{"id":51744,"date":"2026-01-14T20:15:20","date_gmt":"2026-01-14T16:15:20","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=51744"},"modified":"2026-01-14T20:15:19","modified_gmt":"2026-01-14T16:15:19","slug":"movlana-k%c9%99lamlarinin-isiginda-fuad-bil%c9%99suvarli-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=51744","title":{"rendered":"M\u00f6vlana k\u0259lamlar\u0131n\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda&#8230; &#8211; Fuad Bil\u0259suvarl\u0131 yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-67046 aligncenter\" src=\"https:\/\/azerbaycan.media\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/whatsapp-gorsel-2025-05-21-saat-10_35_11_0bc064a6.jpg\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"278\" \/><\/p>\n<p>M\u00f6vlanan\u0131n hikm\u0259tli k\u0259lamlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 ruhumu titr\u0259dir. Bak\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rinin s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc axar\u0131nda, yol q\u0131ra\u011f\u0131nda onun kitab\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m an, el\u0259 bil ki, q\u0259dim bir sirrin a\u011f\u0131r, sol\u011fun nax\u0131\u015flarla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f qap\u0131s\u0131 aralan\u0131rd\u0131.<br \/>\nOnun s\u00f6zl\u0259ri insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 anlama\u011fa k\u00f6m\u0259k edir, q\u0259lbimizin sar\u0131 simin\u0259 toxunur, iliyimiz\u0259 q\u0259d\u0259r hopur v\u0259 bizi \u00f6z\u00fcm\u00fczl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyur.<\/p>\n<p>M\u00f6vlana yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olduqda, onun s\u00f6zl\u0259rinin cazib\u0259si s\u0259ni sanki ba\u015fqa bir al\u0259m\u0259 apar\u0131r. H\u0259r s\u0259hif\u0259 yeni bir h\u0259qiq\u0259ti a\u00e7\u0131r, h\u0259r k\u0259lam ruhunun d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 enir. Onun hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259ri insan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 ah\u0259nr\u00fcba kimi \u00e7\u0259kir, sanki ruhundak\u0131 s\u0259siz suallara cavab verir.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, bel\u0259 bir k\u0259lam\u0131nda insan\u0131n z\u0259nginliyini tamam ba\u015fqa bir \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir:<br \/>\n&#8220;Kas\u0131bam dey\u0259 n\u0259 \u00fcz\u00fcl\u00fcrs\u0259n! A\u011fl\u0131n ba\u015f\u0131nda v\u0259 d\u0259st\u0259ksiz ayaq \u00fcst\u0259 dura bilirs\u0259ns\u0259, \u0259n z\u0259ngin qul s\u0259ns\u0259n. Bilmirs\u0259nmi?&#8221;<\/p>\n<p>M\u00f6vlana deyir ki, insan ruh\u0259n g\u00fcmrah v\u0259 a\u011fl\u0131 ayd\u0131n olduqda, art\u0131q z\u0259ngindir. \u00c7ar\u0259sizliyin da\u015f\u0131n\u0131 atmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, \u00e7\u00fcnki Allah ona iki g\u00f6z, iki \u0259l, iki ayaq v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n bir beyin verib. M\u00fcbariz\u0259 aparmaq, \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 sin\u0259 g\u0259rm\u0259k, h\u0259yat\u0131n s\u0131naqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259k\u2014b\u00fct\u00fcn bunlar insan\u0131 yetkinl\u0259\u015fdir\u0259n yoldur. Yax\u015f\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u015f\u00fck\u00fcr etm\u0259yi, \u00e7\u0259tin g\u00fcnl\u0259rd\u0259 is\u0259 s\u0259br etm\u0259yi \u00f6yr\u0259nm\u0259k\u2014bax, h\u0259qiqi imtahan budur!<\/p>\n<p>M\u00f6vlana k\u0259lamlar\u0131nda insan\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131nmama\u011fa, g\u00fccl\u00fc olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. O deyir ki, h\u0259yatda bizi sars\u0131dan a\u011fr\u0131lar, \u0259slind\u0259, ruhumuzu b\u0259rkitm\u0259y\u0259 xidm\u0259t edir. \u00c7\u0259tinlikl\u0259r bizi s\u0131namaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00f6y\u00fctm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn var.<br \/>\nOnun s\u00f6zl\u0259rind\u0259 d\u0259rin bir hikm\u0259t gizl\u0259nib\u2014sanki zaman\u0131n s\u0131naqlar\u0131na tab g\u0259tir\u0259n bir h\u0259qiq\u0259t.<br \/>\n&#8220;S\u0259br el\u0259, \u00e7\u00fcnki h\u0259r a\u011fr\u0131 bir d\u0259rmand\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r zirv\u0259l\u0259ri f\u0259th etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, b\u00f6y\u00fck m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 \u00e7atmaq arzusundasan, ilk add\u0131m s\u0259brd\u0259n ba\u015flay\u0131r. S\u0259brsiz insan\u0131n yolu natamam qal\u0131r, arzular\u0131 is\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q. M\u00f6vlana deyir ki, u\u011furun n\u0259rdivan\u0131 s\u0259brdir\u2014zirv\u0259y\u0259 yaln\u0131z bu pill\u0259l\u0259rl\u0259 qalxmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131n yollar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fcz v\u0259 hamar olmur. Eni\u015fli-yoxu\u015flu yollarda insan \u00e7ox mane\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir, s\u0131n\u0131r, amma g\u00fccl\u0259nir. M\u0259n d\u0259 h\u0259r \u00e7\u0259tinlikl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fanda M\u00f6vlanan\u0131n bu k\u0259lam\u0131n\u0131 yad\u0131ma sal\u0131ram:<br \/>\n&#8220;\u00c7\u0131xaca\u011f\u0131m yer\u0259 s\u0259bri n\u0259rdivan edir\u0259m.