259nd\u0259 Turan xan\u0131m tan\u0131td\u0131rm\u0131\u015fd\u0131: Cavidin bac\u0131s\u0131 o\u011flu S\u00fcleyman M\u0259mm\u0259dov, \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259din xan\u0131m\u0131 Z\u0259rri, Mi\u015fkinaz xan\u0131m\u0131n anas\u0131 \u015eahs\u0259n\u0259m, \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259din q\u0131z\u0131 R\u0259na, akademik Kamal Abdullan\u0131n xalas\u0131 Z\u0259rri, Cavidin bac\u0131s\u0131 S\u0259lt\u0259n\u0259t, Mi\u015fkinaz xan\u0131m\u0131n qarda\u015f\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 \u018fziz \u015e\u0259rifin day\u0131s\u0131 \u018fbd\u00fcl\u0259zim R\u00fcst\u0259movun xan\u0131m\u0131 Matan. C\u0259naz\u0259ni yerd\u0259n qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259mi iki ki\u015fi var: S\u00fcleyman v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d&#8230; Vida \u015f\u0259kli \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259n sonra tabutu arabaya qoyublar v\u0259 araba aramla, c\u0131r\u0131lt\u0131 salaraq h\u0259y\u0259td\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b&#8230;<\/p>\n<p>Cavid o\u011flunu Tuqu\u015f deyib \u0259zizl\u0259yirdi.<\/p>\n<p>Tuqu\u015f bel\u0259 tamama yetdi&#8230; A\u011fr\u0131lar i\u00e7ind\u0259, insanlardan k\u00fcsk\u00fcn, h\u0259yata tamarz\u0131&#8230;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/3(38).jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u00d6l\u00fcm\u0259 t\u0259rk edil\u0259n adam kimi&#8230;<\/p>\n<p>Yar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazmalar.<\/p>\n<p>Ya\u015fca m\u0259nd\u0259n xeyli ki\u00e7ik olsa da, \u00f6z\u00fc demi\u015fk\u0259n, g\u0259ncliyi t\u0259zadlarla b\u0259sl\u0259n\u0259n \u018frto\u011frolun yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00e7apa haz\u0131rlad\u0131qca ondan \u00e7ox \u015feyl\u0259r \u00f6yr\u0259nirdim. M\u0259s\u0259l\u0259n, Pedaqoji \u0130nstitutda B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin, Mikay\u0131l R\u0259filinin, \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259si \u018frto\u011frol H\u00fcqonun, Belinskinin, Gertsenin, Turgenevin, Fi\u015ferin, Heynenin, Tolstoyun, Brandesin, Koqan\u0131n, Morozovun, Altman\u0131n, Zelinskinin, Veberin &#8211; \u00fcmumilikd\u0259 36 m\u00fc\u0259llifin \u015eekspir, antik yunan mifologiyas\u0131&#8230; bar\u0259d\u0259 yazd\u0131qlar\u0131ndan b\u0259hs edirdi. Hamletin m\u0259n\u015f\u0259yini t\u0259dqiq edirdi. Norve\u00e7 t\u0259nqid\u00e7isi naturalist Brandesd\u0259n H\u00fcqoya q\u0259d\u0259r ham\u0131n\u0131n, h\u0259tta ilahiyyat\u00e7\u0131lar\u0131n, h\u00fcquq\u015f\u00fcnaslar\u0131n, asketl\u0259rin g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, \u015eekspirl\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259nb\u0259l\u0259ri, yaxud &#8220;Hamlet&#8221;in qaynaqlar\u0131n\u0131 bir-bir \u00e7\u00f6z\u00fcrd\u00fc. Sakson Qrammatikin &#8220;Danlar\u0131n tarixi&#8221;, Fransua de Belforestin &#8220;Tragik tarix&#8221;, Tomas Kidin &#8220;\u0130span faci\u0259si&#8221;, Esxilin &#8220;Orest&#8221; v\u0259 b. qaynaqlara n\u0259z\u0259r yetirirdi&#8230; Amletl\u0259 Hamleti qiyasland\u0131r\u0131r, m\u0259\u015fhur yeddi monoloqu \u015f\u0259rh edirdi&#8230; &#8220;Hamlet&#8221;d\u0259ki K\u00f6lg\u0259nin m\u0259n\u015f\u0259yini Tomas Kidd\u0259, Esxilin &#8220;\u0130ranl\u0131lar&#8221;\u0131nda axtar\u0131rd\u0131. \u018frinin qatili Botvell\u0259 \u0259r\u0259 getmi\u015f Mariya