{"id":52724,"date":"2025-09-17T11:06:44","date_gmt":"2025-09-17T07:06:44","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=52724"},"modified":"2025-09-17T11:16:05","modified_gmt":"2025-09-17T07:16:05","slug":"opera-s%c9%99n%c9%99timizin-muk%c9%99mm%c9%99l-abid%c9%99si-fuad-bil%c9%99suvarli-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=52724","title":{"rendered":"Opera s\u0259n\u0259timizin\u00a0m\u00fck\u0259mm\u0259l abid\u0259si&#8230; &#8211; Fuad Bil\u0259suvarl\u0131 yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\"><em>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli -140\u00a0<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n<div class=\"adn ads\" data-message-id=\"#msg-a:r8444321912651997595\" data-legacy-message-id=\"199567bb5a95f728\">\n<div class=\"gs\">\n<div class=\"\">\n<div id=\":18e\" class=\"ii gt\">\n<div id=\":18d\" class=\"a3s aiL \">\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycan musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin xidm\u0259tl\u0259ri \u0259v\u0259zsizdir.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcurlu h\u0259yat\u0131n\u0131 bu s\u0259n\u0259tin inki\u015faf\u0131na h\u0259sr etmi\u015f bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t musiqi \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fulmu\u015fdu.Onun yaratd\u0131\u011f\u0131 musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcnd\u0259n-ki\u00e7ikliyind\u0259n, janr\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq ilk andan \u00fcr\u0259kl\u0259ri f\u0259th edir, dill\u0259r \u0259zb\u0259rin\u0259 \u00e7evirilir, d\u00fcnyan\u0131 dola\u015f\u0131rd\u0131. Bu \u00dczeyir b\u0259y s\u0259n\u0259tinin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc idi.\u00dczeyir b\u0259y bir Az\u0259rbaycan ziyal\u0131s\u0131 kimi t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fc musiqi \u015fedevrl\u0259ri yaratm\u0131rd\u0131. O, h\u0259m d\u0259 musiqi istedad\u0131 olan g\u0259ncl\u0259rin \u0259lind\u0259n tutur, onlara yol g\u00f6st\u0259rir, maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi k\u00f6m\u0259kliyini \u0259sirg\u0259mirdi.Adi k\u0259nd mirz\u0259sinin o\u011flu olan \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yli musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin simas\u0131 idi. Yaratmaq e\u015fqi he\u00e7 zaman s\u00f6nm\u0259y\u0259n, daim qaynay\u0131b-co\u015fan \u00dczeyir b\u0259y h\u0259r bir \u0259s\u0259ri il\u0259 milyon-milyon \u00fcr\u0259kl\u0259ri f\u0259th edirdi.\u00dczeyir b\u0259yin ad\u0131 musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tariximiz\u0259 \u0259b\u0259di yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz, bu b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259t adam\u0131n\u0131n g\u0259rgin \u0259m\u0259yi, inadl\u0131 axtar\u0131\u015flar\u0131, \u0259n \u0259sas\u0131 s\u0259n\u0259t yan\u011f\u0131s\u0131 \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycanda\u00a0opera\u00a0s\u0259n\u0259tinin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan \u015fairi M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin &#8221; Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; \u0259s\u0259rinin motivl\u0259ri \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f bu\u00a0opera\u00a0 b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da do\u011furmu\u015f, \u00dczeyir b\u0259y\u0259 sonsuz \u015f\u00f6hr\u0259t qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259 az, n\u0259 \u00e7ox d\u00fcz 117 il \u0259vv\u0259l 1908 &#8211; ci ild\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 qoyulmu\u015f bu klassik sevgi operas\u0131 indi d\u0259\u00a0opera\u00a0s\u0259hn\u0259mizin b\u0259z\u0259yidir.<\/p>\n<p>Opera\u00a0\u00e7\u0259tin musiqi janr\u0131d\u0131r. H\u0259r b\u0259st\u0259kar bu janrda \u00f6z bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoxlama\u011fa c\u00fcr\u0259t etmir. \u00dczeyir b\u0259yin istedad\u0131 is\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 qadir idi. \u00c7\u00fcnki, o, musiqi \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fulmu\u015fdu.