{"id":50597,"date":"2025-08-27T15:22:44","date_gmt":"2025-08-27T11:22:44","guid":{"rendered":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=50597"},"modified":"2025-08-27T15:22:44","modified_gmt":"2025-08-27T11:22:44","slug":"qafqaz-turkl%c9%99ri-v%c9%99-ya-soyuq-vaqonlarin-d%c9%99hs%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/azerbaycan.media\/?p=50597","title":{"rendered":"Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259 ya soyuq vaqonlar\u0131n d\u0259h\u015f\u0259ti"},"content":{"rendered":"<article class=\"full-post-article news-article\"><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n borcu var<\/strong><strong>\u00a0&#8211;<\/strong><strong>\u00a0da\u011flar\u0131n o \u00fcz\u00fcnd\u0259ki qarda\u015flara \u0259l uzatmaq<\/strong><\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri Qafqaz t\u00fcrkl\u0259rinin \u2013 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 qara\u00e7ay-balkarlar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn taleyidir. Bu xalq\u0131n yaral\u0131 yadda\u015f\u0131n\u0131 poeziyada \u0259n parlaq ifad\u0259 ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri is\u0259 balkar \u015fairi Kays\u0131n Kuliyevdir.<\/p>\n<p>O, II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 a\u011f\u0131r yaralanaraq ordudan t\u0259rxis edilmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 balkarlar\u0131 he\u00e7 bir \u0259sas v\u0259 s\u00fcbut olmadan Qazax\u0131stan v\u0259 qism\u0259n Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn ed\u0259nd\u0259 Stalin ona s\u00fcrg\u00fcn olunmamaq imtiyaz\u0131 vers\u0259 d\u0259: \u201cXalq\u0131m hara, m\u0259n d\u0259 ora\u201d, demi\u015f v\u0259 s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta qundaqda olan q\u0131z\u0131 da yolda t\u0259l\u0259f olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Onun misralar\u0131 sad\u0259c\u0259 s\u00f6z deyil, tarixin qan yadda\u015f\u0131d\u0131r. \u201cMart qar\u0131n\u0131n qanl\u0131 g\u00f6z ya\u015flar\u0131\u201d, \u201csoyuq vaqonlar\u0131n d\u0259h\u015f\u0259ti\u201d kimi ifad\u0259l\u0259rl\u0259 Kuliyev s\u00fcrg\u00fcn ill\u0259rinin insan\u0131 sars\u0131dan m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131. O, yaz\u0131rd\u0131 ki, balkar u\u015faqlar\u0131 \u0259srl\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259, buz kimi vaqonlar\u0131n \u00fcfun\u0259tini v\u0259 did\u0259rginliyin a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 unuda bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ayna.az\/uploads\/images\/2025\/08\/image_750x_68a82db32dfd9.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u201cV\u0259siyy\u0259t\u201d poemas\u0131n\u0131 \u015fair balkarca yazsa da, internet kimi bir \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 onun orijinal\u0131n\u0131 tapmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. M\u0259cbur\u0259n rus dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sini verir\u0259m:<\/p>\n<p><em>\u00ab\u0411\u0430\u043b\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u0438\u043c \u0434\u0435\u0442\u044f\u043c \u043d\u0435 \u0437\u0430\u0431\u044b\u0442\u044c \u0432\u043e\u0432\u0435\u043a<\/em><\/p>\n<p><em>\u0425\u043e\u043b\u043e\u0434\u043d\u044b\u0435 \u0438 \u0441\u043c\u0440\u0430\u0434\u043d\u044b\u0435 \u0432\u0430\u0433\u043e\u043d\u044b<\/em><\/p>\n<p><em>\u0418 \u043c\u0430\u0440\u0442\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u2014 \u0432 \u0441\u043b\u0435\u0437\u0430\u0445 \u043a\u0440\u043e\u0432\u0430\u0432\u044b\u0439 \u0441\u043d\u0435\u0433.\u00bb<\/em><\/p>\n<p>Amma Kuliyevin \u015feirl\u0259ri yaln\u0131z qara h\u00fcznl\u0259 dolu deyildi. Onun poeziyas\u0131 eyni zamanda da\u011flar\u0131n \u0259z\u0259m\u0259tin\u0259, do\u011fma torpa\u011f\u0131n n\u0259f\u0259sin\u0259, dilin m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyin\u0259 bir n\u0259\u011fm\u0259 idi. \u201cV\u0259t\u0259n dili\u201d haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259\u015fhur misralarda \u015fair g\u00f6st\u0259rirdi ki, mill\u0259t, torpaq v\u0259 dil \u2013 bir xalq\u0131n \u0259b\u0259di ya\u015famaq haqq\u0131n\u0131n dayaqlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00fcrg\u00fcn Kuliyevin q\u0259l\u0259mini s\u0131nd\u0131ra bilm\u0259di. \u018fksin\u0259, poeziya onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m d\u0259 m\u00fcqavim\u0259t idi. O, \u00f6z\u00fc demi\u015fdi: \u201cM\u0259nim \u015feirl\u0259rim \u2013 xalq\u0131m\u0131n da\u011flarda qalan s\u0259sidir.