St\u00fcartla Ofeliyan\u0131n ox\u015far talel\u0259rind\u0259 paralell\u0259r aray\u0131r, &#8220;Hamlet&#8221;i yaradark\u0259n \u015eekspir\u0259 Brunonun atomistik materializminin t\u0259sirind\u0259n, Montenin Sokrat\u0131 m\u00fcdafi\u0259 nitqinin Hamletin &#8220;\u00f6l\u00fcm-olum&#8221; monoloqu il\u0259 tarixi-\u0259d\u0259bi uyarl\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hs edir, Hamletin melanxolik psixolojisini deyil, daha \u00e7ox onun b\u0259dbin m\u00fchitini t\u0259dqiqat\u0131n\u0131n h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evirirdi.<\/p>\n<p>1937-ci ild\u0259 Hamlet v\u0259 t\u0259kc\u0259 &#8220;Hamlet&#8221; deyil, &#8220;\u0130lahi komediya&#8221;, &#8220;G\u00fcl\u0259n adam&#8221;, &#8220;H\u0259yat\u0131n dibind\u0259&#8221;, &#8220;Don Kixot&#8221; 18 ya\u015fl\u0131 \u018frto\u011frol \u00fc\u00e7\u00fcn bir r\u0259mz idi. V\u0259 o, Faustu, Hamleti, yaxud &#8220;deyirs\u0259n ki, k\u00fctl\u0259y\u0259 qo\u015ful, lakin m\u0259nim ruhum t\u0259kliy\u0259 uymu\u015f, m\u0259n d\u00fcnyaya nifr\u0259t edir\u0259m&#8221;, &#8211; dey\u0259 ifad\u0259 etdiyi Bayronik t\u0259nhal\u0131qlar\u0131 qara taleyinin, d\u00f6n\u00fck b\u0259xtinin yaz\u0131s\u0131na, izhar\u0131na v\u0259sil\u0259 etm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u018frto\u011frol yazmaq ist\u0259dikl\u0259rini yazma\u011fa macal tapmay\u0131b, darmacalda yazd\u0131qlar\u0131 is\u0259 \u0259fsus ki, ill\u0259r uzunu \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n diqq\u0259tind\u0259n k\u0259narda qal\u0131b. Amma qalmamal\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnki bu yar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazmalar, tamamlanmam\u0131\u015f b\u0259dii m\u0259tnl\u0259r v\u0259 t\u0259kc\u0259 b\u0259dii m\u0259tnl\u0259r deyil, \u018frto\u011frolun naturalizm, simvolizm, dadaizm bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259ri \u00f6t\u0259n \u0259srin otuzuncu ill\u0259rind\u0259ki \u0259d\u0259bi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259miz bar\u0259d\u0259 o ill\u0259rin bir s\u0131ra m\u0259\u015fhur yaz\u0131lar\u0131ndan daha ayd\u0131n t\u0259\u0259ss\u00fcrat yarada bilir. Yenilikl\u0259r\u0259 meyil ed\u0259n \u015fair idi. 18 ya\u015f\u0131 vard\u0131. \u0130lk q\u0259l\u0259m t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rini yarad\u0131r, ispan qad\u0131n\u0131n\u0131n dilind\u0259n qeyri-adi \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 layla yaz\u0131r, \u015feirl\u0259rini &#8220;qafiy\u0259siz, s\u0259rb\u0259st \u015feirl\u0259r&#8221; adland\u0131r\u0131rd\u0131. Poeziyan\u0131n \u0259n\u0259n\u0259vi q\u0259libind\u0259 deyil, h\u0259tta Cavid \u00fcslubunda da yox, \u00fcz\u00fcn\u00fc Avropaya &#8211; Uitmenl\u0259r\u0259, Verxarnlara \u00e7evirmi\u015f m\u00fc\u0259llimi Mikay\u0131l R\u0259filinin t\u0259siri il\u0259 \u015feirimizin yeni \u00fcslublu \u00f6rn\u0259kl\u0259rini yaratma\u011fa c\u0259hd edirdi. Poeziyaya \u0259n\u0259n\u0259vi olmayan, al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f intonasiya, ritm v\u0259 obrazlar silsil\u0259si il\u0259 g\u0259lirdi. 