&#8221;<\/p>\n<p>Allah h\u0259r bir insan\u0131 f\u0259rqli irad\u0259 il\u0259 yarad\u0131r\u2014kimini s\u0259brli, kimini is\u0259 s\u0259brsiz. \u0130nsanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 s\u0259brin g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u0259rk etmir, \u00e7\u00fcnki o, sad\u0259c\u0259 bir g\u00f6zl\u0259m\u0259 deyil, eyni zamanda bir s\u0131naqd\u0131r. Allah s\u0259brl\u0259 b\u0259nd\u0259l\u0259rini yoxlay\u0131r, onlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc, d\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259ri s\u0259brin yaln\u0131z passiv g\u00f6zl\u0259m\u0259 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, amma \u0259slind\u0259 o, ruhumuzu formala\u015fd\u0131ran q\u00fcvv\u0259dir. S\u0259br insan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir, onu daha d\u00f6z\u00fcml\u00fc, daha q\u0259tiyy\u0259tli edir. S\u0259br insan\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011furlara haz\u0131rlay\u0131r, h\u0259r \u015feyin d\u00fcn\u0259nd\u0259n daha yax\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. M\u00f6vlana bu hikm\u0259ti bel\u0259 ifad\u0259 edir:<br \/>\n&#8220;S\u0259br insan\u0131 y\u00fcks\u0259ldir\u2014\u00e7\u00fcnki o, insan\u0131n q\u00fcvv\u0259sini s\u0131nay\u0131r, m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131na geni\u015f imkanlar yarad\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p>H\u0259r k\u0259sin h\u0259yat\u0131nda \u00e7\u0259tinlikl\u0259r var. Amma bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 yana\u015fmam\u0131z bizi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir\u2014b\u0259zil\u0259ri onlar\u0131 a\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn irad\u0259sini g\u00fccl\u0259ndirir, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 geriy\u0259 \u00e7\u0259kilir. M\u00f6vlana biz\u0259 xat\u0131rlad\u0131r ki, a\u011fr\u0131 bizi m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, bizi b\u00f6y\u00fctm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259s\u0259k, g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc tapa bilm\u0259rik. M\u00fcbariz\u0259 biz\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u0259rk etm\u0259yi, z\u0259iflikl\u0259rimizi g\u00fcc\u0259 \u00e7evirm\u0259yi \u00f6yr\u0259dir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/aia.az\/uploads\/posts\/2025-05\/download.jpg\" alt=\"\" \/>M\u00f6vlana, Nizami G\u0259nc\u0259vi v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 insan h\u0259yat\u0131n\u0131n s\u0131naqlar\u0131n\u0131, m\u00fcbariz\u0259sini v\u0259 \u0259dal\u0259tsizliyi \u00f6z \u00fcslublar\u0131nda \u0259ks etdirir.<\/p>\n<p>M\u00f6vlana insan\u0131 ruhland\u0131r\u0131r, m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ldir, s\u0259brli olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Nizami xalq\u0131n\u0131 \u0259m\u0259ksev\u0259rliy\u0259 y\u00f6n\u0259ldir, z\u0259hm\u0259tin insan\u0131 ucaltd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. F\u00fczuli is\u0259 \u201c\u015eikay\u0259tnam\u0259\u201dd\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 susmayan bir s\u0259s\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259r M\u00f6vlana, ist\u0259r Nizami, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 F\u00fczuli\u2014h\u0259r biri \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 insan\u0131 m\u00fcbarizliy\u0259 s\u0259sl\u0259yir, d\u00f6z\u00fcml\u00fc olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. M\u00f6vlana insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini sars\u0131dan hikm\u0259tli k\u0259lamlarla ruhu oyad\u0131r, Nizami z\u0259hm\u0259tke\u015fliyi t\u0259r\u0259nn\u00fcm edir, F\u00fczuli is\u0259 c\u0259miyy\u0259tin qaranl\u0131q t\u0259r\u0259fl\u0259rini if\u015fa edir.<\/p>\n<p>S\u0259br, z\u0259hm\u0259t, m\u00fcbariz\u0259\u2014bu \u00fc\u00e7 dahinin f\u0259ls\u0259f\u0259sinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan \u0259sas s\u00fctunlard\u0131r. M\u00f6vlana deyir ki, s\u0259br insan\u0131 y\u00fcks\u0259ldir. Nizami &#8220;K\u0259rpick\u0259s\u0259n qoca il\u0259 cavan&#8221; hekay\u0259tind\u0259 z\u0259hm\u0259tin insan\u0131 ucaltd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. F\u00fczuli is\u0259 &#8220;\u015eikay\u0259tnam\u0259&#8221;d\u0259 s\u0259brin v\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc poetik \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir.<\/p>\n<p>M\u00f6vlana insan\u0131n daxili d\u00fcnyas\u0131na mistik bir i\u015f\u0131q g\u0259tirir, onun k\u0259lamlar\u0131 ruha hopan hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259rdir. Nizami didaktik v\u0259 hekay\u0259vi \u00fcslubu il\u0259 real h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini oxucusuna \u00e7atd\u0131r\u0131r. F\u00fczuli is\u0259 poetik ah\u0259ngd\u0259 \u00f6z zaman\u0131n\u0131n haqs\u0131zl\u0131qlar\u0131na etiraz edir.<\/p>\n<p>Bu \u00fc\u00e7 dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin yaz\u0131lar\u0131 bir-biri il\u0259 f\u0259rqli yollarla dan\u0131\u015f\u0131r\u2014M\u00f6vlana insana m\u0259n\u0259vi qida verir, Nizami z\u0259hm\u0259tin g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir, F\u00fczuli is\u0259 c\u0259miyy\u0259tin \u0259dal\u0259tsizliyini \u015fikay\u0259tl\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r. Onlar\u0131n irsi zamanlar\u0131 a\u015f\u0131r, insan ruhuna toxunur v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizd\u0259 \u0259b\u0259di ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6mr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ke\u015fm\u0259ke\u015fli yollar\u0131nda insan says\u0131z \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir. B\u0259z\u0259n o q\u0259d\u0259r s\u00fcstl\u0259\u015firik ki, sanki i\u00e7imizd\u0259ki q\u00fcvv\u0259 \u0259riyib yox olur.<br \/>\nBel\u0259 a\u011f\u0131r anlarda i\u00e7imizd\u0259ki \u00fcmid i\u015f\u0131\u011f\u0131 daim yanmal\u0131, biz is\u0259 onun s\u00f6nm\u0259sin\u0259 \u0259sla icaz\u0259 verm\u0259m\u0259liyik. M\u00f6vlana deyir:<\/p>\n<p>&#8220;Qaranl\u0131qdan qorxma, \u00e7\u00fcnki orada ulduzlar parlay\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131n \u0259n qaranl\u0131q gec\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 \u00fcmidimizi qorumaq laz\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnki yen\u0259 sabah do\u011facaq, yen\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u0259f\u0259ql\u0259rini sa\u00e7acaq, arzular\u0131m\u0131z\u0131n ard\u0131nca getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, n\u0259 q\u0259d\u0259r ki\u00e7ik olsa da, bir yol tap\u0131lacaq. \u018fslind\u0259, qaranl\u0131q ona g\u00f6r\u0259 m\u00f6vcuddur ki, ey insan, i\u015f\u0131\u011f\u0131n q\u0259drini bil\u0259s\u0259n.<\/p>\n<p>He\u00e7 bir \u0259ziyy\u0259t\u0259 baxmayaraq, h\u0259r k\u0259s g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 do\u011fru add\u0131mlamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki f\u0259dakarl\u0131q insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259inam\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r, onu daha da m\u00f6hk\u0259m bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fd\u0131r\u0131r. S\u0259bir v\u0259 q\u0259tiyy\u0259t insan\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259ki qap\u0131lar\u0131 a\u00e7an a\u00e7arlard\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259r M\u00f6vlana, ist\u0259r Nizami, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 F\u00fczuli\u2014h\u0259r biri yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcbarizlik, d\u00f6z\u00fcm, q\u00fcvv\u0259t, Allaha sevgi v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ri \u0259ks etdirir. O m\u00fcdrik babalar\u0131n k\u0259lamlar\u0131ndan g\u00fcc alaraq, h\u0259yatda n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u00fclm\u0259 m\u0259ruz qalsaq da, s\u0131nmamal\u0131, daha q\u00fcvv\u0259tli olmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u00fc\u0259llif: Fuad B\u0130L\u018fSUVARLI, AYB v\u0259 AJB \u00fczv\u00fc, Prezident m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Az\u0259rbaycan.media\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f6vlanan\u0131n hikm\u0259tli k\u0259lamlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 ruhumu titr\u0259dir. Bak\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rinin s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc axar\u0131nda, yol q\u0131ra\u011f\u0131nda onun kitab\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m an, el\u0259 bil ki, q\u0259dim bir sirrin a\u011f\u0131r, sol\u011fun nax\u0131\u015flarla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f qap\u0131s\u0131 aralan\u0131rd\u0131. Onun s\u00f6zl\u0259ri&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":67048,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,1],"tags":[],"class_list":["post-51744","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51744","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51744"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51744\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67050,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51744\/revisions\/67050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/67048"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}