\u201d<\/p>\n<p>Rus dilind\u0259 \u201cV\u0259t\u0259n\u0259 h\u0259sr\u0259t\u201d:<\/p>\n<p><em>\u00ab\u042f\u0437\u044b\u043a, \u0440\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043c\u0443\u0434\u0440\u0435\u0446\u043e\u043c-\u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u0434\u0446\u0435\u043c,<\/em><\/p>\n<p><em>\u2026 \u043e\u0441\u0442\u0430\u0432\u0448\u0438\u0439\u0441\u044f \u0436\u0438\u0432\u044b\u043c \u0432 \u0431\u043e\u0440\u044c\u0431\u0435 \u0441\u043c\u0435\u0440\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439\u2026<\/em><\/p>\n<p><em>\u2026 \u0432 \u0433\u043e\u0440\u0430\u0445 \u0431\u0430\u043b\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043b\u044e\u0434\u0438 \u0443\u043c\u0438\u0440\u0430\u043b\u0438<\/em><\/p>\n<p><em>\u0438 \u0431\u0440\u0435\u0434\u0438\u043b\u0438 \u043d\u0430 \u044d\u0442\u043e\u043c \u044f\u0437\u044b\u043a\u0435.\u00bb<\/em><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Kuliyevin poeziyas\u0131 yaln\u0131z balkar xalq\u0131n\u0131n deyil, b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131d\u0131r. Onun misralar\u0131nda bir mill\u0259tin a\u011fr\u0131s\u0131, dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rin d\u0259 d\u0259rdidir. \u00c7\u00fcnki s\u00fcrg\u00fcnl\u0259 s\u0131nanm\u0131\u015f h\u0259r bir xalq Kuliyevin \u015feirl\u0259rind\u0259 \u00f6z iztirab\u0131n\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131n\u0131 e\u015fidir.<\/p>\n<p><strong>***<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u015eimali Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri \u2013 unudulmamal\u0131 qarda\u015fl\u0131q<\/strong><\/p>\n<p>Bizim qumuq, noqay, qara\u00e7ay, balkar qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n s\u0259si \u015eimali Qafqaz da\u011flar\u0131ndan \u0259srl\u0259rdir ucal\u0131r. Onlar dastanlar\u0131, sazlar\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus l\u0259hc\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131d\u0131rlar. Amma bu g\u00fcn h\u0259min s\u0259s \u00e7ox zaman yaln\u0131z toy \u015f\u0259nlikl\u0259rind\u0259, folklor t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 e\u015fidilir. \u00c7\u00fcnki g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n, iqtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin, dilin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n, urbanizasiyan\u0131n g\u00fccl\u00fc t\u0259zyiqi alt\u0131ndad\u0131rlar.<\/p>\n<p>U\u015faqlar\u0131n ana dilind\u0259 kitab\u0131 azd\u0131r, m\u00fc\u0259llim d\u0259rslik q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, g\u0259ncl\u0259r i\u015f dal\u0131nca Moskvaya, Peterburqa \u00fcz tuturlar. M\u0259d\u0259niyy\u0259t is\u0259 \u00e7ox vaxt muzey eksponat\u0131 kimi ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, n\u00fcmayi\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259rilir. Halbuki biz yax\u015f\u0131 bilirik: dil ya\u015fasa, xalq ya\u015fayar. \u0130qtisadi daya\u011f\u0131 olsa, m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259r.<\/p>\n<p>\u015eimali Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri \u2013 qumuqlar (t\u0259xmin\u0259n 600 min n\u0259f\u0259r), noqaylar (100\u2013120 min n\u0259f\u0259r), qara\u00e7aylar (200 min n\u0259f\u0259r), balkarlar (120 min n\u0259f\u0259r) \u2013 \u0259srl\u0259rdir Qafqaz da\u011flar\u0131n\u0131n qoynunda ya\u015fay\u0131rlar.<\/p>\n<p>UNESCO-nun \u201cYoxa \u00e7\u0131xmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259 olan dill\u0259r\u201d siyah\u0131s\u0131nda noqay v\u0259 balkar dill\u0259ri \u201ch\u0259ssas\u201d statusundad\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6lg\u0259d\u0259 i\u015fsizlik 15\u201320% aras\u0131nda d\u0259yi\u015fir (RF orta g\u00f6st\u0259ricisind\u0259n 2 d\u0259f\u0259 \u00e7ox). Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n g\u0259ncl\u0259rin b\u00f6y\u00fck qismi Moskva v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"\u0422\u0410\u0422\u0410\u0420\u0421\u041a\u0410\u042f \u041f\u0415\u0421\u041d\u042f \u041f\u041e\u041a\u041e\u0420\u0418\u041b\u0410 \u0418\u041d\u0422\u0415\u0420\u041d\u0415\u0422 ????????ASYLTASH - BAH\u00c7ALARDA KESTANE \" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/fYZWwaxVB78\" width=\"677\" height=\"381\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan n\u0259 ed\u0259 bil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>Bizim \u00fcz\u0259rimizd\u0259 m\u0259n\u0259vi bir borc var. Biz yaln\u0131z \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizd\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r\u0259 yox, Qafqaz da\u011flar\u0131n\u0131n qoynunda, Terek \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259, Elbrusun \u0259t\u0259yind\u0259 ya\u015fayan qarda\u015flar\u0131m\u0131za da dayaq olmal\u0131y\u0131q. Az\u0259rbaycan o zaman daha g\u00fccl\u00fc olacaq ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk ail\u0259sinin m\u0259rk\u0259zi kimi aparacaq.