1938-ci il idi. Az\u0259rbaycanda ilk s\u0259rb\u0259st \u015feirin yaz\u0131lmas\u0131ndan 12 il ke\u00e7mi\u015fdi. V\u0259 h\u0259l\u0259 ki, Az\u0259rbaycanda s\u0259rb\u0259st \u015feir &#8220;antisosial, antimarksist ruhlu bir s\u0259n\u0259t m\u0259kt\u0259bi&#8221; hesab olunurdu. Amma h\u0259r \u015fey\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, \u018frto\u011frol \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259birinc\u0259 &#8220;qafiy\u0259siz, s\u0259rb\u0259st&#8221; \u015feirl\u0259r yazmaqda israrl\u0131yd\u0131:<\/p>\n<p><em>&#8211; Mavi geyinmi\u015f g\u00fcl\u00fcms\u0259r q\u0131z,<\/em><\/p>\n<p><em>S\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259ls\u0259n!?.<\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; Lakin&#8230; g\u00f6z\u0259llik n\u0259dir?<\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; &#8230;S\u0259nin a\u00e7\u0131q aln\u0131n\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>almas yanaqlar\u0131n\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>lal\u0259 dodaqlar\u0131n\u0131<\/em><\/p>\n<p><em>g\u00fcn\u0259\u015fin il\u0131q bus\u0259si b\u0259sl\u0259mi\u015f&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>S\u0259nin can al\u0131\u015f\u0131n\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>O cazib bax\u0131\u015f\u0131n\u0131,<\/em><\/p>\n<p><em>Uf!.. \u00fcr\u0259yim \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; Ne\u00e7in?<\/em><\/p>\n<p><em>&#8211; \u00c7\u00fcnki g\u00f6z\u0259ls\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00c7\u00fcnki s\u0259n g\u00f6z\u0259lliks\u0259n!..<\/em><\/p>\n<p><em>Ruhu utand\u0131ran varl\u0131q,<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00f6z\u0259llik yaln\u0131z s\u0259ns\u0259n&#8230;<\/em><\/p>\n<p>H\u0259m d\u0259 1939-cu ild\u0259 &#8220;D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim&#8221; essesini yaz\u0131r, bildirirdi ki, &#8220;dahi m\u00fcst\u0259qil d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si qurulu\u015f propaqandas\u0131na qap\u0131lmayanlard\u0131r. \u0130deoloji propaqanda\u00e7\u0131l\u0131q m\u00fcst\u0259qilliyi pozur&#8221;. 30-cu ill\u0259rd\u0259 is\u0259 bu c\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259rimiz, dem\u0259k olar ki, yoxdu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/4(33).jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>N\u0259 olsun ki, o ill\u0259rd\u0259 \u00e7ap olunmay\u0131b. Amma yet\u0259r ki, \u0259d\u0259bi fikrin sosrealizm m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 s\u0131x\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1937-ci ild\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda Qogensaya\u011f\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015f bel\u0259 bir m\u0259tn situasiyas\u0131 var: &#8220;M\u0259n kim\u0259m? N\u0259 etm\u0259liy\u0259m? Babam (H\u00fcseyn Cavid) bir g\u00fcn\u0259\u015f idi, y\u00fcks\u0259ldi, parlad\u0131, yarasalar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc kor etdi. Lakin dumanlar onun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131lar. Buludlar onun at\u0259\u015fli i\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 udmaq ist\u0259dil\u0259r&#8230; Patlatmaq! O m\u0259nhus karvan\u0131 patlatmaq laz\u0131md\u0131r. Top m\u0259rmil\u0259riyl\u0259 t\u0259bi\u0259tin anas\u0131 g\u00fcn\u0259\u015fi yavrusundan ay\u0131ran dumanlar s\u0259lt\u0259n\u0259tini patlatmaq. M\u0259n o at\u0259\u015fl\u0259ri simfoniya il\u0259 ifad\u0259 ed\u0259c\u0259y\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p>\u018frto\u011frol Meterlinq\u0259 istinad\u0259n, &#8220;ruhun insanda t\u0259zah\u00fcr formas\u0131 susmaqd\u0131r&#8221; &#8211; deyirdi. &#8220;\u015e\u00fcur dan\u0131\u015fmaqsa, ruh s\u00fckutdur. Susmaq \u0259sas ideyad\u0131r&#8230; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u00f6l\u00fcm yoxdur. \u00d6l\u0259nl\u0259r ba\u015fqalar\u0131n\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Ruh da budur&#8221;. 