<br \/>\nT\u0259biidir ki, indi\u00a0opera\u00a0yazmaq, tama\u015faya qoymaq b\u0259lk\u0259 d\u0259, o q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin deyil. T\u0259ki musiqi istedad\u0131n olsun. Amma o d\u00f6vr\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri tamam ba\u015fqa idi. V\u0259 \u00dczeyir b\u0259y kimi s\u0259n\u0259t e\u015fqi il\u0259 yanan adamlar\u0131n m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri ondan ibar\u0259tdir ki, onlar usanm\u0131rd\u0131lar, \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n qorxmurdular.<\/p>\n<p>\u00dczeyir b\u0259y &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; \u0259s\u0259ri il\u0259 \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil edilmi\u015f tama\u015fa il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Maraql\u0131d\u0131r ki, \u00dczeyir b\u0259y onda c\u0259mi 13 ya\u015f\u0131nda imi\u015f v\u0259 tama\u015fada o\u011flanlar xorunda oxuyurmu\u015f.<br \/>\nM\u0259cnun rolunu s\u0259hn\u0259 f\u0259daisi H\u00fcseynqulu Sarabski oynay\u0131rm\u0131\u015f. N\u0259 q\u0259d\u0259r primitiv \u015f\u0259kild\u0259 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259ls\u0259 d\u0259, tama\u015fa maraqla qar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dczeyir b\u0259yin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu m\u00f6vzuda\u00a0opera\u00a0yazma\u011f\u0131 q\u0259rarla\u015fd\u0131rmas\u0131 da, bu tama\u015fadan sonra yaran\u0131r.<br \/>\nO vaxt n\u0259 g\u00fccl\u00fc teatr truppas\u0131 vard\u0131, n\u0259 m\u00fcnasib s\u0259hn\u0259 &#8211; mizan, n\u0259 d\u0259 \u015f\u0259rait. M\u00fcxt\u0259lif t\u0259zyiql\u0259r is\u0259 ba\u015fdan a\u015f\u0131rd\u0131. Amma yaratmaq h\u0259v\u0259si azalm\u0131rd\u0131. \u018fn b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlik is\u0259 ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259 idi: Qad\u0131n rolunun ifa\u00e7\u0131s\u0131\u00a0 O ill\u0259rd\u0259 hans\u0131sa bir qad\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131 a\u011f\u0131lag\u0259lm\u0259z bir hadis\u0259 idi.<\/p>\n<p>B\u0259s Leyli rolunu kimi oynas\u0131n?! Ax\u0131, \u0259sas personajlardan biri d\u0259 Leylidir. Ona da \u0259lac tap\u0131l\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, \u00dczeyir b\u0259yin, H\u00fcseynqulu Sarabskinin bir n\u00f6v inadkarl\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259.<br \/>\n\u0130lk opera\u00a0tama\u015fas\u0131 1908 &#8211; ci ild\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yev teatr\u0131nda ba\u015f tutanda uzun axtar\u0131\u015flardan sonra tap\u0131lm\u0131\u015f a\u015fpaz k\u00f6m\u0259k\u00e7isi \u018fbd\u00fcrr\u0259hman F\u0259r\u0259cov adl\u0131 birisi operada Leyli rolunu ifa etm\u0259y\u0259 raz\u0131l\u0131q verir. Ancaq bir \u015f\u0259rtl\u0259 ki, onun ad\u0131, kimliyi bilinm\u0259sin.<\/p>\n<p>Bel\u0259c\u0259 minbir \u00e7\u0259tinlikd\u0259n sonra\u00a0opera\u00a0s\u0259hn\u0259mizin t\u0259m\u0259li qoyulur v\u0259 h\u0259min il, h\u0259min g\u00fcn tariximiz\u0259 \u00e7evirilir. Daha maraql\u0131 faktla diqq\u0259ti \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \u0130lk opera\u00a0tama\u015fas\u0131na \u018fbdurr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev dirijorluq \u00dczeyir b\u0259y \u00f6z\u00fc is\u0259 orkestrd\u0259 skripka partiyas\u0131n\u0131 ifa edirmi\u015f.<\/p>\n<p>H\u00fcseynqulu Sarabskinin bu bar\u0259d\u0259 xatir\u0259l\u0259ri \u00e7ox t\u0259sirlidir: \u0130lk tama\u015fa o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan ke\u00e7m\u0259yib. Onsuz da problem i\u00e7ind\u0259 olan ilk tama\u015fada daha a\u011f\u0131lag\u0259lm\u0259z bir problem ortaya \u00e7\u0131x\u0131b.<br \/>\nMusiqi\u00e7il\u0259r aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 yaran\u0131b.<br \/>\nN\u0259tic\u0259d\u0259 onlardan he\u00e7 biri ilk\u00a0opera\u00a0tama\u015fas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259yib.<\/p>\n<p>T\u0259kc\u0259 misilsiz tar ustam\u0131z Qurban Pirimovdan ba\u015fqa. Tama\u015fa ba\u015f tutub, \u00f6z\u00fc d\u0259 u\u011furla.