<\/p>\n<p>Bu d\u0259st\u0259k siyas\u0259td\u0259n uzaq, insanlara yax\u0131n olmal\u0131d\u0131r. Bizim g\u00fcc\u00fcm\u00fcz m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259dir, iqtisadiyyatda, maarifd\u0259dir.<\/p>\n<p>Niy\u0259 qumuq, noqay, qara\u00e7ay v\u0259 balkar dill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00e7ap olunmu\u015f kitablar\u0131n karvan\u0131 \u015eimali Qafqaza getm\u0259sin?<\/p>\n<p>Niy\u0259 qumuq, noqay, qara\u00e7ay, balkar g\u0259ncl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131da yay m\u0259kt\u0259bl\u0259ri t\u0259\u015fkil olunmas\u0131n?<\/p>\n<p>Niy\u0259 bizim bazarlarda \u201cD\u0259rb\u0259nd bal\u0131\u201d, \u201c\u00c7erkessk pendiri\u201d v\u0259 ya \u201cBalkar toxuculu\u011fu\u201d n\u00fcmun\u0259l\u0259ri sat\u0131lmas\u0131n?<\/p>\n<p>Niy\u0259 \u015eimali Qafqaz xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131da illik T\u00fcrk xalqlar\u0131 folklor festival\u0131 ke\u00e7irilm\u0259sin?<\/p>\n<p>Niy\u0259 birg\u0259 televiziya v\u0259 radio layih\u0259l\u0259ri olmas\u0131n?<\/p>\n<p>Niy\u0259 Az\u0259rbaycan universitetl\u0259rind\u0259 \u015eimali Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qa\u00fcd proqramlar\u0131 t\u0259\u015fkil edilm\u0259sin?<\/p>\n<p>Niy\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k elmi ekspedisiyalar v\u0259 konfranslar ke\u00e7irilm\u0259sin?<\/p>\n<p>Niy\u0259 \u201c\u015eimal\u2013C\u0259nub\u201d n\u0259qliyyat d\u0259hlizi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 yerli istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n m\u0259hsullar\u0131na Az\u0259rbaycan bazar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f imkan\u0131 yarad\u0131lmas\u0131n?<\/p>\n<p>Niy\u0259 Az\u0259rbaycan \u015firk\u0259tl\u0259ri Da\u011f\u0131stan, Kabardin-Balkar v\u0259 Qara\u00e7ay-\u00c7\u0259rk\u0259zd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 turizm sah\u0259sind\u0259 layih\u0259l\u0259r\u0259 investisiya yat\u0131rmas\u0131n?<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n bu d\u0259st\u0259yi yaln\u0131z m\u0259d\u0259ni-m\u0259n\u0259vi deyil, h\u0259m d\u0259 geosiyasi xarakter da\u015f\u0131yaraq Rusiyan\u0131n \u201cetnik kart\u0131\u201dna cavab olacaq. Moskva Az\u0259rbaycandak\u0131 etnik azl\u0131qlardan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r (m\u0259s\u0259l\u0259n, Solovyovun \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131). Bak\u0131 is\u0259 \u0259ksin\u0259, RF-d\u0259ki t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qabardaraq tarazl\u0131q yarada, \u015eimali Qafqaz t\u00fcrkl\u0259rinin probleml\u0259rini T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) g\u00fcnd\u0259min\u0259 \u00e7\u0131xararaq t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d\u00fcn\u00fc art\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<blockquote><p>Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yet\u0259r ki, biz ist\u0259k v\u0259 irad\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259k.<\/p><\/blockquote>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n borcu var: da\u011flar\u0131n o \u00fcz\u00fcnd\u0259ki qarda\u015flara \u0259l uzatmaq. \u00c7\u00fcnki biz bir mill\u0259tik \u2013 yaln\u0131z s\u0259rh\u0259dl\u0259rimiz f\u0259rqlidir.<\/p>\n<\/article>\n<p>M\u00fc\u0259llif:\u00a0<b>El\u00e7in \u015e\u0131xl\u0131<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n borcu var\u00a0&#8211;\u00a0da\u011flar\u0131n o \u00fcz\u00fcnd\u0259ki qarda\u015flara \u0259l uzatmaq XX \u0259srin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri Qafqaz t\u00fcrkl\u0259rinin \u2013 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 qara\u00e7ay-balkarlar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn taleyidir. Bu xalq\u0131n yaral\u0131 yadda\u015f\u0131n\u0131 poeziyada \u0259n parlaq ifad\u0259&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":50598,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54,1],"tags":[],"class_list":["post-50597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50597"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50600,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50597\/revisions\/50600"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/azerbaycan.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}