17 ya\u015f\u0131nda f\u0259ls\u0259f\u0259nin bu qatlar\u0131na n\u00fcfuz ed\u0259 bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, Bayrona istinad\u0259n, Konfutsi &#8211; &#8220;\u0130ncil&#8221;, Sokrat &#8211; M\u00fcq\u0259dd\u0259s Pavl m\u00fcqayis\u0259l\u0259rini apara bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, Dantenin C\u0259h\u0259nn\u0259mind\u0259 susmaq \u0259zab\u0131na m\u0259hkum edil\u0259nl\u0259rin fikir qat\u0131na endiyi, en\u0259 bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u018frto\u011frolun 1938-ci ild\u0259 xaosa d\u00fc\u00e7ar olmu\u015f d\u00fcnyada s\u00fckutun harmoniyas\u0131n\u0131 axtarmas\u0131 t\u0259bii idi: &#8220;H\u0259yat\u0131n \u0259zab\u0131n\u0131 ilk duydu\u011fum g\u00fcnd\u0259n uzun vaxt sonra, ilk sevincli saatlar\u0131m\u0131 ya\u015fay\u0131ram. O g\u00fcn (3.VI-1937) ail\u0259mizi \u00f6yl\u0259 bir donuq s\u00fckut b\u00fcr\u00fcd\u00fc ki, o s\u00fckutun \u0259ks-s\u0259dalar\u0131 indi bel\u0259 qulaqlar\u0131mdan getm\u0259mi\u015f v\u0259 getm\u0259y\u0259c\u0259k. S\u00fckutun \u0259ks-s\u0259das\u0131 olurmu? Bu hal olmuyan bir cismin k\u00f6lg\u0259si q\u0259d\u0259r g\u00fcl\u00fcncd\u00fcr. S\u00fckutun \u0259ks-s\u0259das\u0131 yen\u0259 s\u00fckutdur. S\u0259s metal tell\u0259rin titr\u0259yi\u015fi, cisiml\u0259rin toqqu\u015fmas\u0131, hava dal\u011falar\u0131 ehtizaz\u0131 is\u0259, s\u00fckut q\u0259lb tell\u0259rinin titr\u0259m\u0259si, ger\u00e7\u0259k h\u0259yatla arzular\u0131n toqqu\u015fmas\u0131, idrak\u0131n dal\u011falanmas\u0131 dem\u0259kdir. \u018fn qorxunc s\u0259s m\u00fcxt\u0259lif elektrik q\u00fctbl\u0259rinin \u00e7axna\u015fmas\u0131 &#8211; y\u0131ld\u0131r\u0131m, u\u00e7urumlardan q\u0131j\u0131lt\u0131 il\u0259 h\u00fccum ed\u0259n \u015f\u0259lal\u0259, n\u0259riltisi il\u0259 \u0259rzi titr\u0259d\u0259n toplar\u0131n gurultusudur. Lakin i\u00e7inizd\u0259 irad\u0259nizl\u0259 hissl\u0259rinizin \u00e7axna\u015fmas\u0131n\u0131, arzular\u0131n\u0131z\u0131n h\u0259yat u\u00e7urumundan yuvarlan\u0131b, ger\u00e7\u0259klik qayalar\u0131na \u00e7\u0131rp\u0131laraq par\u00e7alanmas\u0131n\u0131, ruhunuzu ox\u015fayan g\u00f6z\u0259l bir q\u0131z\u0131n bax\u0131\u015flar\u0131ndan q\u0259lbiniz\u0259 at\u0131lan at\u0259\u015fi duyun, dinl\u0259yin! Hankisi d\u0259h\u015f\u0259tli? Hankisi sars\u0131d\u0131c\u0131? \u018fvv\u0259lki s\u0259sli hadis\u0259mi, sonrak\u0131 s\u0259ssiz vulqanm\u0131? \u018fvv\u0259lki s\u0259smi, sonrak\u0131 s\u00fckutmu? Budur s\u00fckutun hikm\u0259ti&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;\u0130blis&#8221;d\u0259 &#8220;Susmaq, o da ba\u015fqa d\u00fcrl\u00fc f\u0259ryad \/ H\u0259p b\u0259nliyim oldu, sanki b\u0259rbad&#8230;&#8221; &#8211; dey\u0259n H\u00fcseyn Cavid 1937-ci ild\u0259 susdurulandan sonra o\u011flu \u018frto\u011frol &#8220;S\u00fckutun harmoniyas\u0131&#8221;n\u0131 yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcr v\u0259 onu bel\u0259 bir gizli imza il\u0259 i\u015far\u0259l\u0259yirdi: &#8220;TO\u018fC&#8221;. Y\u0259ni T\u00fcrk O\u011flu \u018frto\u011frol Cavid t\u00fcrk ruhunun semiotik harmoniyas\u0131 Az\u0259rbaycanda bu \u015f\u0259kild\u0259 qorunurdu.