<br \/>\nH\u00fcseynqulu Sarabski xatir\u0259l\u0259rind\u0259 qeyd edir ki,\u00a0 ilk tama\u015faya bilet tap\u0131lmayanda camaat zorla teatr binas\u0131na girmi\u015fdi. Tama\u015fadan sonra H.Sarabskini &#8220;M\u0259cnun&#8221; dey\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rm\u0131\u015flar&#8230;<\/p>\n<p>S\u0259n\u0259tsev\u0259r xalq\u0131m\u0131z bu g\u00fcn\u00fc,\u00a0opera\u00a0s\u0259n\u0259tinin t\u0259m\u0259linin qoyulmas\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u00e7oxdan g\u00f6zl\u0259yirdi. Xalq\u0131n bu arzusunu \u00fcr\u0259yi daim \u00f6z xalq\u0131 il\u0259 d\u00f6y\u00fcn\u0259n \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yov ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdi.<\/p>\n<p>\u0130lk operam\u0131z o q\u0259d\u0259r \u015f\u00f6hr\u0259t v\u0259 n\u00fcfuz qazanm\u0131\u015fd\u0131 ki, d\u00fcz ard\u0131c\u0131l olaraq 30 il h\u0259r m\u00f6vs\u00fcm repertuardan d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fdi. El\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 \u00e7ox populyard\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259ylinin yaratd\u0131\u011f\u0131 bu misilsiz s\u0259n\u0259t incisi b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilk operas\u0131d\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, &#8220;Leyli v\u0259\u00a0 M\u0259cnun&#8221; operas\u0131\u00a0 YUNESKO -nun x\u00fcsusi tarixl\u0259r siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>D\u00fcz bir \u0259srd\u0259n \u00e7oxdur ki, \u0259fsan\u0259vi m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u00f6vzusunda yaranm\u0131\u015f bu\u00a0opera\u00a0m\u00fcxt\u0259lif qurulu\u015flarda tama\u015faya qoyulur, h\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 sevilir, alq\u0131\u015flan\u0131r. S\u0259hn\u0259d\u0259 M\u0259cnun, Leyli obrazlar\u0131n\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck u\u011furla yaratm\u0131\u015f onlarca s\u0259n\u0259tkarlar n\u0259sli yeti\u015fmi\u015fdir.<br \/>\nOpera\u00a0s\u0259hn\u0259mizin \u0259b\u0259di tama\u015fas\u0131 &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z d\u0259y\u0259rini qoruyur.<br \/>\nB\u0259li, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli s\u0259n\u0259ti \u00f6lm\u0259zdir.<\/p>\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u00fc\u0259llif: Fuad B\u0130L\u018fSUVARLI<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>AYB v\u0259 AJB \u00fczv\u00fc,<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Prezident m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131,<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"yj6qo\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u0259nb\u0259: Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/strong><\/span><\/div>\n<div class=\"adL\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"WhmR8e\" data-hash=\"0\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"ajx\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"gA gt acV\">\n<div class=\"gB xu\">\n<div class=\"mVCoBd\"><\/div>\n<div class=\"ip iq\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli -140\u00a0 Az\u0259rbaycan musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin xidm\u0259tl\u0259ri \u0259v\u0259zsizdir. B\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcurlu h\u0259yat\u0131n\u0131 bu s\u0259n\u0259tin inki\u015faf\u0131na h\u0259sr etmi\u015f bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t musiqi \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fulmu\u015fdu.Onun yaratd\u0131\u011f\u0131 musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcnd\u0259n-ki\u00e7ikliyind\u0259n, janr\u0131ndan&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":52725,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,57],"tags":[],"class_list":["post-52724","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52724"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52727,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52724\/revisions\/52727"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/52725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}