<\/p>\n<p>&#8220;S\u00fckutun harmoniyas\u0131&#8221;n\u0131 h\u0259m d\u0259 simfoniyala\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yirdi. Y\u0259ni b\u0259st\u0259kar ola bil\u0259rdi. 1940-c\u0131 ild\u0259 Pedaqoji \u0130nstitutun dil v\u0259 \u0259d\u0259biyyat fak\u00fclt\u0259sini f\u0259rql\u0259nm\u0259 diplomu il\u0259 bitir\u0259n \u018frto\u011frol 1940-42-ci ill\u0259rd\u0259 konservatoriyada t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131. \u00dczeyir b\u0259yin t\u0259l\u0259b\u0259si olmu\u015fdu&#8230; Not v\u0259r\u0259ql\u0259rin\u0259 bax\u0131ram. Bu h\u0259y\u0259canl\u0131 v\u0259 t\u0259l\u0259sk\u0259n d\u0259st-x\u0259tt onunkudur. \u00c7ox \u015fey yar\u0131m\u00e7\u0131qd\u0131r. &#8220;B\u00f6y\u00fck simfonik orkestrin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 lirik-dramatik tenor s\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn romans-kapri\u00e7\u00e7io&#8221; da, piano \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;Serenada&#8221; da, &#8220;Mat\u0259m mar\u015f\u0131&#8221; da, Skripka v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn konsert, &#8220;Sonatina&#8221;&#8230; Ancaq bitkin, kamil \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 var. Nizaminin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 &#8220;Gec\u0259 x\u0259lv\u0259tc\u0259 biz\u0259 \u00e7e\u015fmi xumar g\u0259lmi\u015f idi&#8221;, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n &#8220;Bir m\u0259n idim, bir s\u0259n idin&#8221; \u015feirin\u0259, K\u0259min\u0259nin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 &#8220;Leylan\u0131n v\u0259sfi&#8221;, Tahir Rasizad\u0259nin \u015feirin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;S\u0259ninl\u0259 olayd\u0131m&#8221; romanslar\u0131, Nigar R\u0259fib\u0259ylinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 &#8220;E\u015fq olsun&#8221; mahn\u0131s\u0131&#8230; \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yova ithaf etdiyi &#8220;9 variasiya&#8221;n\u0131 yarad\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n psixoloji (v\u0259 sosial) durumunun fonunda dinl\u0259m\u0259k \u0259zabverici olsa da, variasiyalar k\u00fcsk\u00fcn v\u0259 qaranl\u0131q deyil. &#8220;9 variasiya&#8221; dinl\u0259yicisini k\u0259d\u0259rl\u0259nm\u0259y\u0259 qoymur&#8230; 30-cu ill\u0259rin sonunda onun \u00fcr\u0259yind\u0259n romantik m\u00f6vzularda \u0259s\u0259rl\u0259r: &#8220;\u0130blis&#8221; vokal-uvert\u00fcra-kantatas\u0131, Cavidin eyni adl\u0131 \u0259s\u0259ri \u0259sas\u0131nda &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; operas\u0131 yaratmaq ke\u00e7irdi&#8230; &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221;\u0131n birinci p\u0259rd\u0259sinin librettosunu da yazm\u0131\u015fd\u0131. Nigar R\u0259fib\u0259ylinin &#8220;M\u0259hs\u0259ti&#8221; poemas\u0131 \u0259sas\u0131nda opera b\u0259st\u0259l\u0259m\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/5(23).jpg\" alt=\"\" \/>\u018frto\u011frolun yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 da, b\u0259st\u0259karl\u0131\u011f\u0131 da bir-biril\u0259 \u0259laq\u0259li, bir-birind\u0259n ayr\u0131lmazd\u0131r. Avropa v\u0259 rus b\u0259st\u0259karlar\u0131n\u0131n &#8211; \u015eopenin, Motsart\u0131n, Raxmaninovun, Rimski-Korsakovun&#8230; romans m\u0259tnl\u0259rinin ekviritmik t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rini ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdir\u0259n \u018frto\u011frola g\u00f6r\u0259 &#8220;tekstin m\u0259zmunu Az\u0259rbaycan stilin\u0259&#8221; uymal\u0131yd\u0131, &#8220;fiqurasiyalar deyil, h\u0259r hecaya bir not d\u00fc\u015fm\u0259si m\u00fcnasib&#8221; idi v\u0259 s. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eopenin &#8220;Arzu&#8221; romans\u0131n\u0131n m\u0259tnini 21 ya\u015fl\u0131 \u018frto\u011frol bel\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdi:<\/p>\n<p><em>Daima parlayan g\u00fcn\u0259\u015f olsam m\u0259n,<\/em><\/p>\n<p><em>Yaln\u0131z s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn parlaram h\u0259m\u0259n.<\/em><\/p>\n<p><em>O zaman me\u015f\u0259l\u0259r unudulacaq,<\/em><\/p>\n<p><em>Yaddan \u00e7\u0131xacaq, ancaq&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130zl\u0259r\u0259m s\u0259ni, sevgilim, p\u0259nc\u0259r\u0259nd\u0259n<\/em><\/p>\n<p><em>S\u0259nin\u00e7in parlay\u0131b, g\u00fcl\u00fcms\u0259r\u0259m m\u0259n.<\/em><\/p>\n<p>Amma biz onda da indiki kimiydik. \u018frto\u011frol fiziki v\u0259 el\u0259 m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan da s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131qdan sonra onun t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi not yaz\u0131lar\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7inin imzas\u0131 unudularaq n\u0259\u015fr olunub: \u015eubertin &#8220;Orqan\u00e7\u0131&#8221;, Motsart\u0131n &#8220;Be\u015fik n\u0259\u011fm\u0259si&#8221;, \u015etrausun &#8220;Bahar n\u0259\u011fm\u0259si&#8221;, Ky\u00fcinin &#8220;Toxundum g\u00fcl\u0259&#8221;, Rimski-Korsakovun &#8220;Hindli qona\u011f\u0131n n\u0259\u011fm\u0259si&#8221;, Cordaninin &#8220;Ey sevgilim&#8221;, Raxmaninovun &#8220;Yas\u0259m\u0259n&#8221;, Qre\u00e7aninovun &#8220;Layla&#8221; v\u0259 dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259rin n\u0259\u015fri zaman\u0131 onlar\u0131n m\u0259tnini Az\u0259rbaycan dilin\u0259 \u00e7evir\u0259n \u018frto\u011frolun ad\u0131 bil\u0259r\u0259kd\u0259n unudulub.<\/p>\n<p>\u018frto\u011frol bar\u0259d\u0259 ilk yaz\u0131da &#8211; Anar\u0131n &#8220;B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131n s\u0259n\u0259tkar o\u011flu&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 Fikr\u0259t \u018fmirovun bel\u0259 fikirl\u0259ri var: &#8220;Q\u0259ti \u0259min\u0259m, qalsayd\u0131 musiqimizin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli xadiml\u0259rind\u0259n biri olacaqd\u0131. H\u0259m istedadl\u0131 b\u0259st\u0259kar kimi, h\u0259m d\u0259 \u00e7ox ciddi musiqi\u015f\u00fcnas alim kimi musiqi h\u0259yat\u0131m\u0131za \u00e7ox \u015fey ver\u0259 bil\u0259rdi&#8221;.<\/p>\n<p>V\u0259 t\u0259kc\u0259 bunlar deyil. Musiqi Elmi T\u0259dqiqat Kabinetinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 \u018frto\u011frol burda \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0259llid\u0259n art\u0131q folklor n\u00fcmun\u0259sin\u0259 elmi r\u0259y yaz\u0131b, el s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n\u0131n dilind\u0259n yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00e7oxlu \u015feir n\u00fcmun\u0259si var, not yaz\u0131s\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 xalq musiqi \u00f6rn\u0259kl\u0259ri yet\u0259rinc\u0259dir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/6(15).jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>M\u0259n onun yazmaq ist\u0259diyi &#8220;Ciman&#8221; povestinin da\u011f\u0131n\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259rini bir araya g\u0259tirib, \u0259s\u0259rin b\u00fct\u00f6v\u00fcn\u00fc, tam\u0131n\u0131 oxumaq ist\u0259yirdim. Yaz\u0131l\u0131\u015f qaydas\u0131 f\u0259rqliydi, r\u0259sm kimi, b\u0259z\u0259n kalliqram \u015f\u0259klind\u0259, eskiz kimi v\u0259 da\u011f\u0131n\u0131q. Yar\u0131m\u00e7\u0131q \u0259lyazma bir az da palimsest t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flay\u0131rd\u0131. Oxuduqca ortaya bel\u0259 bir m\u0259tn \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131: &#8220;N\u0259 soyuq m\u0259nz\u0259r\u0259: g\u00fcn\u0259\u015fin son \u015f\u00fcalar\u0131 il\u0259 s\u00f6n\u0259n s\u0259ma, m\u00fclayim s\u0259rinlik, m\u0259\u011frur a\u011faclar, m\u0131\u015f\u0131l-m\u0131\u015f\u0131l uyuyan yarpaqlar, m\u0259zarl\u0131q &#8211; \u00f6l\u00fcl\u0259r v\u0259t\u0259ni&#8221;. \u018frto\u011frol yar\u0131m\u00e7\u0131q yaz\u0131n\u0131n &#8211; &#8220;Ciman&#8221;\u0131n \u0259sas\u0131nda &#8220;Ciman&#8221; baleti yaratmaq ist\u0259yib. Onun da librettosu yar\u0131m\u00e7\u0131qd\u0131r&#8230; \u0130lk s\u0259hif\u0259l\u0259ri eskiz hal\u0131nda olan &#8220;Professorun ail\u0259si&#8221; kinossenaridir v\u0259 o da yar\u0131m\u00e7\u0131qd\u0131r. &#8220;Bir epizod&#8221;, &#8220;R\u0259qs&#8221;, &#8220;V\u0259r\u0259mli q\u0131z&#8221;, &#8220;S\u0259ns\u0259n, s\u0259n&#8221; b\u0259lk\u0259 d\u0259, avtobioqrafik bir roman\u0131n par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Burda &#8220;K\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 intihar&#8221; s\u0259hif\u0259si d\u0259 olacaqm\u0131\u015f, &#8220;sevgilisi il\u0259 bir kamerada&#8221; olan m\u0259hbus obraz\u0131 da yarad\u0131lacaqm\u0131\u015f, \u0259s\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 qeydl\u0259rin aras\u0131nda &#8220;ac anan\u0131n balas\u0131n\u0131 bi\u015firm\u0259si&#8221; s\u0259hn\u0259si d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub&#8230; Yaz\u0131lacaq n\u0259 \u0259s\u0259rdis\u0259 burda &#8220;\u0259b\u0259di ruhi sevgi deyil, ani bir h\u0259zz m\u0259qs\u0259dil\u0259 qollar, bacaqlar, d\u00f6\u015fl\u0259r s\u0131x\u0131laraq bir-birin\u0259 qovu\u015fur&#8221;, &#8220;XX \u0259sr m\u0259d\u0259niyy\u0259ti&#8221; &#8220;V&#8221;-ni aldad\u0131r. S\u0259kid\u0259ki dil\u0259n\u00e7i \u00e7ocuqdur. Yar\u0131m\u00e7\u0131q v\u0259 da\u011f\u0131n\u0131q \u0259lyazmadak\u0131 &#8220;s\u0259rs\u0259m kor bu b\u00f6y\u00fck d\u00fcnyaya t\u0259k g\u00f6zl\u0259 bax\u0131r&#8221;. &#8220;Piano\u00e7u s\u0259fil yetimxanaya g\u0259lir&#8221;&#8230; Personajlardan biri &#8220;sanki bil\u0259kl\u0259rimi bir z\u0259h\u0259rli madd\u0259 de\u015fir, \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir yer axtar\u0131r&#8221; &#8211; deyir, &#8220;donuq qarl\u0131 bir gec\u0259d\u0259 soyuq ay \u00f6lm\u00fc\u015f v\u0259 k\u0259f\u0259n\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f t\u0259bi\u0259t\u0259 a\u011flayan d\u0259niz\u0259 g\u00fcl\u00fcr&#8221; v\u0259 &#8220;g\u00fcn\u0259\u015f h\u0259r \u015fey\u0259 can verirk\u0259n canlar g\u0259mir\u0259n v\u0259r\u0259m mikroblar\u0131na da can verir&#8221;. \u018fs\u0259rd\u0259 &#8220;simvolika&#8221; da var: &#8220;x\u0259st\u0259 q\u0131z g\u00fcn\u0259\u015fi sevir, dumanl\u0131 h\u0259yata nifr\u0259t edir&#8221;. \u018fs\u0259rd\u0259ki obrazlardan biri D\u0259li q\u0131zd\u0131r, dig\u0259ri Yaz\u0131\u00e7\u0131d\u0131r (&#8220;- M\u00f6ht\u0259r\u0259m yaz\u0131\u00e7\u0131, masan\u0131zdak\u0131 g\u00fczg\u00fc n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr?&#8221;) v\u0259 s&#8230;<\/p>\n<p>D\u00fcnyaya r\u0259ssam g\u00f6z\u00fcyl\u0259 baxan \u018frto\u011frol burada da &#8211; \u00e7\u0259kdiyi r\u0259sml\u0259rd\u0259 d\u0259 yar\u0131da qal\u0131b. Baxmayaraq ki, bu t\u0259svirl\u0259r, bu epizodik cizgil\u0259r, s\u0259rt v\u0259 d\u0259qiq \u015ftrixl\u0259r onun b\u00f6y\u00fck r\u0259ssam g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n soraq verir. \u00c7\u0259kdiyi &#8220;Me\u015f\u0259 orkestri&#8221;, \u0259slind\u0259, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 c\u0259miyy\u0259tin t\u0259sviridir. &#8220;Q\u0131z\u0131l g\u00fcl&#8221;l\u0259ri h\u00fcznl\u00fcd\u00fcr. \u015eekspirin, Bethovenin, H\u00fcseyn Cavidin&#8230; portretl\u0259rini yarad\u0131b. Abbas Mirz\u0259 \u015e\u0259rifzad\u0259ni \u015eeyx S\u0259nan v\u0259 \u0130blis obrazlar\u0131nda \u00e7\u0259kib.\u00a0<strong>&#8220;<\/strong>A\u011flayan u\u015faq<strong>&#8220;<\/strong>\u00a0adl\u0131 bir r\u0259smi d\u0259 var. &#8220;A\u011flayan u\u015faq&#8221;\u0131n hal\u0131n\u0131, ovqat\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n bu c\u00fcml\u0259 d\u0259 onundur: &#8220;H\u0259yat a\u011flamaq q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir&#8221;.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/7(7).jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Ya\u015fasayd\u0131, ya\u015fama\u011fa imkan vers\u0259ydil\u0259r, fikir tariximiz ikinci, b\u0259lk\u0259, daha parlaq bir Cavidl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259c\u0259kdi&#8230; \u015eairdi, nasirdi, r\u0259ssamd\u0131, b\u0259st\u0259kard\u0131, folklor\u00e7uydu, pedaqoqdu, dramaturqdu, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasd\u0131, dil\u00e7iydi, kinossenaril\u0259r yazmaq ist\u0259yirdi&#8230; \u015eahmata meyil edirdi. Riyaziyyat\u00e7\u0131 f\u0259hmi vard\u0131. Amma 24 ya\u015f\u0131 tamam olmad\u0131. \u00c7\u0131rp\u0131nd\u0131. \u0130stedad\u0131n\u0131n \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259, duy\u011fular\u0131n\u0131n p\u0259rvazlanmas\u0131na macal tapmad\u0131. N\u0259 yazd\u0131sa, yar\u0131da qald\u0131. He\u00e7 n\u0259yi sona \u00e7atd\u0131ra bilm\u0259di.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Adam\u0131n ki, taleyi d\u00f6nd\u00fc, h\u0259rt\u0259r\u0259fli d\u00f6n\u00fcr&#8221;.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"news_in_gallery\" class=\"news_in_gallery mt-site\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/strong><\/span><\/div>\n<div class=\"news_in_gallery mt-site\">\n<div class=\"links link-tag\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan.media &#8220;S\u00f6zl\u00fc adam&#8221; rubrikas\u0131nda alim Az\u0259r Turan\u0131n\u00a0 &#8220;\u018frto\u011frol Cavid &#8211; \u00f6l\u00fcm\u0259 t\u0259rk edil\u0259n&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir. &nbsp; \u015e\u0259kil 1943-c\u00fc ild\u0259 \u00e7\u0259kilib. Buna \u015f\u0259kil dem\u0259k olarsa&#8230; Tabutdak\u0131 \u018frto\u011frol Caviddir. Bir az&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":53102,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,1],"tags":[],"class_list":["post-53101","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53101"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53104,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53101\/revisions\/53104"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/53102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}